తెలుగు సామెతలు ఒక సవిమర్శక పరిశీలనము

తలుగు నామెతలు - అక నవిముర్శక
DOSE మః

omn టీ.వి. రామనరనయ్న
(సిన్సిపాల్‌
ws T av వద్టిముతొరోతు
SAY నియా IF 9 IT POM MS S
SDI Jord J SSS* SS [oF tv,

SS pot KH ev z

ఆచార్య వి. ఆనందమూర్తిగారు
తెలుగుకాఖాధ్యకులు (SHS )
& doy నియా Lod’ pba poata

(పథమ మువ)ిణము = జనవరి 1994

1,000 పతులు.

అన్నా వావ్యలు SSSI

తెలుగు విశ్వవిద్యాలయ ఆర్థిక నహాయముతో
ము[దితము

మూల్యం రూ. 80-00

(పతులకు కి
శ్రీమతి జ్లానకుమారి,
B-20/F-3, సంజీవరెడ్డినగర్‌
'హైదరాబాదు-5 00.0154

1994

(40686 పరిచయము

j
చేడు; TU టీ.వి. రామనరనయ్య i 7
M A . M.Phil , Ph D.
P.G D,TA,
త ల్రిదం(ఢులు థి (శ్రీమతి కనకమ్మ, క్రీ; శ॥ శ్రీ రా జమల్లయ్య
Ir pre నము ౨ హైన్కూలు వరకు Z.P.H.S. చొప్పదండిలో
డిగీవరకు S.R.R. (పభుత్వ కళాళాల కరీంనగరములో.
తరువాతిచదువు ఆర్ట్స్‌ కళాశాల, ఉస్మానియా
విశ్వవిద్యాలయములో.
ad) స్థలము : వెదురుగట ((గామము), జిలా కరీలనగరము.
© a a
వృత్తి : 59) So Sto (పభుత్వ కళాశాల చెన్నూరు

(ఆదిలాబాదు జిల్లా) [పిన్సిపాల్‌ గాం

aco CSS: తెలుగు సామెతలలో Sow Ñ LSS
తెలుగు సామెతలు - కథా కమామిషు ((పచురణలో)

సుమాంజలి (గేయ, వ్యాన సంకలనము) ((పచురణలోో)

పలు వ్యాసములు గేయములు రేశీయోలో (పసార మైనవి,
సతి9కలలో ప9చురింపబడినవిం

ne

ఆట్‌ ము

శ్రీ d0.06.08. రెడ్డి (శ్రీమతి నిర్మల
IPS (Rtd )

అంకితం

శ్రీ ఎంఎల్‌.ఎన్‌. రెడ్డి గౌరి కుటుంబముతో నాకు దాదాపు ఇరువది
నాలుగు సంవత్సరముల పరిచయమున్నది. రెడ్డిగారు (పస్తుతము A.P.P.S.C,
Bog Sm ఉన్నారు. వారు నాకు పూజ్యమితు9లు శేంయోఖిలాషులు,
నర్వము ఆని చెప్పవచ్చును, వారు గొప్ప నహృదయులే కొక గొప్ప పండితులు
కూడాం “మిన్నంటినవాని పొడవెంత అన్నట్లు” అనే ఒక సామెత ఉంది.
అది శ్రీ రెడ్డి గారికి అన్ని విధాలా సరిపోతుంది. శ్రీ రెడ్డిగారి గూర్చి ఎంత
చెప్పినా మరెంతో చెప్పవలసి ఉంటుంది. పార్వతీ పర మేశ్వరులనదగిన
రెడ్డి దంపతులకు ఈపుస్తకమంకితమిచ్చుట నాకెంతో ముదావహము.

అందంగా, కళాత్మకంగా ముఖచి తాన్ని మలచిన శ్రీ ఆగాచార్యకు,
పుస్తకాన్ని ఆవిష్కరించుటకు అంగీకరించిన వో్యోతిర్మ యి సాహితి, W989
తిక Sos, హైదారాబాదువారిక్కి ముఖ్యంగా ఆచార్య శ్రీ ఎన్‌.వి. రామారావు
గారికి కృతజ్ఞుడ ను.

-డా॥ టి.వి. రామనరనయ్య

SWAMI SWARUPANANDA BHARATI

( K. RAMAKRISHNA CHETTY, 7/50 rota )
6-3-852/2/B/3, Aparajıtha Colony, Ameerpet,
HYDERABAD.
Dt. 5th May 1994

MESSAGE

It gives me great pleasure to write a few words about
what transpired in mind when I saw the Research work, ‘A critical
study of Telugu Proverbs by Dr. T.V. Rama Narasaiah.

Telugu literature is oceanic. To make a special study of any
one of its many aspects, a proper choice has to be made and this is
the most aifficult part of the whole project. Here Dr. T.V. Rama
Narasaiah is blessed and his task was made easy when Padma
Bhushan, Or. C. Narayan Reddy himself made the Subject - selection
for his doctorate. This ıs how all great classics, including Bammera
Pothana’s Bhagavatham have come into existence.

The proverbs as they are, do not carry any lustre with them.
They are like diamonds drawn from the diamond mine. When they
pass through the hands of a scholar like Dr. T V. Rama Narasaiah,
they immediately attain the brilliance of polished precious stones.
Every proverb ıs the study in question, has undergone a transformative
with just a few words of explanation from the pen of Dr. T.V. Rama
Narasaiah. The proverb once ౬6810 becomes alive and breathing and

endears to the reader.

Here kam reminded of what happened to that great work,
‘Vaya Vilasamu’, when Tap: Dharma Rao dived deep into it and
brought to surface many hidden gems and explained correctly the
multi - dimensional nature of many of the words. After this exercise,
the whole thing has become so attractive and alluring that the author,
Chemakura Venkata Kavi becomes a Contemporary companion to the
reader. | experienced ihe same feeling of gratitude when i read the
criticalanalysis of Sir Desa: Tirumala Rao, on ‘Siva Bharatam’. They
are all worthy to be studied and cherished for ever.

Ihave no hesitation to express the similar terms about
Dr. T.V. Rama Narasaiah’s, "A critical study of Telugu Proverbs’’,
He has breathed 1116 into these proverbs and led them into his study
and given them the much needed exposure. In the end, he says that
the subject is vast and one can not be expected to exhaust it. He
hopes that the same would receive the attention it deserves from
many others in future and progress well. This is asure indication
of his humility and good sense.

I wish to convey my hearty Congratulations to Dr. T.V. Rema
Narasaiah on the success he has achieved in giving a stimulus to the
readers to understand the Telugu Proveibs more easily. When properly
understood and rightly used, they add to the literary wealth of user.
So his research work has a great relevance to a casual as well asa
more serious reader and my blessings go with it. Iam sure it will
find its rightful place in all the libraries and literary clubs, devoted
to the promotion of Telugu literature.

Swamı Swarupananda Bharats

M.L.N. REDDI
CHAIRMAN

PUBLIC SERVICE COMMISSION
ANDHRA PRADESH
HYDERABAD - 500 001
1] PHONE OFF 41087

} RES 223774, 221544

I am conscious of the honour done to mein dedicating the
dissertation, "A critical study of Telugu Proverbs” to me. My friend
Dr. T.V. Rama Narsaiah has prevailed over me to accept this gesture,
my own reservations in the matter notwitnstanding. It must have
taken good deai of affection for Dr. Rama Narsaiah to dedicate this
thesis to me. | am grateful for this gesture.

For some time past, there has been a visible increase in the
interest, among Telugu scholars, in folk literature and application of
cannons of criricism to this critical area of literature. Despite some
recent contributions, there is a lingering feeling that this particular
field has not received adequate attention and needs a wider explora-
tion. Dr. Rama Narsaiah’s effort, second in the series, is directed to
this end. | hope this book fulfills a long felt need and will be a signi-
ficant contribution in the field of folk literature in Telugu.

I wish the author all good luck in his endeavours in bringing
this particular area into greater focus and scholarly attention.

Sd/-
(M.L.N. REDDI)

NSO

IPE లొ ఆదా ఆగు ఆతు ఆదా ఆ

వి. పౌచ్‌ d. వద్దమునశై పేడను నూబింబిన ow o, RSIS
va Č [Sarg OS) G0? a5 డాక్టర్‌ 3. నారాయణ Ga గౌరతీ___

నర్యూవోక్షవలుగా అంగీకొరింబి, అడుగడుగునా అన్నివిధాల ఎంతో
SOF రింబినో Vw op a aur é SoS mog m

SOS PVAS ch నీద్ధాంత aI OTD } SA loud dH దయతో wohs
Sond Fuh కాఖాధ్యాశ్తలు అచార్యూ SV రామారావు మరియ SF ఆల్‌

ఆర్ట్స్‌ ఆచారి బేవారి రామారాథ్ర గారలవ___

అశీగినోంతొనో నలదోలనొనంగి నవోయము TIS bye, Sr ars ev
అచార్‌ o గోవొలత్య ప్లారాఖుగారికి , Od e తల లే ఖరోరావుగారితీ DIÉ
oDe JE B Ds mag

నాపై SS? అనురాగమను Wd, తగిన నలవోలనొనంగి Ted)
LISS) నాొంబినో amsi కౌ HF SS) లరావుగారితీ___

(SAD w, ఆంగ్లోవన్య్రానవలు, GCGTA OS pw
(శ్రీ S.D. నుబ్బా omes —

vue Pa గోవు లింగారెశ్తీగారికి
అందంగా OTIS ae (S005), కరీంనగర్‌ గారికి.
కృత జ్ఞతాఖివందనములు

SEF SSE" OI) విధాల SHAMS bods నా UEL జ్ఞానవమారి
మరయ wow నభ్యులవ ఖఖాలీన్ను లు.

+... $8.8. రామనరనయ్య

పద్మభూషణ్‌ 29.1.94
డా॥ నీ, నారాయణ రెడ్డి “హెదరాబాదు

ఆకీరభినందన

ఒక అభిప్రాయాన్ని mb, ఒక వస్తువును గానీ సమదృష్టితో వివేచించి
చూపడం సామ్యలకణం. ఆ సామ్యమే వ్యవహారంలో సామ్యుతగామారి ఆదే
“సామెత”గా పరిణమించింది, ఏది HDs, ఏది సూక్తి అని ఖచ్చితంగా గీటుగీసి
చూపడం కస్టం. witha, Samah, ఉకిచమత్క తులు మొదలై నవన్నీ
సామెతల పరిధిలోకే Sion.

సామాన్యంగా సామెతలంటే జనవ్యవహారంలో వున్న సూక్తులనే రూఢి
వుంది ఈ (గంభోంలో wi రామనర్సయ్య © పరిధిని విస్తరించి (ప్రాచీనాంధ్ర
కావ్యాల్లోవున్న ఉపమాధర్మమున్న పంక్తులను ఆర్థాంతరన్యాసాలన్కు పలుకుబళ్ల ను
ఆర్యోక్తులను తన పరిశోధనాంశాలుగా తీసుకున్నాడుం ఆతడన్నట్లుగౌ సాహిత్యంలో
(పయోగించిన పంక్తులే సామెతలయ్యాయో సామెతలే సాహిత్యంలో చోటు
చేసుకున్నాయో ALAS చెస్పడం అంత సులభంకాదు. ఆంధమహాభారత్మ మహా
బాగవత కావ్యాల్లాంటి (పాచీన (గంధాల్లో నంచి, జానవద సాహిత్యంలో నుంచి
సా మేతల్లాంటి అనేక పంక్తులను ఉదాహరించి విమర్శనాత్మకంగా పరిశీలించిన
Ti రామనర్పయ్యాకు నా ఆశీరభినందనం

చిరునామా -
Tit Bede రామనరసయ్య
(ప్రిన్సిపాల్స్‌ Hass A Aver
చెన్నూర్‌ Aes
ఆదిలాబాదు der SoS. మీ
డా॥ సీ, నారాయణరెడ్డి,

ఆచార్య ఎం, Mo శేఖరరావు
విజ్ఞానపురి-విద్యానగరమ్యు
పొదరాబాదుం

తెలుగు సామెతలను వరిశీలించి, ఆసక్తికరమైన సిద్ధాంత (గంధాన్ని డాక్టర్‌
Searle రామనరసయ్యగారు SDodwe ఆ (గంధాన్ని కావ్య(శద్దతో వరిం చినానుం
సొమాన్య పారకునికి కావలసిన సమాచారం, పరిళోభకుడు (గహించవలసిన
విషయం ఈ [గంథంలో గణనీయంగా ఉన్నది. డాక్టరుగారి కె పట్టా పొందడంలో
DOS, విషయసేకరణలోను సార్థక మెంది.

సామెత Bod ఏమిటి? దాని స్వభావమేమిటి? అనే Sron చాలా
విపులంగా సమాధానాలు [వ్రాయడానికి (వయత్నించిన పరిశోధకుడు. అనేక భాషల్లో
ఉండే నిర్వచనాలను (గహేంచ్చి సారాంశాన్ని చెప్పడానికి (వయత్నుం చేసినోరు. కాని
విషయం ఎంత విస్ఫృతి కలిగించిందంక్స్కే దాని లకణాలు Hd, దాని నిర్వచనం ఇది.
అని Boo సాధ్యమే కాదు. అందుచేత ‘Just what is’ Proverb. and
what is notacproverb has long been a subject oftlearned
controversy అని ఒక ఆభిపాయ సేకరణ SNS" (వాయడం, నాకు చాల
నచ్చింది. సామెత అంటే సర్వ(పవంచం ఆన సా భావం. ఎందుచేతనంటపే సామెత
ల్లోలేనిది (పపంచంటో లేదు. saog ఉన్నది సా మెరల్లో FADO SM OF
&@o & č

మనదేశంలో నివసించే వారిక్కి చాలాకాలం hod దేశచరిత [వాసే ఆలవాటు.
లేదు. సామాజిక చరిత్రవై స వారికి దృష్టియే లేదు అని ఆధునికులమైన మనం, మన
[ras తరాల వారిమీద నిండవేస్తున్నాము, PA, మనకు జనవ్యవహారంలో
లభిస్తున్న సామెతలను కొంచెం నిశితంగా SAA SAE కనిపిస్తుంది సంస్కృతి
కొనీపిస్తుంది. మనవారికి కోపం వస్తే “వాడు మహా అ[పాచ్యుడు” అని ఆంటారు.
ఇది నింద PA నింద. పాళ్చాత్యదేశాల్లోనుండి వచ్చిన మొదటి తెగవారు మనను
ఎంత వేధించినార్కో ఎన్ని హింసలు పెట్టినారో నేను ఇక్చుడు చెప్పవలసిన పనిలేదు.
ఇక తరువాతి సాళ్ళ్చాత్యులూ భారతదేశాన్ని జాతిని సంస్కృతిని కొల్లగొట్టిన
విషయాలు మన సంస్కృతిలో చాలా తాజాగా ఉన్నాయి ఇక వారీ సంస్కృతి
ఎటువంటిదో కూడా Ferh చెబుతున్నది. ఇంక మనవారికి చరిత తెలియదు
అనడంలోని పరమార్థం ఏమిటో ఆ మాట అన్నవారికే తెలియాలి*

li

మన సంస్కృతిలో చాలా (వధానమెన సాహిత్యానికి ధర్మార్థ కామ మోవాలు
అనే నాలుగు (నయోఎనాలు ఉన్నాయి. ఇవి కొన్నిచోట్ల Ted (వధానంగా so
కొన్నిచోట్ల వాచ్యంగాను ఉండవచ్చును ఎట్లా ఉన్నా వాటి సామర్థ్యం ఏమి తగ్గదు.
సంస్తృతిలో ఒక భాగంగా ఉండిన సామెతలు మాతం ఈ [పయోజనానికి దూరంగా
ఉంటాయాఎ'శరణాగతులగు పురుషుల రడించునంత పృణ కము గలదే” అనే సామెత
ఎన్నివేల సంవత్సరాలు గడచిపోయినా (వయోజనాన్ని కోల్పోతుందా? భారతీయ
సంస్కృతిక్సి నాగరిక స్వభావానికి ఇది (వతిబింబంగానే ఉంటుందనడంలో
సందేహ మేమి?

మన కావ్యాలు ముఖ్యంగా [ప్రాచీన నొహిత్యం అ(గవర్ణాలవార్‌ ఆధిక్యతను
(పక టిస్తున్నా యని, అందుచేత Qs pio, మరి కొంత కాలానికి వాటి (పయోజనం
ఉండదు అనే మాటలు మనకు వినిపిస్తున్నాయి. ఈ మాటలు పలికేవారు ఈ సాహి
త్యాన్ని పరిపూర్ణంగా పరిశీలించే వలుకుతున్నారా అనే నందేహం నాకు కలుగు
తుంది. కేవలం జన్మచేత ఎవడు గొప్పవాడు కాదు. అప్పుడు ఇప్పుదు అం తే. ఆం(ద
మహాభారతంలో ఒకచోట “పావవర్తనుండు (బాహ్యృణుండయ్యును నిజము
కూదుకంటె నీచతముడు” అని నిరతాగ్ని జనహోమతత్నరుడైన నన్నయ్యగారే
ఆన్నారు. కేవలం [బ్రాహ్మణుడు కదా అని ఆతన్ని TOTI, మనం కాని గౌరవించే
పనిలేదు. ఇంత స్పష్టంగా (ప్రాచీన సాహిత్యం చెబుతూ ao, దాన్ని సరిగాచూడక
ఆ మాటలను నిర్లక్ష్యం చేస్తున్నారు కాబోలు. ఒకమాట BSNS. ఏ దేశమైనా
తన (ప్రాచీన సావాత్యాన్ని సంస్కృతిని విస్మరించి మనుగడ సాగించడం SSIS
మెన పని, ఇదే సందర్భంలో అగజాతివారు కానివారిని మన (ప్రాచీనులు నిందించ

లేదని చెప్పడానికి ఆం(ధమహాభారతంలో రామనరసయ్యగారు ఉదాహరించిన ఈ
సామెత చూడవలసిందేం

“SSS Ou బో ధర్య బాలి wr (Doom oh అతడు SA pe తిది

మన సంస్కృతి అనాదిగా విద్యా విజ్ఞానాలమీద నిలిచి ఉన్నది. ధెర్యపరా(క్ర
మాలకు విలువ ఉన్నప్పటికి | Ssh స్థానం మనకు విద్యాబుద్ధ్దులే. “జ్ఞానముగలడేని
బాలుడయిన గడు వృద్దు మహిన్‌”' అనే మాటలలో Eras ఎంత Dos ఉండేదో
ఆలోచిస్తే తెలియవస్తుంది. వేదాలు పురాణాలు ఇతిభోసాల్కు ఉపనిషత్తులు కావ్యాలు
నాటకాలు అన్నీ జ్ఞానం ఆనే సనాదెమీద నిలువబడిన Pr’ అంసే కాదినే
సాహాసం ఎవరికి ఉంటుంది.

మానవ స్వరూప స్వభావాలమీడ సాహిత్యమంతా ఆధారపడినట్లుగ్కాసా మెతలు
కూడా అనేక సందర్భాలలో మానవ నైజాన్ని (వతిబింబిస్తాయి. ఎన్ని ఘనకార్యాలు

iil
సాధించినా ఎన్ని దేశాల జయించిన్నా (పోకృతిని ఎంత తన స్వాధీనం చేసికొన్నా
మానవ స్వభావం మార్చు చెందలేదు. ఈనాడు మానవుడు హేతువాదాన్ని ఆవలం
వించి అన్ని విషయాలను పరిశీలిస్తున్నాడు. కాని స్రీ, పరుష సంబంధాలు వారిలో
ఉండే (పేమ ఏమైనా మారినాయా? సెద్దనగారు తన కావ్యంలో సంఘటనాత్మకంగా
వెల్లడించిన “వనిత తనంత తా వలచి వచ్చిన thoy NB ఏరికినొ అనే మాట
లలో ఏమీ మార్చు రాలేదు. ఇక వస్తుందని అనుకోవడానికి ఆస్కారం లేదు,

జానపదులు సహజంగా అంతగా సంవద లేనివారు. అందుచేత వారి సామెత
ల్లో వారి సామాన్య జీవన విధానం కనిపిస్తుంది. ధనం ఉన్నా లేకపోయిన్సా అతిధి
సత్కారం మనదేశంలో సంసార ధర్మం. ఆధర్మాన్ని నిర్వహించడంలో ఉండే
సాధక బాధకాలను ఈ PBs ఎంత చక్కగా వ్యక్తం చేసిందో చూడండి.

పండుగొచ్చికేను పిండికేచేటు
అల్లుడొచ్చి BX అత కేచేటు

పాపం! సామాన్య గృహిణి అయిన ఆ అత్తగారి కష్టసుఖాలు ఈ సామెతను అల్లిన
నాడు ఆద్యంతము చెప్పినట్లుగా కనిపిస్తుంది.

మన దేశంలో బహుభార్యాత్వం చెలామణిలో ఉండేది సంపన్నులకై కే,

ఇది బాధాకరం కాకపోవచ్చు. కాని సామాన్య కుటుంబాల్లోని Aom, సవతిపోరు
దుర్భరంగా ఉండేది, జీవితమంతా మంటల్లోనే గడిచిపోయేది. అయినా ఈ దుష్ట
సంప్రదాయం చాలకాలమే కొనసాగినట్లున్నది. తల్లి దం[డులు పూనుకొన్న కుమార్తె
ద్వి తీయ వివాహాన్ని ఆమె ఎట్లా ఆమాయికంగా (పతిఘటించిందో ఈ సామెత
చెబుతుంది,

సవతుల మీదికి నన్నియ్య బోకయ్య

సము(దములోతుదిగి నేచూడలేను
“సంసారం సాగరం దుఃఖం"అనే నానుడి ఈ సామెతలో మరింత భయంకరంగా చేరింది.

డాక్టరు Gd. రామనరసయ్యగారు (SE ss కావ్యాలను పరిశీలించి జానవ
దుల్లోనికి వెళ్ళి చాల సామెతలను సంపాదించినారు. ఇది GS MTD. వారు వరిశీ
లించిన కావ్యాల్లో శుకసప్పత్సి హూంసనింశత్సి భోజరాజీయం వంటి (పజల కావ్యాలు
కూడ చేరితే ఇంకా బాగుండేది. ఆయినా డాక్టరుగారి ఈ (గంధం సామెతల ఆమె
తలాగానే ఉన్నది. (శ్రీ రామనరనయ్యగారికి నా అభినందనలు. on

Dr. Veturi Ananda Murthy Ph: 229570

Retired Professor & 6/2 RT (New),

Head, Dept. of Telugu Vijayanagar Colony,

Osmania University Hyderabad - 500 457.
అభినందనలు

“తెలుగు సామెతలు - ఒక సవిమర్శక పరిశీలనము” అనే ఈ సిద్దాంత
(గంథం wn Bd. రామనరసయ్య గారి సాహిత్య కృషిక్కి పరిశోధన పాటవానికి
అద్దం పడుతున్నది. విషయ సూచికలోని (వకరణాల వింగడింపు చూచినా చాలు
ఈ విషయం మీద ఆతని దృష్టి ఎంత సమ్మగంగా (నసరించిందో వ్యక్కమవుతుంది.
వాస్తవానికి సామెతలను గూర్చిన వరిశోధనం ఒక సముద్రాన్ని లంఘించడం
వంటిది. మరి దానిసీది ఆవలి యొడ్డు చేరడమనేది ఒకరి శక్తికి మించిన పనే
అనీపించినా È, రామనరసయ్య ఆ ŽD అవలీలగానే సాధించినారు.

బహుకాలంగా ఈ విషయాన్ని గూర్చి వున్న ఆతని అసక్తి ఎంతోకాలం
(క్రితమే అతనిచేత ఎం.ఫిల్‌ చేయించినా వరిపాలనా బాధ్యతలు “సమస్యలు నడుదు
కొంత అంతరాయం కలిగించినా పట్టువిడవక పిహెచ్‌.డి సిద్ధాంత Kord, మరి
కొంత ఆలస్యమే అయినా సహించి సమర్పించి SED అందుకోగల్లడం ఇప్పుడీ
విధంగా దానిని ముద్రణకు తేవడం అభినందింపదగిన విషయం. ఇది ఆతని కార్య
Sim, SETH నిదర్శనం.

సామెతల Herd వికాసాలను పసిగట్టి నిర్వచించడం ఎంత కష్టమో
వాజ్మయ వ్యవహారంలో నలుగుతూ ఏర్పడ్డ సూక్తుల్నీ పామెతల్నీ విశ్లేషించి
విర్ణయించడంకూడా vob కష్టం. “మైతింబోలెడు ధర్మము oh దివిజలకులేదు”
మిత(దోహము దారుఖమగు పాతకము” (పుట 42) నంటి కొన్ని నూక్తులో
పామెతబుగా రూప్తౌంకదగిన శక్తిగల ఉక్పలో చెప్పడం కష్టమే! ఆయినా కష్టపాధ్య
మన. లూ SND శ్రీ లామనరసయ్య జాగరూకతతోనే Wed orh. ఓపికతో
ఎంతో విషయాన్ని “సేకరించి జల్లెడ పట్టి విశ్లేషిలచి విమర్శించి సామెతల నిగ్గు
తేల్చే యత్నం చేశారు.

పూర్వం ఎందథెందరో యీ-రలగంలో విశేషమైన కృషి చేశారు. ఆయినా
చేయవలసినద్మీ చేయదగినదీ ఎంతో మిగిలిపోతూనే వున్నదిం తీసినకోద్దీ Bro
పాత యిది.

(పాచీనాం[ధ పాహిత్యాన్ని వరిశీలించేటప్నుడు" భారత భాగవతాదులనేగాస్కీ
నిస్తరభీతిచేత కాబోలు తాళ్లపాక వారి వాజ్ముయాన్ని తడవినట్లు లేదు. తాళ్లపాక
కవుల Tag [దుమమొక సుర పారిజాతం.'అందులో ఏ శాఖనుముట్టినా సామెతల
కుసుమాలు జలజలా రాలి భావ సౌరభ్యాన్ని వరిమళింవ చేస్తాయి. చాటిల్లో
అందమైనవీ BOSS నోటా నలిగినవీ కోకొల్లలుగానే వున్నా రేకు రాతలో ఉచ్చు

కూర్పులో అర్థంకాక తిప్పలు పెడుతున్నవీ ఇంకా పరిశీలనార్హాలుగా నే మిగిలి
పోతున్నవీ కొన్ని లేకపోలేదు. ఉదాహరణకు
32.61 ఏ వేతనకు నాకు నేటి మాటనే మమ్ము

తేవించి యెడమాటలాడి తీరవలెగాక॥

కొనే దొరతో నెదురాడ వచ్చునా వాకు

మాని పండ్లు రాలికే మానికిందనే (2)

వద్దేయిక నాతో వట్టివట్టి నరనొలు

అద్దో ముంజే కంకడాన కద్దమాయిక (3)

లేవేనే hows SF, wow తాను

చావివోయ వుమినాకి చవుతమా ఇల్‌ (7) (1)

ఇందులో చివరనున్న దాంట్లో “ముగ్ద స్వరూపమే టోధపడకు న్న"”'దవి

వరిష్క_ vo పోదసూచిక వున్నది ఇలాంటివి విస్పష్టం కూవాలంకే ఆవాజ్యయంలోని
సామెతలకుు పద్మవయోగాలకు కోళాలు .ఏర్పడితేనేగానీ. పాధ్యంకాదుం ఇలాటిదే
మరోవదం (చూ. 82-288) -

ఇటమీద నీవు మరి DM సేసేవు

చిటుకననేమే ఆక్క RIA మైతిమి

యీ వేళ పొందులు విడేవిచ్చేవు చేతనీవే

భావమరటి వలెనే DD HH (శ)

పరిష్కుర్తల పాద నూచికిలో *ఆరటివలె = Sow పెట్టినట్లని లక్షా్యర్థము

కాబోలు!” అని ఉన్నది. వదనిర్మాణం పరిశీలించినపుడు మొదటి' రెండు చరణాలతో
గుణసోచకాలై న మనుష్యవాచకాలు “హితవరినవలెనే"్క “చుట్టము వలెనే” అన్నవి

వుండడం చేత మూడో చరణంలోనూ గుణసూచక మనష్య వాచకముండడ మే Shen.
“భావమర (టివల” ఆన్న పాఠం “బాపసమజదివలె” కాగూడునేమో పరిశీలించాలి.

(పకరణాన్ని బట్టి ఆ అక్క_చెల్లెళ్లిద్దరికీ విడేవిచ్చేనాయకుడు చివరన చెల్లెలికి బావగాను
అక్క-.కు మజదిగానూ తోచి “బావమజదివలెనే” అనే ఆన్వయం “కుదురుతుంది.
వదంలో ఇలాటి సందిగ్ధ సన్ని వేశాలెన్నో రేకు పారాస్నీ (ప్రకరణాన్నీ పరిశీలించి
కూర్చుకొన్న కోశాలను సం(పదించ్చి వరిష్కరించుకోవలసి వున్నది. 'సాయెతల
సేకరణం, పరిశీలనం ఇంకా విరివిగా జరగవలసి వున్నది.

ఈ దిశలో (శ్రీ రామనరసయ్యగారి సామెతలమీడ సవిమర్శక పరిశీలనం
పారకులకు ఆతోచన కలిగించి ఆమెత లందించగలదనే విశ్వసిస్తున్నాను. ఆయనను
హృదయ పూర్వకంగా ఆభినందిస్తున్నా ను.

_హెదరాబాదు మీ
1-3-94 Bard ఆనందమూర్తి

ఆచార్య ఎస్వీ. రామారావు
తెలుగు విభాగం
ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం

కుభాకాంత్షలు

సామెతలు సర్వజనావళికీ ఆమెతలు, సామాన్యుడి నుంచి విద్వాంసుడి వరకూ
వాటిని ఉపయోగించని వారుండరు. భాషా దృష్టితో సామా జికాంశాల పరిశీలనతో
సామెతలను అనుశీలిస్తే ఎన్నో సాంస్కృతిక విశేషాలు వెల్లడవుతాయి. విశ్వవిద్యా
లయ స్థాయిలో తత్సంబంధమైన పరిశోధన కొనసాగుతుండటం ముదావహం.

ఎం.ఫిల్‌. పట్టాకోసం “తెలుగు సామెతలలో సంఘ జీవితమును పరామర్శిం
చిన రామనర్నయ్య తన అధ్యయనాన్ని అంతటితో ఆపకుండా సామెతల గురించిన
విస్తృత వివేచనకు పూనుకోవటం ఆభినందనీయం.

ఈ సిద్ధాంత (గ్రంధంలో సామాజికపరంగాన్తూ సొహిత్యపరంగాన్తూ
సామెతల సమాలోచన కొనసాగిందిం ప్రాచీన అర్వాచీన Ba A,
సాహిత్యంలో శతకం-జానపదం మున్నగు సాహితీ రూపాలలో చోటుచేసుకున్న
సామెతలను రచయిత సముచితంగా వివేచించారు. కౌటుంబక సంబంధాలలో వివిధ
వర్గాల - వృత్తుల (వజలలో (పతిఫలించిన సామెతల సౌరును సరళమైన శౌ as?
సువ్యక్కం చేశారు. PKOS, మనస్తత్త విశ్లేషణ కూడా ఇందులో చోటు చేసు
కొన్నాయి

రామనర్సయ్య Ssh Soo వినయసౌజన్యాలకు (ప్రతిరూపం, విద్యార్థి దళ
Sir, అధ్యాపక వృతిలోనూ అందరినీ ఆకట్టుకొన్న స్నేహశీలి ఆచార్య వేటూరి
ఆనందమూరి గారి పర్యవేక్షణలో రూపొందిన ఈ సిద్ధాంత (గంధం సాహిత్య
జిజ్ఞాసువుల ముందుకు వస్తున్న సందర్భంలో వరిశోధోన పర్యవేక్షక లియివురికి
నా హార్థీక శుభాకాంక్షలు.

Ba: 6 మార్చ్‌ 1994 «Bn ఎస్వీ. రామారావు

Il

Itt
IV

విషయసూచిక

అభిప్రాయములు

ఉపోద్దాతషు
సామెత — స్వరూప న్యభావాదులు
సామెతలు - పుష్టుపూరోత్సరాలు

Dao S సాహిత్యములోని సాచెతలు

కుటుంబమునకు నంబందించిన సాతలు

6.

OH) Se. = దాయాదులు
ear sso op

తల్లిదం[డులు - కుమారుడు
తిల్లిదం(దులు - కుమార్తె
బంధు మృతులు

అతిథులు - అభ్యాగతులు

2.{A) చతుర్వర్షములకు సంఎ ధించిన Psa

(B)

3.

le

9

we

de
4.

చాహ్మణులకు Son ధించిన సామెతలు
చ(తియులక సంబంధించిన సామెతలు
వైశ్యులకు సంబంధించిన సామెతలు
Hr hom స ఒంధించిన సామెతలు

వివిధ పృత్తులకు సంబంధిచిన సామెతలు

le
de
Be
4.
De

6.

స్యవసాయవృతికి సంబంధించిన సామెతలు

వ ద్యవృక్షికి సంబంధించిన సామెతలు
టోయ(వేటాడు వృత్తికి సంబంధించిన సామెతలు
నావికులకు సంబంధించిన సామెతలు

జాలరి వృత్సికి సంబంధించిన సామెతలు
వ్యభిచారవృత్తికి సంబంధించిన సామెతలు

చదువు « నసంస్యారమునక నంబంధించిన సామెతలు

4. చరుర్విధ పురుషార్థములను తెలుపు సామెతలు

కేం

ధర్మమునకు సంబంధించిన PDS

2e అర్ధ్థమునకు సంబంధించిన సామెతలు

రీ, కామమునకు సంబంధించిన సామెతలు

de మోతమునకు సంబంధించిన సొ మెతలు
5. నీతి. నం దేశములకు సంబంధించిన సామెతలు
6. ఇతరములు

శతక సాహిత్యములోని సామెతలు
VI జానపద సాహిత్యములోని సామెతలు

I.
26
3.
4
ర్‌ం
6.
7.
8.
9.

పిల్లలకు సంబంధించిన సామెతలు

పండుగలక్కు వేడుకలకు సంబంధించిన నొమెతలు
Om సంబంధించిన సామెతలు

(శ్రామికులకు సంబంధించిన సామెతలు

(పేమ (వలప్ర)కు సంబంధించిన సొమెతలు
హాస్యమునకు సంబంధించిన సాజబుతలు

బాధను తెలుపు సామెతలు

పారమార్థికమునకు సంబంధించిన నొమెతలు

ఇతరములు

VIL ఆదునిక సాహిత్యములోని సామెతలు
VIII సామెతలు - విశేషాంశములు

le
ae
de
4.

సామెతలు — మనస్తత్వ పరిశీలనము
భాషా విశేషములు

సామెతలు = Shan

ఇతర భాషలలోని సాణలుతలు

IX ఉపనంహారము
x అనుబంధము

20505
256

SD Ro

*

సామెతలు జన సామాన్యంలో నలిగిపోయిన పదబంధాలు. ఒక భావాన్ని
సుందరంగా BLIA CALA O సామెతల నుపయోగించుట సర్వ సామాన్యం.
వలు Sarge, పలు (గంధాలను పరిశీలించినపుడు సామెతలనాదిగా జన వ్యవ
హోరంలో ఉన్నవని తెలుస్తుంది.

సామెతలు భాషా సముద్రంలోని ఆణిముత్యాల వంటివి. తరతరాలుగా
మానవుడు సాధించిన (పగతిని సామెతలలో మనం చూడవచ్చును సామెతలు ఏ
ఒక వ్యక్తి అనుభూతిలో చెందిన అభివ్యకీ, కరణ కాక్క సామూహికానుభవ సారాంశ
మని చెప్పవచ్చును. సామెతలు తెలుపలేని విషయాలు సర్వ సామాన్యంగా లేవని
చెప్పవచ్చును,

తెలుగులో “SWIG మాట - ఆమెతలేని యిల్లు” - అను సామెతే దాని
(పాముఖ్యాన్ని తెలుపుతుంది - మౌఖిక (_పచారంలోనున్న వేల కొలది సామెతలు
జనుల నోళ్లలో SOA, నలిగి తమ (ప్రస్తుత రూపాలను పొందినవని చెప్పవచ్చును.
(గంథస్థాలెన సామెతలు గణనియమాదులకై తమ రూపాలను కొంత మార్చు
కెనగ్యా వ్యవహారంలో నున్న సామెతలు oF, దడపా జనుల నోళ్లలో నలిగి
తమ రూపాలను మరింత బూర్చుకొన్న వి.

లెక్కకు మిక్కి.లిగానున్న సామెతలనన్నింటిని సవిమర్శకంగా వివరించుట
కష్ట సాన్యమయిన పని. ఐనఫ్సటికి పెద్దల ఆశీస్సులతో యధాశక్తి కార్యం నెరవేర్చు
OH (పయత్నిఇ ఛెదిను.

తెలుగు SW, ఆం(ధం అనునవి తెలుగు భాషకు పర్యాయ పదాలు.
కావున ఏ (పాంతంలో ఏ రూపంలో వాడబడినను మౌళికంగా అవి తెలుగు
సామెతలే, అందువలన తెలుగు భాషకు సంబంధించిన సామెతల పరిశీలనమనిన
అన్ని (పాంతాలకు వర్తించునవైై తెలుగు మాట్లాడు వారందరి మనోభావ వ్యక్షీకర
ణకు దర్పణంగా నిలుచునవని సవినయంగా విన్నవించుకొను చున్నాను. ఆ విధం
గానే తెలుగు సామెతల పరిశీలనం చేయడ మెంది,

x

సామెతలు - న్వరూవ న్వభావాదులు

సామెతలను గూర్చి పలువురు పండితులు పలుఅభిపాయాలను వెలిబుచ్చారు.

కీ.శే. డా॥ చిలుకూరి నారాయణరావు గారి అభిప్రాయం (ప్రకారం సామెత
అనునది సామ్యం యొక్క. ఆసాధురూపం. సామ్యమనగా పోలిక కావున
ఒక వస్తువును మరొక వస్తువుతో పోల్చి చెప్పునది సామెత అని తెలుస్తుంది,

8.3. డా॥ విశ్వనాధ సత్యనారాయణ గారు “ఒక పిండితార్థాన్ని కొద్ది మాట
లలో చెబుతుంది సామెతొ!1 అని BOR. చె దానివలన ఒకరి అనుభవాన్ని గాని
లేదా ఒక సమాజపు అనుభవాన్ని గాని సంగహంగా పోల్చి తెలుపునది సామెత
ఆని తెలుస్తుంది.

నానుడుల్కు సుద్దులు BÄ Sn, శాస్త్రములు న్యాయములు మొదలగున
వన్నియ్ము , పామెతలను నమాన్యార్థముననే వాడబడుచున్నవి. కాని సూక్ష్మంగా
పరిశీలిస్తే అర్థ భేదం తెలుస్తుంది.

“నాడునుడి” అనునదియే నానుడిగా మారినది. సంస్కృతంలోనున్న
లోకోక్సికిది ఆం|ధానువాదమని చెప్పవచ్చును.

సూక్తులనగా SED తెలుపు (పియమైన వాక్కులని ఆర్థం+ సుభాషితం OST
మంచి మాటలని అర్థం. జన్మకుతియనగా (పజలలో (పసిద్దికెక్కి.న మాట. శాస్త్రం
అనగా ఒక (ప్రత్యేక కధను తెలుసు మాటలు. న్యాయమనగా పోలికనాథారముచేసికొని
తెలిపే నీతి వాక్యాలు. ఇట్లు ఈ పదాలకు వేర్వేరు అర్జాలున్నను వ్యవహారంలో
మా(త్రము సామెతలనే సామాన్యార్థముననే (వపయోగింపబడుచున్న వి.

సామెత.సాటవ అనునవి ఏకార్థమున (పయోగిం పబడుచున్న విసాటిలయినవే
సాటవ అని కీ.శే, డాక్టర్‌ దివాకర్ల వేంకటావధానిగా రు “తెలుగు సామెతలు” అను
(గంథములో నిర్వచించిరిం

le లెలుగు సామెతలు = 81వ పేజి.

3

(శ్రీ సంపత్‌ రాఘవాచారి గారు సామెతనిట్లు నిర్వచించిరి.

“సామెతలలో సమత ఉండును, వాక్య నిర్మాణం 'రెండుదశములుగా నేర్పడి
ప్రానగాన్మియతిగా నిరెండును జతకలిసికానియుండును. స్థూలముగ లోకోక్షికి సామెతకు
గల భేవం నిరూపించినను దాని వివక్షణత TY బుద్ధికిగాని విభిన్నములుగ తోపని
పరిస్థితులు కూడ లేకపోలేదు. ఈ కారణముల వలన సామెత అనగా జన వ్యవహార

Hows AS, ఆనే ఇప్పటికి తృప్పిపడ వచ్చును. అనగా నలుగురి నోట పడి
నలిగిన మాట అని అర్థం.1

సామెతలకొక NH NDS (పత్యేక నిర్వచనమిచ్చుట SHS సామెతల
పుట్టుపూర్వోత్తరాల గూర్చి Bajo కూడా కష్టమైన పని అని చెప్పవచ్చును.
ఆవి (వక్యేకముగా నొకరిచే సృష్టింపబడినవని చెప్పలేం ఒకానొక లౌకిక
తత్వాన్ని చక్కని మాటలటో (పజలకనువైన భాషలో లయబద్దం గా చెప్పుమాటి
అనియు సామెతను స్థూలముగా నిర్వచింవవచ్చును. జానపద గేయాలవలె సామె.
తలు కూడా మౌఖిక (పచారాన్ని ఆధారం చేసుకొని (వబలినవే, అవి ఒకొక్క.

ప్పుడు భావావేశం గల ఒక మహాకవి వలన (పభవించి ఉండవచ్చుమ లేదా
జీవిత సారాన్ని కాచి వడపోసిన ఒక సామాన్యుని మాటలు కావచ్చును.

సామెతలు నన్నయ్యగారి భారత రచనకు ముందే ఉండి ఉండవచ్చును.
(శ్రీ సంపత్‌ రాఘివాచారిగారి సామెత అను వదం మొదట 15వ శతాబ్దిలోని
వరహ పురాణంలో [పయోగించబడినదవి తెలిపెను. వారే తత్పూర్వం కూడా
అవి వ్యవహారంలలో ఉండవచ్చునని tre తెలిపిరి.4

సామెతలను గూర్చి ఆరు[దగారి అభి పాయమిట్లు న్న ది.

“గతానుభవాన్ని దృష్టిలో వుంచుకొని వర్తమానాన్ని ఆలోచిస్తూ భవిష్యత్తు
నకు వర్తించునది సామెత,”

(రచయితతో ఇంటర్వ్యూ 8-6-82, 9-45 ఉదయం, మదరాసులో
సామెతలను గూర్చి ఇతర భాషలలో ముఖ్యంగా ఆంగ్లభాషలో ఎట్టి నిర్వచన
ములున్న వో పరిశీలింతం.
1. తెలుగు సామెతలు _ (ప్రధమ ముదిణము పీరిక - 8వ “పేజి
2. “నాకు తెలిసినంతవరకు సామెత అను పదము 15వ శతాబ్దంలోని వరాహా

పురాణంతోవి తొలిసారిగా (పయోగిం పబడినది. ఎక్క_డై నను SHI కావ్యం
లలోగాని శాసనంలలోగాని ఉండిన ఉండవచ్చు మ,”

4

1) Random House Dictionary— సామెత (Proverb)x ఈ (క్రింది
విదంగా నిర్వచించి నది.

1 A short popular saying that expresses effectively some
complete truth or useful thought

(ఒక సంపూర్ణ సత్యాన్నిగాని లేదా (పయోజనకర మైన ఆలోచనను గాని
శక్రివంతంగా తెలిపే బహుళ (పవారంలోఉన్న వాక్యాన్ని సామెతగా చెప్పవచ్చును

2. A person or thing that is commonly regarded as an
embodiment or representation of some quality byword

; (ఒక S38 8 లేదా ఒక వస్తువుకు సంబంధించిన అందరికి అందుబాటులో
ఉన్న, ఒక గుణాన్ని తెలుపునది కాని లేదా గుణ స్వరూపాన్ని Bağ ఊతపదం-
గాని సామెత అని చెప్పవచ్చును)

3 <A profound saying, maxim, or oracular utterance requiring
interpretation.
జనుల నోళ్ళలో [So పొందిన ఒక గొప్ప వ్యాఖ్యానానికి మూలంగా

ఉన్న ఒక గొప్ప భఛాషితాన్ని సామెతగా పేర్కొనవచ్చును

4. To make a byward of—
(ఊతపదంగా వినియోగపడునది---)

ఖు |
5 Aproverbis such a saying popularly known and repéated
usually expressing simply-and concretly though often metaphorically
a truth based on common sense or the practical experience of
mankind like
” A stitch in time saves nine ”

అనుభవము So Td, సమయోచిత (పవర్శన వల్లకాని ఏర్పడిన ఒక

సత్యంగాన్కు 2371.53. ప్పుదు అందంగాను బహుళ Sworn, పొందినదిగాను
ఉన్న నుభాషితమే సామెత అని చెప్పవచ్చును.

“మొదటి చిరుగునకు కుట్టు అప్పుడే వేస్తే తొమ్మిది చిరుగులు తప్పును
గదా” అనే ఉదాహరణాన్ని పె దానికి నిదర్శనంగా చెప్పవచ్చును.
అలాగే Maxima ఈ (కింది విధముగా నిర్వ చించిరి.

“A maxim is a brief statement of a general and practical truth,
esp. one that serves as a rule of conduct or precept.”

5

(ప్రవర్తన నియమావళిగా పనికివచ్చు ఒక అనుభవంలోని సర్వసాధారణ
సత్యంను తెలుపు వాక్యంగా Maxims చెప్పవచ్చును

2. సామెతల గురించి “New Dictionary of Thoughts” అను (గందంలో
ఈ (క్రింది నిర్వచనాలు ఇవ్వబడినవి. ఆ (గందంలో అనేక పండితుల అభి పాయా
లున్నవి. అర్హవంతాలైన అనేక ఉదాహరణాలన్సు నిర్వచనాలను కలిగి ఉన్న New
Dictionary or Thoughts” అను (గంధం Tryton Edwards D.D.ms soars
జగం తో చెలువడింవి, పండితుల అభిిపాయాలు ఈ (కిది విధంగా ఉన్న వ.

“BO” అను పండితుని అభిపాయం (వకారం ఒక గొప్ప ఆలోచన ఒక
గొప్ప వరం వంటిది. ఆట్టిదానికై భగవంతునికి మొదట్క తదుపరి ఆ భావాన్ని
తెలిపిన వ్యక్తిని ఆ తదుపరి కొంతవరకు మొదట అనుభవాలను ఉదాహరణగా
Ae S వ్యకి ని కృతజతతో సృరించుకొనుట మేలని SS, 3H."1

(THEA రస్సెల్‌ గారి అభిప్రాయం ప్రకారము సామెతలు ఒక న్యకిిచే
ఉదాహృత మై పలువురితో సమీకృత మైన విజ్ఞానము.)

2. Proverbs are the literature of reason or the statements of
absolute truth, without qualification. Like the sacred books of each
man, they are sanctuary of its institution. Emerson (P.536)

(సామెతలు ETE ei సత్యంను Geos భాషావాక్యాలు- (ప్రతివ్యక్తి
కున్న పవిత్ర మత (గంధాలవల్కె సామతలు కూడ (పతివ్యక్తికి (SAE Ds.)

3. Short sentences drawn from long experience.
Cervantes (P. 536)
(సర్వెంటస్‌ ఆను పండితుని (పకారం సామెతలు Sop maar, తెలిపే
చిరువాక్యాలుఎ)

4. Proverbs are inferior to books and formed the wisdom of
the vulgar and inthe earliest ages were the unwritten laws of
morality. Disraeli

(సామెతలు (ప్రాచీన [Nomad ఫపోల్నిచూచినపుదు OS DASAcH, (ప్రాచీన
మానవుని మౌఖిక న్యాయశా(స్తాలనియు డి('సేలి అను పండితుని వాదము)
rr PT pr లాలా a ర rr TP PP a భా ల ee en neni inne)
1. “A great thought is a gieat hoan, for which God ia to be first
thanked, then he whois the first to utter it, and then: in a tesser,

but still in a considerable degree, the man who is the first to
quote it to us. Bovee (P. 528)

6

5. Proverbs are the cream of a nation’s thought -Anon
(ఒకజాతి ఆలోచన పరమావధి సామెళు

6. An apt quotation is as good as original remark.
Proverbs (P.536)

(సామెత ఒక అత్యంత సహజవిమర్శం

పె విదంగా "New Dictionary of thoughts” అన్నుగంధం తర్వాత
‘The Macmillan Book of Proverbs, Maxims and Famous Phrases’! అను

(గంధంలో సామెతలు జాతీయములు పలుకుబడులు ఏవిధంగా నిర్వచి ఎ పబడ్డవో

పరిశీరిదాం.
టు

1. Just whatis proverb and what is nota proverb has long
been a subject of learned controversy ‘Introductory note’’ (page V)

(సామెత IS, సామెత కానిదేదో పండితుల కెప్పుదును దర్శ నీయీంశ
మేనని ఉపోద్దాతంలో "పేర్కొ నబడిందిం

2. Amaxim is the sententious expression of some general
truth or rule of conduct, that itis a proverb when it gets wings by
winning popular acceptance, and flutters art into the high ways and
by ways of the world — Introductory note (page V)

(నీతిదాయక SD, (Sao (పవరనను తెలుస్సనఏ'Maxim m, అటువంటిది
బహుళ (పవారాన్ని పొంద్కి (ప్రజామోదాన్ని పొందినట్లయితే సామెతగా దూర్చి
(వపంచ రహదాలులను కళాత్మక మొనరిస్తాయి.)

అదె (గంధంలో మరికొంతమంది సామెతలను ఈవిధంగా నిర్వచించారు.

(ఫాన్సిస్‌ బేకన్‌ అను వండితుదు, సిసిరో wh సండితుని అభి పాయాన్ని
Banów. ఇంగ్లీషులో Apothegm అన్నను Proverb అన్నను ఒకే
అర్థం కలదు,

1. Apothegms are according to Cicero, mucrones verberum,
Painted speeches, salıvas, salt prts from which one can draw the
salt of discourse.

Francis Bacon - Apothegms New and old (pp. 1626)

1. The macmillan Book of Proverbs, maxims and Famous Phrases”
(American center - madron) Edited and arranged by Burton
Stevenson.

7

(సామెతలు అందమెన వలుకుబడులు-ఆలంకృత ఉపన్యాసాలు చవులూ
Comes

రించే సలహాలకు నిధులు)

2. The Arabs say ‘A proverb is to speech what salt is to food’

The Macmillan Book of Proverbs, Maxims and Famous.
Phrases (pp. 1905)

(ఉప్పు ఆహారానికి ఎంత అవసరమో ఉపన్యాసానికి సామెత అంతే అవసర

మని అరబ్బుల భావన)

3. Proverbium... (proverb) An olde sayed sawe.
Thomas Cooper,
The saurus Linguae Romanae of Britanmcae (pp. 1565)

(స్వా MSN సారమే సామెత అని "పెద్దల అభి పాయం.)

4. Rev. John ward సామెతల కుండవలసిన లక్షణాలను ఈ విదంగా

తెలిపాడు. అవి1

1. సంక్షిప్తంగా ఉండుట. 2. స్పష్టంగా ఉండుట, Je బహుళ

(వచారంలో ఉండుట. 4. ఆలంకారికమై ఉండుట. 5. (పాఛచీనత్వాన్ని SOA
ఉండుట మరియు 6. పలువురి నోళ్లలో నలిగినటువంటి ఒక నిజం.

అయన తన వాదానికి సమర్థింస్పగా ఈ (క్రింది పండితాభిపాయాలను పేర్గొనెను,2

1. Agricola’s “Short sentences into which the ancients have

Compressed life”
(ప్రాచీనులు తమ జీవిత సారాన్ని ఈ చిరువాక్యాలలో కుదించినారు అ([గికోలాా)

2: Howell's "Sayings which combine sense, shortness and satt”

(సమయస్ఫూర్తి, Soh dT, భాషలో ఒకరికిమైన చవికలిగిన సలుకుబడులే

సామెతలని హోటెల్‌ గారి అభిప్రాయ )

1.

2.

Rev. John ward, vicar of Stratford on Avon in the reign of

charles Il, declared that for a ptoverb six things wete essential.

Itmust be (1) Snort (2) Clear (3) In common use

(4) Figurative in expression and (5) Ancient.

The Macmillan Book of Proverbs maxims, and Famous phrases by
Burlon Stevenson (P. 1887)

ఈ వండితాభిపాయాలు పె Vogos DÀ. (P. 1957)

3. Chamber’s ‘Proverbs are pithy, practical, popular saying,
experience of certain more or less general Conviction’

(సామెతలు Sods DH, అనుభవైకవేద్యమై నర్వ సామాన్యంగా అందరి
"ఆధిపాయాలను పొందుపరుచుకొని ఉండునని ఛాంబర్‌ గారి అభి(పాయం)

4. Annadale’s “A proverb is a short and pithy sentence for-
ming a popular saying and expressing some result of the experience
of life in a keen, quaint and lively fashion”

(జీవితాన్ని ఆతి శద్ధతో పరిశీలించి పొందిన చైతన్యవంతమైన అనుభవాన్ని
చివవాక్యాలలో ఆర్థవంతాలై న మాటలను MSA, ఒకానోక బహుళ (పచారంగల
సమర్థవంతమైన పలుకుబడిగా రూపొందింపచేయుకే సామెత అని అన్నాడేల్‌గారు
అభి పాయబడ్డారు.

ఇట్లు Rev. John ward గారు తన భావాలకు సమర్థనగా అ(గికోల్యా హో
వెల్స్‌ చాంబర్‌ మరియు అన్నాడేల్‌ అను Sodio అభ్మిపాయాలను ఉదాహరణంగా

పేర్కొన్నారు. పెదానినలన సామెతకు బహుళ [Soo ముఖ్యమైన గుణమని
మనకు తెలుస్తుంది.

ఆక్‌ ఫర్డ్‌ ఇంగ్రీమ డిక్షనరీ సామెతను ఈ విధంగా తెలిపింది.

”A proverb ıs a short, pithy saying in common and recognised
use, a Concise sentence often metaphorical or alliterative in foim
which led to express some truth, ascertained by experience or obser-
vation and familiar to all”

(సామెతను ఒక అనుభవానికి (sos, Sods Sram, సరళంగా
ఉండి (ప్రచారంలో ఉండి ఆలంకారిక పదములతో కూడి అందరి నోళ్లలో SOAS
వాక్యంగా పేర్కొ-నవచ్చునవి ఆ నిఘంటువు మనకు తెలుపుతుంది.)

మరికొంతమంది ఆంగ్ల పండితులు సామెతలను ఈ (కింది విధంగా నిర్వ చించారు.

1. The people’s voice - The voice of God we call, And what
are proverbs but the people’s voice-

-James Howell
Before a Great Volume of Proveibs (P. 1647)

(వజావాణినే భగవద్వాణిగా మనం 'పేర్కొనుచున్నాం. సామెతలు (ప్రజా
వాణిగా పేర్కొనవచ్చును కావున భగచెవ్వాఠ్యములతో సమానమని చెప్పవచ్చును.
బహుశః మన పెద్దలు ఇట్టి సా మెతలనే భగవ్వాక్యములుగా పేర్కొనిరేమో. ఖై బిల్‌

9

లో సామెతలు IH, NP ఉండుట దీనికి ఉదాహరణంగౌ 'పేర్కానవచ్చున్ను
పదుగురాదు మాట పాటియె ధరజెల్లు” అని వేమనశతకకారుడు కూడ తెలిపెను.

2 Proverbs may not in properly be called the philosophy of
the common people or according to Aristotle, the truest Religion of

old philosophy, J Howell
-James Howe

Lexicon - Proverbs (P. 1659)

సామాన్య మానవుల వేదాంత ధోరణిగ్కా [ప్రాచీన మానవుల సామెతలను

పేరొ_నవచ్చునని అరిస్టాటిల్‌ పండితుడు తెలిపెనని హోవెల్‌ అను పండితుదు
Lexicon Proverbs అను (గంధంలో అభ్మిపాయపడెనుం

3. Truth comes in a well rubbed down state 1౧ the formof the

Sayings of the ancestors.
-Khati I - King ofEgypt

Teaching No. 8 (2500 B.C.)
(పూర్వుల మాటలలోని సత్యము నిత్య (సవంతిగా వెలువదుటయే I Sod.)

4. Short sayings drawn from tong experience-
Cerrantes (Don Quixote)

(గొప్ప అనుభవనుల సంక్షిప్త స్వరూపం సామెత)

5. A proverb is much matter decocted into few words.
Thonas Fuller ” Worthies”
చిన్నచిన్న షపద్రములలో OLS BS గొప్ప విషయములే సామెతలు.

ఏ ఉదాహరణములు మరియ్యు నిర్వచనములు Lexicon Proverbs అను
(గంధంనుండి గె కొనబడినవి.

6. [tis a highway saying. —John Dunton
Arhen on Sport (P. 454)

(రాచబాటగా సాగే పలుకుబడియే సామెత)

7. Scraps from the table of wisdom, that will if well digested
yield strong nourishment to thy mind ~Benjamin Franklin
Poor Richard’s Almanac (P. 1739)

(AES SAFO చెదురు ముదురుగా పడిపోయిన ముక్కాలు బాగా జీర్హించు
కొన్నచో మనస్సును అభివృద్ధి SOTO.)

10

8. The Philosophy of the Vulgar. —Jsaac Disraeli
Curiosities of Literature -The philosophy of Proverbs (P. 1823)

ఇచ్చట Vulgar అను పదం (గ్రామీణులు అన్న ఉద్దేశ్యమున గాన్ని
సంస్కారహీనులై న ఆను అర్థమున గాని వాడబడి ఉండవచ్చును. (గామీణులు
ఎక్కువగా చదువుకున్న వారు కాదు కావున “Vulgar” అను సదిమును (గామీణులు
అను అర్థమున వాడుట ఉచితము,

(సామెతలు (గామీణుల 'వేదాంతంగా చెప్పవచ్చును.

9. Discraeli also quotes a Spanish definition. “Sayings of old
wines by their live sides” —~Cariosition of Literature
The philosophy of Proveibs (P. 1823)

(సామెతలను ఒక వ్యకి, పాత జ్ఞాపకాలుగా చెప్పుకొనవచ్చునన్ని పాత
కాప సారావలె (శేస్తమయినవని డి(సేలి అను పండితుని అభ్మిపాయమై
యుండవచ్చును

10. Copper Comage of Wisdom. -George Meredi‘e
Sandra Bellion (P. 1864)

(e585 సండితుని అభి పాయ (వకారం విజ్ఞానమ నెడి రాగినాణాలు.)

11. The Apothegms of a people are the Gold and Silver coins

of their language. F.S. Cozzen
“SAYINGS” (P. 49)

(బంగౌర్కు వెండి wBino సముదాయంగా ఒక భాషలోని సామెతలను
పేర్కొనవచ్చును. అనగా ధనము మానవునికెంత అవసరమో అదే విధమగా
భాషకు సామెతలు కూడా ధనరాసుల వంటివని భావము.)

12. Proverbs may be called the Literature of the illiterate.
-F.S. Cozzens
“Sayings” (P. 49)

(ASE Ors gO భాషగా సామెతలను పేర్కొనవచ్చును)

13. Proverbs, the ready money of human experience.
-Lowell My Study Windows (P. 162)

(మానవ జాతి అనుభవ సంపదే సామెతలు.)

12

19. What can be the use of knowing about a set of maxim to

which there are a complete set of antogonist maxims.
—Syclney Smith (P. 1806)

Lecture on the conduct of the understanding.

(ఒక అభిప్రాయాన్ని తెలుపు సామెతలను తెలుసుకొన్న [పయోజనమేమి.
దానికి విరుద్ధమైన అధి పాయాలను తెలిపే సామెతలున్నాయి కదా అనే విచారాన్ని
“సిడ్నీస్మిత్‌” అను పండితుడు వ్యక్నవరిచాడు. అనగా సామెతలను సమయాను
కూలంగ్కా సందర్భాన్ని బట్టి [పయోగించాలి కాని పిల్లిక్కి పిడుక్కీ. ఒకే How-
మన్నట్లుగా (పయోగింవరాదనే సత్యాన్ని పె వాక్యములు తెలుపుచున్న వ.)

20. Proverbs. receive their chief value from the stamp and

esteem of ages through which they have Passed-
Sir William Ten ple.

Of Ancient and Modern Learning (P. 1692)
(కాలపరీకిలో BA, [పత్యేక (పాధాన్యతాము[దను కలిగియున్న వాక్యాలే
సా మెతలు)

టె నిర్వచనాలను పరిశీలిస్తే భాషకు సామెతలు ఎంతటి మహత్తును కలిగిం
చునో తెలియుచున్నది. భాషకు ఇంప్పు సొంపు కలిగించుటేగాక భాషాపుష్టికి REK
సహాయముచేసేవి సామెతలే అని చెప్పవచ్చును.

సామెతలను ఆంగ్లంలో Proverbs అనెదరు, Aphorism, Apothegm
Maxim మరియు Adage అను పదములు ఇంగ్లీషులో ‘Proverb’ అను పదమునకు
పర్యాయ పదములని చెప్పవచ్చును.

సామెతల (పయోజనాన్ని గూర్చి మరికొంతమంది ఆంగ్ల పండితుల అధి(పా
యాలను పరిశీలిం చెదహు. సా మెతల గూర్చి తెలుగు భాషలోకం"టె ఆంగ్రములోనే
ఆఖ్మిపాయాలెక్కు._వగౌ తెలుపబడినందువలనన్కు సామెతలు ఏభాషకై నను సర్వ
సామాన్యముగా ఉండుటవలనన్సు సామెతల గూర్చి ఆంగ్ల పండితులు వెలిబుచ్చిన
అభ్మిపాయములు తెలుగు సా మెతలకు కూడ 58 ot SQ: నా అభి పాయం. are Bod ex
సర్వకాల సర్వావస్థలందు సర్వజనులకుపయోగపదునవి కావున ఏభాషలో Boos |
బడిన అభిపాయాలై నను అందరకు అంగీకార మైనవనే భావిస్తున్నా ను,

1. There is some degree of licentiousness and error in form-
ing Axiom. -Francis Bescon

“Novum Organum” (P. 1626)

is

(ప్రజలలో మిక్కిలి [పచారం పొందినవి సామెతలు. SHS సామెతలతో
కొంత (పజాభిపాయాలను వెలిబుచ్చుటలో స్వాతంత్ర కముతోపాటు తప్పులుకూడా
దొర్హుతుంటాయని బేకన్‌ పండితుని అభి పాయము, అనగా [ప్రజలు సామెతలు తెలిపే
విషయం మాత్రమే గొప్పదనే |భమలో వుండకూడదని సామెతలలో కూడా
త ప్పులుండడానికి అవకాశముంటుందని తెలుస్తుంది.

2. Most maxim mongers have preferred the prettiness to the

justness of thought and the turn to truth. -Lord Chester field
Letters 15th January 1753

చాలామంది సామెత [పయోక్తలు సత్యాన్ని చెప్పేదానికంక్కే చమక్కా-
రంగా చెప్పే విధానానికి న్యాయమైన ఆలోచనలకు బదులు సుందరభాష దానికి

ఉదాహరణానికి “MA చేలో పడ్డట్టు” సామెతనే తీసుకుందాం.

D సామెతను ఒక (గుడ్డివానివె (పయోగిస్తే (ప్రయోజనముండదు. కాని
నొమాన్య మానవులు మరొక విషయానికి ఉదాహరణంగా BS BS 08
నొర్ధక్యముంటుంది.

కాని లార్జుఛెస్టర్‌ oS MS అభిపాయము మరొక విధంగా ఉన్నది. పామ-
Seo, అజ్ఞానులు ఇతరులను ఏదో ఒక విధంగా అవమానము చెయ్యాలనే తలంసతో
మ్మాతమే నా మెతలను (పయోగించెదరనియ్యు మహాజ్ఞానులక o D అతినావా న్యులే
సమాజములో AGHAST నుండెదరు కావున నొమెతలవలన సమకూరవలసిన
(పయోజనము సిద్ధించుట లేదని వారి అభ్నిపాయము. వారి ఉ ద్రేశ్యములో నొ Boo
(పయోగము పామరత్వానికి నిదర్శనం,

3, In all pointed sentences, some degree of accuracy must be

sacrificed to conciseness ~Samuel Johnson
Works (P. 286) (C 1778)

(చెణుకులుగా [పయోగింపబడు వాక్యాలన్నింటిలో కొంతైనా విషయము
లుప్తమవుతుందిఎ

4. The Genius wit and spirit of nation are discerned in ils
proverbs. ~Francis Bacon,

(ఒక జాతియొక్క_ మాటకారితనన్వు సమయస్ఫూర్తి (Nas నామెతలలో
కాననగునుఎ

14

5. The Germans say “Judge a country by the quality of its
proverbs,”
(ఒక దేశము యొక్క వైశిష్ట్యము సామెతలలో కాననగునని జర్మనుల

అభి పాయము)
6. The Maxims of men reveal their character. -Vauvenargues
Reflections (P. 107)
(వ్యక్తి శీలము అతడు ఉపయోగించు నొ మెతలలో కనిపించును)

7. The French say “Judge a man by his favourite proverbs”.
(అభిమానపా[తమైన నామెతల ద్వారా అతనిని అంచనావేయమని [aot

దేశీయులు తెలిపిరి.)

8 Maxims are condensed good sense of nation.
Sir John Mackintosh

(a. 1832)
Quoted in the title page of Brown's “Legal Maxim”.
(ఒక జాతి S28 పీకరించిస సీతియే TSS)

9. The proverbs of nation furnish the index to its spirit.
J.G. Holland - Gold foil

An exordial essay (a. 1881)
(ఒక జాతి చైతన్యమునకు సూచిక లాటివి సామెతలు
10. A good maxim is never out of season. -H.3. Bohn
Hand Book of proverbs (P. 288)
(ఆన్ని కాలములందు వాడబడునదే మంచి సామెత

11. And then withal he knew of no proverbs.

Thou in this world then greves gras or herbes.
Chaucer "Canterbury Tales”

The wife of Bath's prologue
(సామెతలను (పయోగించుట తెలిసినవాడికి చాధపడవలసిన అవసరమే

ఉండదు. NIWOT HM” అవి నజీవమూరికలలాంటివికాబిట్టి)
12. I know more proverbs than a book.
He also says “There is no proverb that is not true”
—setryveats "Don Quixote”

(ఏ సామెత కూడ అసత్యముగాదని అతని అభి పాయాము

15

13. Russians say " There 15 no proverb without its grain
of truth”.

(సత్యనిక్షి ప్త్వముగౌాని సామెకే ఉండదని రష్యన్ల అభిప్రాయం)

14. 1640 not say a proverb is amiss when aptly or seasonably
applied, but to be forever discharging them, right or wrong, hit
or muss, renders conversation, insipid and vuigar.

-Cervantes "Don Quixote”

(సామెతలను తగుమాత్రంగా Sr Sm వాడవలెనస్కీ (పతి సన్ని వేశమాసకు
ఉచితానుచితములను ఎరుగక PANS? సమంజసముగా ఉండక పోవుకేగాక,
సంభాషణ కూడ అసహ్యమగునని రచయిత అభి పాయం.)

“ఆతిసర్వ [SST ELS” ఇది సామెతలకు కూడా వర్శించునని భావం.

15. Adages and proverbs are to be accounted only as source

to relish meat with, but not as substantial dishes to make a meal on.
-—Thomas Fuller

Gnomologia -Introduction (P. 1732)

సామెత లెప్పుడును సంపూర్ణ భోజనము SHIH. రుచికరమైన మాంసా.
హారమును భుజించుటకు అవసరమైన వ్యంజనమువల్కె సామెతలు సంభాషణమున
కవసరమగును, కాపున ఎప్పుడును సంభాషణమంతయు సామెతలతో నింపసకూడదు.

అన్గా భోజనమునకు పచ్చడి ఎంతవరకవసరమో సామెతలును సంభాష-
బఅమునకం జే అవసరము. అదే పనిగా సామెతలను చీటికిమాటికి సంభాషణముతో
జొనకూడదను ఆభ్మిపాయమ.ను ధామస్‌ఫుల్లర్‌ అను పండితుడు తెలిపెనుం

16. Aman of maxims only ts like acyclops with one eye and
that eye placed in the back of his head.
-S.7. Ccleridge, Table Talk (24-6-1827)

Cyclops: A member of a family of giants having a single
round eye in the middle of the fore-head. (Random House Dictionary)

అనలే BSH) NOANSE, ఆ కన్ను ముందుండుటకుబదులు వెనకవైపు
ఉండిన ఎట్లుండున్నో కేవలము సామెతలను మాత్రమే ఉపయోగించు వ్యక్తి
పరిస్థితి SH ఉంభుందని భావము, ఫీవిధముగానై తే వెనుకవైపు కన్ను ఉన్న పకి

16

తన ముందున్న వస్తువునెట్లా చూడలేద్యో oh సామెతలతో Sr SG సంభాషణము
చేయదలచే వ్యక్తి సరియైన భావములను వ్యక్షీకరింపలేని స్థితిలో నుండునని భావము,
కు వాక్యాన్నిబట్టి సామెతలను అవసరమెన రీతిలోనే (పయోగిం పవలెనుగాని తెలును
దా & Q

కదాయని అయినదానిక్కీ కానిదానికీ వాడి వాని (పయోజనత్వ మును 'దెబ్బతీయరాదని
భావము,

17. A man of fashion never has recourse to proverbs and
aphorism.
—Lord Chester field
Letters 27th Sept’ 1749.

నవ నాగరికుని సాభాషణములో సామెతలకు పలుకుబడులకు స్థానము లేదు,
అనగా సామెతలు జానపద సాహిత్యములో ఒకభాగము కావున్న జానపదులు
(గామీణులే వానిని ఎక్కువగా వాడెదరనియ్ము నాగరికుడై నవ్యకిి, వానిని ఎక్కువగా
వాడడనియు భావము. wares సామెతల (పయోగము నాగరికతకు చిహ్నము
కాదని లార్డ్‌ ఛెస్టర్‌ ఫీల్త్‌ గారి అభఖిపాయము. సామెతలపై చాలా నీచమైన అభి-
(పాయము గలవారిగా లార్డ్‌ ఛెస్టర్‌ ఫీల్డ్‌ గారిని చెప్పవచ్చును.

18, To repeat what has been said a thousand times is common
place - (proverbs) —William Hazlitt Works (1. 381 p.)

Boo మార్లు పలుకబడిన ఒక పలుకుబడియే పునరావృత మైనచో సామెతగా
చెప్పబడును.

సామెతకుండవలసిన సామాన్యలక్షణమును సె వాక్యము 'లెలుపుతుంది,

19. The world ıs filled with the proverbs and acts and
winkings of a base pruderce.
—R.W. Emerson—Essays—Frudence (P. 1841)

సామెతలు (పపంచమంతా నిండి ఉన్నవి అవి నర్యనిశృ్భయమునకు,
W ESHA chain నకు సృనాదులనంటివి,

సామెతల బహుళపయోజనమ.ను యెవాక కము Sool. అనగా
సామెతలులేని భాషయేలేదనే భావమును Dard goo తెలుస్తతుంది,
20 ‘The mind of mass, when its daily maxims are put before

it, revolts from any thing so stupid, so mean, so poor.
—Bagehot, Literary studies (1. 266 p )

17

నిత్యజీ వితము వాడబడే PDF, (పజలమనసులలోని OR,
మూర్టమైన, భావళూన్య మైన భావాలకు ఎదురుతిరుగుతాయి,

(వజలకు నీతిమార్షాన్ని బోధించుటలో సామెతలపా(త్ర A0BD కలదని పె
వాక్యము మనకు తెలుపుతుంది

21 Thou shalt become an astonishment, a proverb, anda
by-word, among all nations. —Old Testament

నీవొక ఆశ్చర్యముగా PDST, ఒక ఊతపదముగా అన్ని జాతులలో
విలసిల్లుతావ్యు [పదారానికి సామెతలు _ప్రమాఖస్థానమునిచ్చును కావున నీవు మిక్కిలి
(వచులితుడవ య్యెగవని భావము. సామెతలకు (పాచుర్య మొక (సముఖ లక్షణమని
చెప్పవచ్చును.

22. And Israel shall be a proverb and a byword among all
people. —OlId Testament. I! Kings (c. 600 B.C.)

(పజలందరికి ఇ(జాయెల్‌ ఒక సామెతగ్కా ఊత పదముగా ఉంటుంది,

ఎచివాక్యాన్న నుసరించి ఆంగ్లములో సామెత అనేపదము (క్రీపూ, 600
PSS పయోగములో ఉన్నదనే వీలుకలుగుచున్నదిం

23. Atdera, a town of Thrace, noted for the simplicity of its
inhabitants which grew even to a proverb. —Thomas Stanley
The History of philosophy

సామెత దృష్టాంతము నకు పరా్యయపదముగా వాడబడుట _పేవాక్యాలలో కా
నగును. సామెతకు దృష్టాంతమొక (వముఖ లక్షణమనుటకు _పె వాక్యను ను
ఉదాహరణముగా చెస్పవచ్చునుం

24. That revengeful disposition of which your sex has been
accused even to a proverb.
—James Fordyce "Sermons to Young Women”.

సామెతను చెడు అర్థానికి పర్యాయసదముగా James Fordyce అను పండితుడు
(పయోగించెను, పలువురి నోళ్లలో నలిగినది అనగా పదముల కాంతిని పోగొట్టు.
కొన్నదను ఒక (పతే్యేక నిచార్థమున ఆతడు సామెతను BS Bm.

25. Foreigners, partial to a proverb, to their own country.
—Jeddaiah Morse

The American Geography —Preface (P. 1796)
, పరదేశీయులు పరదేశంలో తాత్కాలికంగా స్థిరపడి నవారు. తమ దేశమునకు

18

SS, సామెతలపై కూడా సక్షపాతాన్ని (పదర్శించెదరు. అనగా దేశీయ భావనులను
సా మెతలలోనే చూడగలమని భావము.

26. Siberia goes for a proverb for cold, India ts a proverb for
heat. J.H. Newman, Historical Sketches
-వెవీరియాలో చలి ఎక్కువ ఇండియాలో వేడి ఎక్కువ అనే సంగతి జగ

ద్విదెత ము, ఇచ్చట “సామెత అను పదము “పర్యాయపదవు” అను అర్థములో
వాడబడింది.

27. Proverbs are easily made in cold blood.
-—- Dickens “Barnaby Ridge”
ఎన్నో గొప్ప ఆలోచనల పల స్వరూపమే సామెతలనే భావాన్ని పై వాక్యం
తెలుస్తతుంది.ఒక సామెత వెనుక ఒకగొప్ప అనుభవం, అనుభూతులు ఉంటావనే
విషయాన్ని ఆ వాక్యము తెలుపుతుంది.

28. The Gods respect and the demons adore the maxim of
the sages.

Doolittle - Chinese Vocabulary (11-478 p.)
రుషులచే (వయోగింపబడ్డ సామెతలను దేవతలు గొరవిచగ్క్యా రాక్షసులు

పూజిస్తారు. ఇచ్చిట రుషులనగా గొప్పవారనే భావాన్ని తీసుకోవచ్చును. సామెతలసె
గౌరవం ఉండుట సమంజసమెనదే కాని POD గుగ్గిగా భక్తి ఉండకూడదనీ సామెతల
DS పూర్తిగా ఆధారపడరూడదనీ పె వాక్యము తెలునుతుంది,

29 There are words and maxims where by you may soothe
the pair and cast much of the malady aside. —Horace — Epistles”

సీ మనస్సులోని చాధను CA పవేయుచ్చు మనస్సును Lowy, తోడుగా
నిలుచు పదములే సామెతలు.

సామెతలు నీతిని SIDD WS, మనస్సునకు ఒక మంచి మితునివలె
ఓదామ్బును కలిగింప చేసావని భావం. అనగా బాధలలో áK TA సామెతలను

ఆ(శయించిన వారి బాధలు తగ్గుటకు అవకాశముంటుందనే భావాన్ని లై వాక్యము
తెలుస్పతుండి.

30. A proverb is no proverb to you till life has illuninated ıt.
—John Keals-Letters (P 305)
WP lO of జీవితం (పకాశించనట్లయి తే అది సామెతే కాదు అనగా

సామెత జీవితాన్ని కా, తివంతం చేస్తుఎదన్సి అజ్తానాంధకారాన్ని తొలగింపచేసే
అథి జ

విశానదీవము $2855 పె వాక్యము Son తేలునుంది.
y Ü par.’

19

31. Nothing 1s so useless as a general maxim. —Macaulay

Essays —Machiavelli (a. 1859)

సర్వసామాన్యమైన్క సార్వజనీనమైన సామెతకంటే నిష్పృయోజనమైనది

మరొకటి లేదు. ఏ సామెతైనా కొంతవరకు దేశ కాల పాతాదులననుసరిం వి

ఉండుట వలన సార్వజనీనమైన సామెత ఉండడానికి ఆస్కారము లేదు. ఒకవేల

అటులున్నట్లయితే అది నిషృయోజనమైన సామెత అన్కీ కేవలం నిష్పయోజన
మైనవే సార్వజనీన మెైనవనీ రచయిత అభిప్రాయము

32. Wiser man make proverbs, but fools repeat them.

—Samuel Palmer
Moral Lessons to Pioverbs (Prefzce)

తెలివి గలవారివలన సామెతలేర్నడగ్యా మూర్గులు వానిని అనుకరిస్తారు.ఆనగా
సామెతలను ఊరికే మాట్లాడే బదులు దానిలోని సారాంశమును తమ జీవితాలకు
అన్వ యించుకోవడం ఉచితమని భావము.

33. An old saying, if ıt comes into use with time, becomes
like an ordinance, —Plautas ”Poenelus”

జీవితానికి పనికివచ్చే సామెత శాసనము వంటిది, పూర్వకాలం సామెతలు
(వజలకు నీతిని బోధించేవై (పభుత్వ శాసనాల SS [సజలకుపయోగపడినవిం

34. To understand a proverb and the interpretation, the
words of the wise and their classic sayings.

Old Testament -” Proverbs”
గొప్పవారి మాటలను మననం చేసికొని వానిని జీవితానికి అన్వయించుకొనుటే
సామెతలను అర్థం చేనుకోవడంతోని పరమార్థం.

35. A wise heart discerneth the proverbs of the wise.
Bensire - Book of Wisdom
ఒక జ్ఞాని సూక్తులను తెలివిగల వాడు హృదయంలో పదిలపరచుకొంటాడుం

36. The wise proverb, let it not escape thee.
Bensire - Book of Wisdom’
ఒక మంచి సామెతను వీలై నంతవరకు SID పెట్టకు. సామెతల (Haran
మును పై వాక్యమే Baho.

37 Despise not the discourse of the wise, but acquaint thy
self with their proverbs. —Bensire - Book of Wisdom

20

విజ్ఞాని సఆహాను ఎప్పుడును తృణీకరించకు. వారు చెప్పే సామెతలను
హృదయంలో పవిలపరచుకో.

38. They that are wise in words also show that they are wise
in that they pour forth wise proverbs.
—-Ben Sire - Book of Wisdom (xvu-291)

యుక్తముగా మాట్లాడు విజ్ఞానులు సామెతలను విజ్ఞానంతో Do DSM.
39. A faithful saying, and worthy of ali acceptance.
—New Testament (AD. 62)
అందరికీ ఆమోదయోగ్యమైనదే ఒక నమ్మకమైన సామెత.
40. Patch grief with Proverbs.

— Shakespeare
— "Much Ado About Nothing”

బాధలను సామెతల నహాయంతో నివారించుకో.
అనగా సామెతలు వేదాంతాన్ని Bo బోధించి జీవన మార్గాన్ని నిరేశించు
చ Ny Q
టకుసయోగపడుతావని భావం.

41. An old saying, that was a man when king Pepta of France

was a little boy.
Shakespeare —’’Love’s Labour Lest”

(ఫాన్స్‌ రాజై న “పెపియా” చిన్నదాలునిగా ఉన్నపుడే సామెత ఒక పెద్దమనిషి.
సామెతలకు రాజ శాసనములకంజకు ఎక్కువ ఆధికారమున్నదనే భావాన్ని
x వాక్యం BoA.
42 The Proverb ts something nasty,
Shakespeare —” Hamlet” (11i-2-359 P.)
సామెతలలో కొంత అనహ్యత Yor.
“e.Smrth, ఒకనీతి ఒకసామెత”. అను తెలుగు వాక్యభావాం వే ఆంగ్ల
చాక sag? కాననగును,
43. Amaxim is only a proverb in its cater pillar stage.
—D.E. Mervin The Antiquity of Proverbs (P. 1922)
నామెత (పార భదశయే Maxim అనగా సామెత (Proverb) maxim
అనునవి ఒకే OOD) బోధిస్తావని భావం.

21

44. Proverbs ere all old, గ they are new, they are not
yroverbs. — Eugene Healey
Mr. Sandemon Loses His Life (P. 135)

(ప్రాచీనమైనవి మాతమే సామెతలను అభి పాయాన్ని హీలే అను పండితుడు
BOLT | We

45. It 1s mare trouble to make a maxim than it is to do right.
— Mark Twain — Pudelar Head
Wilson’s New Calender (P. 1893)

ఒక మంచి సామెతను కూర్చుట్ట మంచి పని చేయుట Sow కూడ కష్ట
మైనది.

46. "Classical Quotations” said Johnson “is the parole of a

literary man all over the world.”
nae — Oxford Dictionary of Quotations

— The Compilers to the reader (P. vu)
ఎచ్చటనై నౌ సరే (ప్రాచినాలైన సూక్తులు సాహిత్యజ్ఞల వాగ్య కవహారానికి
విదేయంగా ఉంటావని శాన్నన్‌ పండితుడు తెలిసెను.

47. Webster Dictionary లో సామెత నిర్వచనమిట్లు న్నది.

A praverb Is
(9 A brief epigramatic saying that is a popular by word. An
of to repeated Pithy and indigeneously turned maxim.
(1) A Profound or Oracular maxim, a truth Couched in obscure,
language — parable.
(in) One that has become a matter of talk by words.
— Webster’s Third Inlernal Dictionary
— Edited by Philip B. Gore Ph.D.

సామెతను బహుళ (ప్రచారంలో ఉన్న సాంఘిక న్యాయానికి పర్యాయ
సదంగ్కౌ సత్య స్వరూపమైన అలంకృత వాక్యంగా నిత్య జీవితంలో పలుమార్లు
ఉవయోగింపబడే పలుకుబడిగా వెబ్‌ స్టర్‌ డిక్షనరీ తెలుపుతుంది,

"పె నిర్వచనాలతో ఏకీభవించే నిర్వచనాలు మరెన్నో కలవు,
ఉదాహరణానికి సామెతల గూర్చి J. Gergon అనునతడు “A Thousand

Tibelan proverbs and wise sayings” ఆను (గంధములో ఇట్లు తెలిపెను,

1. The word “Proverb” is defined as “a brief Pithy saying,
condensing in witty or striking form the wisdom of experience, an

22

adage, apothegm or wise saw, a familiar and wide popular saying in
epigrammatical form. i

In a wider sense proverbs are of the many branches of folk-lore.

2. Proverbs are by far the most numerous and most frequently
employed of these forms of verbal art and are used ın all kinds of
situation by all strata of peoples especially by illiterate women in
their gossip and seasoned people to stress a certain point or humour
to a conversation.

3. Proverbs are also governed by the universal law of survival
of the fittest

—Introduction

పె వాక్యాలను పరిశీరించినచో సామెతలు జానపద సాహిత్యంలో ఒక భాగ
sd, బహుళ (వదారంలో ఉన్నప్పటికీ QS మాఖ్యంగా వానిని వ్యాప్తిలోకి
'తెచ్చినారన్స్‌ వాడుచుందురనియు మనకు తెలుస్తుంది.

సామెతలను అన్ని తరగతుల (పజిలు ఉసయోగించిది కాని (పముఖంగా
Qo చేసే సంభాషణలలో సామెతల (పయోగం ఎక్కువగా ఉన్నది. vS
చతురులై న పురుషుల మాటలలో చమతాా-_రానికై, ఒక(పతేేక భావాన్ని నిర్దిష్టంగా
Boos సామెతలను ఆ(శయించిరి, అన్నింటికంచ ముఖ్యమైంది కాలాన్నె
దిరించి నిలబడగలడే సామెత.

Johnson పండితుడు చేసిన వ్యాఖ్యతో ఆంగ్ల సండితుల అభిప్రాయాలను
ముగిసాను

‘Quotation is a good king. There is a Community of thought
in 1”

— Johnson
— Indian Express - dt. 15-6-83

ఒక జాతి ఆలోచనంతా సామెతలలో Da S ఉంటుందని జాన్సన్‌
పండితుడు తెలిపెను.

పే నిర్వచనములనన్నింటినీ పరిశీలించగా సామెతలకు కాలాన్ని ఎదిరించి
నీలబడే శ క్తితోపాటు సార్వజనీనత్వము కూడనుండ వలెనని తెలుస్తుంది.

సామెతపై శ్రీమతి సి వేదవతిగారి అభి ప్రాయమిట్లు న్నది.

23

“అనంతమైన జీవితానుభూతులకు అందమైన వ్యాఖ్యానాలు Mm bie,
నరశత్క సరసత్క సహజత్క సంకిప్తతతోపాట్కు స్మరున దూసుకువచ్చే సూటిదనం-
సామెతకు ముఖ్యలక కాలు.

సునిశిత హాస్యం, న్యంగ్యోక్షి వైెభవం,లోకానుభవసారం, విమర్శనావైశిష So
రంగరించుకొన్నది సామెత. అల్బాకరాల్లో అనంఠార్జాన్ని నికిప్పం చేనుకొన్న
(పజాసూక్త Oe

నిత్యజీవితంలో ఆతి సామాన్యమైన సంఘటననీ, సందర్భాన్ని పురస్క-రిం
చుకొని IS [Sars go-Mod, న నానుడిగా- రూపుదిద్దుకొని హృద్యమైన భావ
గీతికవలె మనస్సును అలరిస్తుంది.

& SATS a Form, సం దేశాత్మకొంగానూ మాత్ర మేకాక్క నిశిత విమర్శనా
బాణంగానూ ఉపయోగింపబడుతుంది సామెత, సామెతలో స్థూలమైన అర్థ నిర్ణయం

BMS, గంభీరమైన జీవనమధన దర్శనం అవుతుంది, అందుకే సామెత చతరోకి,
అయింది. చమత్కా-రోక్రి అయిందిం

దేశచరి[త్రక్తూ జాతిసంస్కృృతిక్తీ మానవనె జ స్వరూపానికీ అదంపడుతుంది
Q Q

సామెత, Bonn, ఒకొక్కసారి అనూచానంగా వస్తున్న ఆచార వ్యవహారాలను

సెతం ధిక్క-రిస్తుంది సామెత (పకృతిసహజమైన సత్యాన్ని చెప్పటంతోపాటు

వికత మానసిక తత్వాన్ని కూడా ఎత్సిచూపుతుందిం విమర్శించి వేళాకోళం ఆడుతుంది,

వ్యవస్థలోని లోపాలను సవ్యాఖ్యానంగా నిరసిస్తుంది,”1

పె నిర్వచనాలను అనుసరించి సామెతకు ఒక [పత్యేక నిర్వచనాన్ని ఇచ్చుట
కష్టతరమైనపని అని తెలుస్తుంది. “సామెత” అనుపదము తొలుత వరహపురాణములో
(సయోగించబడినప్పటిక్కి అంతకుముందే నన్నయాదుల రచనలకు పూర్వము-సెతం
ఉండియుండవచ్చును. మౌళికంగా సామెతలు జానపద సాహిత్యానికి చెందినవి.
నన్నయ్యకు ముందున్న భాష గాసట వీసటగౌ నున్న తెలుగుభాషగా పండితులచే
చెప్పబడి నప్పటికిన్సి అది ముఖ్యంగా జానపద సాహిత్యమే అయివుంటుంది.

సామెతను సంస్కృతంలో లోకోక్తి న్యాయము edo, హిందీలో
“కహావత్‌” wdc, ఆంగ్లములో [Proverb ] [ప్రావర్న్‌ edd, లాటిన్‌ భాషలో
“పాపర్చియమ్‌ [Proverbium |” edd, టిబేటన్‌ భాషలో “eros” అని
చెప్పుకుంటారు,

1. సామెత సి. వేదవతి (నుడి - నానుడి) 1వపేం

24

ఏ భాషా నిర్వచనాన్ని పరిశీలించినప్పటికి PLS x సమ(గముగౌ ఒక
నిర్వచనంలో బంధించుట కష్టమని తెలుస్తుంది. నామెత స్వరూప్క స్వ భావాదులే
నొవెతలకు నిర్వచనాలని చెప్పవచ్చును.

తరతరాల జాతి అనుభవాన్ని ఒక ochaS aN, అందమైన మాటలలో కాచి
వడబోసి తెలిపేదే సామెత అని చెప్పవచ్చును. సామెత ఒక విజ్ఞాన నిధియెన కవి
చేతకాన్సి ఒక పండితునిచేతకాని సృజింపబడి ఉండవచ్చును, లేదా అక్షరజ్ఞానంలేని
ఒక పామరుని లేదా పామరుల అనుభవం కావచ్చును. లేదా జన జీవనంలో నలిగి
పోయిన ఒక పలుకుబడియే సామెతగా మారి ఉండవచ్చును.

సామెతకు గౌరవాన్ని గుర్తింపును తెచ్చేది wot. కాలపరీవకు నెగ్గి,
సర్వజనామోదయోగ్య మై, సమాజ కల్యాణాన్ని బోధించే సర్వ హిత వాక్కుల
అనుభవవశమున సామెతలుగా మారినవి. మానవునిలో సహాజ సిద్ధమైన సౌ ,దిర్యా
రాధన భావమ్ము చమత్కారంగా మాట్లాడే కోరికే సామెతలు సృజి పబదుటకు
కారణాలని చెప్పవచ్చును.

Ê) నాంపల్లిగారి అభిప్రాయాలతో ఈ అద్యాయాన్ని ముగిస్తాను.

“A సండితుడో పామరుడో భావావేశంతో అనుభవపూర్వకంగా పలికిన
పలుకులే సా మెతలుగా రూపొందాయని భావించడం సమంజసం,

సామెత ఉన్నదున్నట్లుగా వాడుతుం ws అర్థం పర్ధం చెడకుండా అందంగా
శృతిసుభగంగౌ ఉంటుంది లేదా విరసంగామారి అసలుకే ఎసరు పెట్టినట్లు అనర్థాన్ని
తెచ్చిపెడుతుంది”

ఇట్లు సామెతలు మానవుని అపార విజ్ఞానానుభవానిక్తి ఆలోచనలకు నిదర్శ
POD చెప్పవచ్చును,

le (పబంధాల్లో (పజాసూక్కం - దూడం నాంపల్లి.
(సవంతి జూన్‌ సంచిక=1982 (సాహిత్య మాస పతిక)

25

సామెతలు - వుట్టువూర్వోత్తరాలు

సామెతలు ఏ కాలంలో జనించినవో చెప్పుట కష్టం. ఆడికవి వాల్మీకి రామా
యణ కాలం నాటికే సామెతలు (పచారంలో ఉన్నట్లు ఈ (క్రింది (ప్రసిద్ధ వాక్యం
వలన తెలుస్తుంది.

“జననీ జన్మభూమిశ్చ స్వర్లాదపి గరీయసీ" 1

D వాక్యం (పజల నుండి గైకొనబడి సామెత రూపంలో 35) కావ్యంలో
చోటు చేసుకొన్న దో లేక కవిచేతనే సృజింపబడిందో చెప్పుట కష్టమైన పని. ఏది
ఎట్లయినను సామెత అనునది GSE పూర్వమే (వచారంలో ఉన్నదని చెప్ప
వచ్చును.

సామెతలు సొమాన్యంగౌ జానపదులలోనే ఎక్కువగా _పచారములోనే
ఉన్నవి. కావున భాషకు ఒక (ప్రత్యేక స్వరూప్క స్య్వభావమేర్నడక ముందే
సాహితక్టంలోనే సామెతలు ఎక్సు_వగౌ ఉండడానికి అవకాశమున్నది. అనగా
ఆదికవి వాల్మీకి రామాయణ కాలం నాటికే సామెతలు బహుళ (పచారంలో ఉండెనని
చెప్పడానికి వీలున్నది.

ఆంగ్ల భాషలో (క్రీపూ. 800 నాటికే సామెతలున్నట్లు * International
Book of Quotations” అను (గ్రంధంలో 2S? గ్రానబడినదిం

“జనని సంస్కృతంబు సకలభాషలకును”అని D నఐడుటవలనన్సు
సంస్కృతంలో ఆదికవి ar a కిరామాయణ కాలంనాటికే సామెతలుందుటకు అవకాశ
ముండుటవలనన్ము తెలుగు భాషలో RF సామెతలు నన్నయ్యకుముందే (వచారంలో
నుందుటకవకాశమున్నదిం

సామెతలు మౌఖిక (పచారానికి ఏక్కువ [ప్రాధాన్యాన్ని ఇచ్చినవి. పండితుల
కావ్యములలో కంబు పామరుల నోళ్లలో నే వానికి స్థానం ఎెక్కుు.న. IP So DSa

le వాల్మీకిరావూాయణ ము.

26

ఉన్న తెలుగు భాషకు ఒక స్వరూపాన్ని కల్పింపచేసి మహాభారత కావ్యాన్ని
నన్నయ రచించెను. Tia ASaM ఉన్న తెలుగుభాషలో Mego పదాలు
వెన్నెల మరియు ఇతర జానపద (ప్మకియలు ఎక్కువగా ఉండెను. సామెతలు
జానపద సాహిత్యంలో ఒకభాగం కావున నువ్వాయి పదములు వన్నెల పదాలతో
కూడిన నన్నయ పూర్వ తెలుగుభాషలో కూడ సామెతలుండవచ్చును. అనగా
తెలుగు భాషలో సామెతలు (క్రీ.శ 115 శతాబ్దినాటికే ఒక (పత్యేకతను సంతరించు
కొన్నావని చెప్పవచ్చును, మరియు సామెతలు (క్రీశ. 11వ శతాబ్రినాటికే బహుళ
(వచారాన్ని పొంది ఉండవచ్చును.

ఏరులపుట్టుక్క జానులప్పట్టుకను చెప్పుట ఎంతకష్టమో్హో oH సామెతల పుట్టుకగూడ
4 m (ఆఆ
చెప్పుట కష్టం. సామెతల కాలాన్ని & SDI 0 గౌ తెలుపుట కష్టసాద్యమయినపని
అనుటలో సందేహములేదు,

పైదానిని అనుసరించి సామెతలు (క్రీశ. 11వ శతాబ్దికి పూర్వమే తెలుగు
భాషలో ఉండెననుటకు వీలుకలుగుతుంది. నొమాన్యంగా ఏ భాషలోనైనా మొదటి
కావ్యాన్ని (వాయుకవ్కి తాను జీవించిన సంఘంనుండి తన కాలంలోని భాషలోని
వలుకుబడుల నుండియే కవితా సొమా(గిని తీసుకొని రచనకు పూనుకుంటాడు, ఇచట
సంస్కృత భారతానికి ఆం|ధీకరణ జరిగింది కావున్న సంస్కృత భాషలో ఉన్న
పెక్కు-సా మెతలు తెలుగు రూపంతో భారతమున చోటుచేసుకుని ఉండవచ్చును,
నన్నయ్యకవి సంస్కతంలోని కావ్యలక్షణాలను ఆదర్శంగా గై కొనెను, కావున ఆ
భాషలోని (పసముఖములై న నామెతలకు (పతిబింబాలుగా కొన్ని WV? Box తెలుగు
భాషలో సృజించి ఉండవచ్చును. ఏది ఎమయినప్పటికిన్ని తెలుగుభాషలో నామెతలు
(క్రీశ. 115 శతాబ్రికి ముం దే వ్యాప్తిలో ఉండెననుటకు సందేహంలేదు.

27

1పాచీనాంగథ సాహిత్యంలో సామెకలు

సాహిత్యంలో నామెతలు (వవేశించెనో లేక నాహిత్యంలోనున్న గొప్ప
వాక్యాలే సామెతలుగొ భభూరినవో అని |ప్రక్నించుకొనినప్పుడు రెండును జరిగియుండ
వచ్చునని సమాధానం చెప్పుకొ నవలసి యుండును. సమర్థుడైన కవిచేతి సామెతలు
నాహిత్యానికే (వతే్యేకాలంకారంలుగౌ భాసిల్లిన వి అదియునుగౌక ఆలంకారికులు
లోకోకి,నికూడా అలంకారంగా 5 008. కావున “సామెత కావ్యానికి అలంకార
(పాయమైనదని చెప్పవచ్చును. చొమాన్యంణా సామెతలు పదోరూపంలో నొహిత్యం
SS NAD) We

శతకములు గూడ కావ్యములలో నొకభాగమే కావున శతక సాహిత్యంలో
కాననగు నొమెతలు _సెతం (ప్రాచీన నొహిత్యంగానే సామెతలవరకు పరిగణించ
చచ్చును,

సామెతల్యు Pardo రూపంలోనున్న పలుకుబడుల్క సూక్తులు కావ్య
సాహాత్యంలో కాననగును* THD (క్రింది విధముగా విభజింపవచ్చును,

1. కుటుంబమునకు నంబంధించిన సామెతలు :

సామెతలలో సమాజాన్ని చూడవచ్చును. సామెతలు ఒక (పత్యేక జాతి
నం(పడాయాలన్యు ఆలోచనలను అభి పాయాలను వివరించును. చొమెతలలో
కుటుంబ మెట్లు వివరించబడెనో ఇప్పుడు తెలిసికొనెదము. కుటుంబానికి సంబంధించి
కావ్యములలో ఉన్నటువంటి నామెతలను పరిశీలించిన తెలియును, అట్టి MTom
ఈ (కింది విధముగా విభజించవచ్చు ను.

1. అన్న తమ్ములు = TPES ena
2. థార్యాభర్త లు--

తీ తల్లిడండు౨లు - కుమారుడు
4, తల్లిదం(డులు - కుమార్తె

5.

GIL . అభ్యాగ తులు?

28

కావ్యాలలో (పయోగింపబడిన నౌమెతల్పు సామెతలవలె ఉన్న వాక్యాలను
పరిశీలిసాముం

1. అన్నదమ్ములు - దాయాదులు:

లోకములో అన్నదమ్ములు పరస్పరం కలహించుకొనుట చూచుచున్నాము.
రామలక్కుణులవలె కలసిమెలసి ఉండెడి అన్నదమ్ములు చాలాతక్కు_వ అనియే
భెస్పవచ్చును. పాండవులు కొరవులు అన్నదముల కుమారులై నప్పటికిని బద్ద
శ(తువులు. కావుననే “జ్ఞాతి శతువు” అను సంస్కృతన్యాయం ఏర్పడింది.
ఒకొ_క్క.నారి అన్న ఎంత (పయత్నించినను తమ్ములు అతనికి సహ కారమివ్వక
పోవచ్చును, అట్టిసమయంలో గుణహీనులై న సోదరులను శికించుపే తగినద,
వారిని గూర్చి (వస్తావించకపోవుటే మేలని భావము.

“జ్ఞాతులు గుణహీనులై నం విడువందగదు"1
(ఉ B gA పర్వము Se 36-91)

“జ్ఞాతి శతువొనునవి ఒక సామెత, కావున దాయాదులతో వైరం సహజ
మయినదన్మి ఎవ్వరై నను దాయాదులను ఒకకంట కవిపెట్టవలెననే భావాన్ని తెలుపు
తుంది.

రామాయణ కావ్యాన్ని అనుసరించి అన్నదమ్ములు “రామలక్మ ణులవలె
కలిసి యుండవలెను” అను పలుకుబడి ఏర్పడింది ఎవ్వరై నను అన్యోన్యంగా కలిసి
ఉన్న అన్నదమ్ములను రామలక్ష్మణులనుట సర్వ సామాన్యం.

న, భార్యభర్తలు :
కుటుంబమునకు భార్యభర,లను మూలముగా చెప్పవచ్చును. పాందూ ధర్మ
(పకారము వివాహానికి ఒక (పతేకత కలదు, భార్యపై భర్తకు అనురాగం,
BED భార్యకు విశ్వాసం ఉన్నయెడల ఆ బంధం గొప్పదని చెప్పవచ్చును.

“భార్య పురుషునండు నర్ధంబ”
(ఆం|ధమహా భాగవతము - త స్క౦ - 458 వ.)

హీంధూ ధర్మ సూక్మెలను ఆ వాక్యము తెలుపుచున్నది. పురుషునిలో నగ
భాగము భార్యయే. అనగా భార్యాభర్తలు పరస్పరం అట్లు కలసి ఉండవలెనని
భావం.
le wold మహాభారతము = &.09-915.

29

“పత్రిని పతియే D Sow”
(ఆంధ్ర మహా భాగవతము -ష, సృ 518 వం

దితిచే లాలింనబడిన వాడై కశ్యప [Sess ఆమె కోరిక్షను తీర్చుటకు
నిశ్చయించుకొనెను, అప్పుడామె సతికి పతియే దైవం కావున పతిసేవయే SNH
పరమ శిరోధార్యమని పలికెను. సతికి పతియే దైవమను హిందూ ధర్మమును పై
వాక్యము తెలుపుచున్నది.

అస్తు గడుసరియైన భార్య గూర్చి సామెతలు కలవు, ఎంత గడుసరి ఐనప్ప
టికి భార్యకు భర్తపై (పేమ ఉంబుంది. “dos వారలై నను కాంతాదాసులే”అనునది
బహుశః అంటువలనినే ఏర్పడి ఉంటుంది,

“పుల (భమింపనేరని సతులు గలరా
(ఆంద్ర మహాభాగవతం - 6.570. 511 ప్ర

తన కుమారులందరును ఇంద్రునిచే హతులుకాగా దితి మిక్కిలి (పేమతో
సతి వద్దకు వచ్చి సంతనాఖిలాషియై అతనిని మరులు కొలుపుతుంది, సతులుపతులను
ఏ విధంగానైనా (భమిం పచేయగలరు గదా. భార్య మాటను వినని భర్తలు చాల
తక్కు_వనియే చెప్పవచ్చును.

అటే నతికి పతి మాటయే గొప్పదను విషయాన్ని తెలుపు సామెతలు కలవు,

“తి మాటి తండ్రి Sr eNom తగును"
(ఆంధ్ర మహాభారతము - నవం Syo. 568 వ్ర

దేవయాని యమాతిక్కి శర్మిష్టకుగల సంబంధాన్ని శుకాచార్యునితో వివరించు
టకై పోయెను. అప్పుడు యమాతి దేవయానితో పతి మాట జవదాటగూడదనియ్యు
Sold మాట కంచు వతి మాటకే ఎక్కువ విలువను ఇవ్వవలెనన్తీ వలికెను, ఏ పతి
మైనను పతి మాట జవదాటగూడదిని భావం. అనగా భార్యాభర్తల సంబంధాన్ని
వారిలో ఉన్న అంతఈకలహాలను తండడికై నా తెలుపకూడదని భావం,

భార్యను రక్షించుకోవలసిన బాధ్యత భర్త పేనున్నది. తనభర్త ఉన్నతుడు
గావలెనని ఏ స్త్రీ అయినప్పటికి కాంక్షిస్తుంది. ముఖ్యంగా పూర్వకాలంలో యుద్ధంలో
ఓడిపోయినవారి ఆస్తులతో పాటు Qo కూడా బందీలుగా చేసుకొనే ఆచారం
GoGas

30

“అధముడై నవాని కాలగు కంటె నత్యధికునింట దాసియగుట మేలు”
(తం[దమహాభాగవతము---నవ. 'స్కం. - 406 పేజి

క్‌ అధకునికాలయ్యేక౦ శె బలవంతున్‌కి బానిస ఆయినది మేలనునది "4
సామెత,

పురూరవుని కౌగిల్లో ఉన్న ఊర్వశి అన్నమాటలవి దొంగలు ఇంట చొచ్చి
నప్పటికి [వియురాలి కౌగిలిని విడవకున్నాడని ఊర్వశి పురూరవునితో ఈసడింప్పగా
పలికెను. వెంటనే పురూరవుడు దొంగలందరిని చంపెను. భార్య (ప్రోత్సాహముతో
SS ఎట్టి కార్యానైఎ్ననను సాధింసగలడనుటకు పైకథను ఉదాహరణంగా గై కొన
వచ్చును.

అటే సంసారముపె వ్యామోహ మెక్కువ ఉన్న వ్య 88 సిది ఎట్టయినా
కొలుగదని తెలుస సామెతలు గలవు.

“grr సుతొదులందు దగులంబు గలవానీకి నెట్టు సిద్ధి కలుగును".
(అం|ధమ హాభాగతము-- సం. స్క_ం. 4వ.)

భారా్యపిల్లలపె Hoss మమకారము ఉన్నవానికి సిద్ది కలుగనేరదు.
౧M ర చి >

(పీయ్మవతు నకు సంసార సుఖములపై ఎట్లు వ్యామోనొము కలిగెను
ఆతడెట్లు సిద్ధిని పొందకలిగెనని పరీకిన్న రేం్యద్రడదుగగా వకయోగీం(ద్రుడు అతనికి
పుణ్య(వ్రతుని కధను తెలుపు ఘట్టములోనిది, సిద్ధినిపొందవలెననిన gods,
ఇల్లాలు ప్రై పిల్లలపై వ్యామోహం ఉండకూడదనే భావాన్ని ars go తెలుపుతుంది.

QS JI HNIS దైవములేడస్కీ అన్యధర్మములు ఎట్టివైనను వనికి
రానివనియు ఈ (క్రిందివాక కము తెలుపుతుంది,

“సతులకునన్య మెట్టిదియును ధర్మ మె భర్హృసం[శయగాక”ం
(అరణ్యపర్వము
(ఆం[ధమహాభారతము---సం,ఆ = 24] సం)
1, “తెలుగుసా మెతలు”- తెలుగు విశ్వ విద్యాలయం -1886 మాడల్‌ కూర్చు (5.66)

సంపాదకవర్గం ః (శ్రీ దివాకర్ల వేంకటావధానిగొరు
డాక్టర్‌ యశోదారెడ్డి కోదండరామిరెడ్డి

31

PALS కోరిక షె యమధర్మరాజు ఆమెకొక వరాన్ని ఇవ్వ చూపును, కాని
PAL అచ్చటినుండి తిరిగి 'వెడలదు. అప్పుడు యమధర్మరాజు తననీవిధంగా Bon-
Botham గలకారణ మేమని అడుగగా IIe పైవిధంగా సమాధానమిచ్చాను
సతులకు భర్త సాన్నిద్యము తప్ప మరొక శరణ్యము లెదనే భావాన్ని పైవాక్యము
'తెలుస్పతుందిం

of
“పతులెందు జనిననచటికి సతులుం జనవలదె”ో
(అరణ్యపర్వము
(ఆం(ధమహాభారతము---స,ఆం - 220 పు

యమధర్మ రాజుతో సావి(తి D విధంగా పలికెను. హిందూధర్మశా స్త్ర్మవకారం
పతికి సతియే దైవం. పతి వెడలిన దాటయే నతి కూడా అనుసరించవలెనని Wars go
'తెలుస్పతుందిం

నాటికీ నేటికి భర్తలేనిస్రీని సమాజము గౌరవింపదనుటక్షు నిదర్శనంగా

“మగడులేని మగువమాడ్కిగాకు న్నె”
(భీష్మ పర్వము)
(ఆం(ధమహాభారత ము | 5.0 - 62 ప్ర

అను వాక్యాన్ని పేర్కొనవచ్చును. భర్తలేని స్త్రీని సమాజము గౌరవింపదుం
ఇప్పుడు పరిస్థితులు ao 8S Xb, 8 సంపూర్ణ స్వేచ్చ లేదనే చెప్పవచ్చును
భీష్ముడు లేని కౌరవ _సైన్యాన్ని గూర్చి ధృతరా(ష్టుడి ఆవిధంగా పలికెను. దిక్కు
లేని వారిని గూర్చి “esas అనుట నర్వసామాన్యం. “అనాధ” అనగా నాథుడు
లేనివాడని అర్థం,

త్రీ పతి సేవవలన గొప్పశుభాలను పొందునని ఈ [కింది వాక్యం తెలుపు
తుంది,

“అబల భర్తృ శుశూష ఫలమ్ము సంతత శుభంబు గలదు ధర్మువొదవు”
ఆంధ మహాభారతం - సం. అరణ్యపర్వ్ణం 316 ప్ర

[SSA సత్యభామకు పతివతా ధర్మాలను తెలుపచు పె విధంగా పలికెను.
ఏ GE నను భర్తృ ళశూషను మించిన ధర్మంలేదని భావం.

32

Posse a కలకాలం చిలకాగోరింకల వలె Yon ఉండవలెనని హిందూ
ధర్మ శా(స్తాలు తెలుపుచున్న వి.

“సనునే కులసతుల విడువ సత్సురుమలకున్‌ “
(ఆం. మహాభారతం - పం.ఆరణ్యపర్వం 214 ప్ర
సూర్యుని భార్యయైన పావకాంగన D విదంగా పలికెను. సత్పురుషుడు
ఎప్పుడును కులనతి అనగా భార్యను వదల కూడదనే భావాన్ని పె వాక్యం తెలుపు
తుంది,

ఆపదలలో సలహాను ఇచ్చి భార్యభర్హను ఆదుకొనుటకు ఈ [కింది వాక్యాన్ని
ఉదాహరణంగా పేర్కాన వచ్చును.

“భార్యా సమేతుడై యున్న వాని కెంతలయ్యును నా పద Bens పడవు”
(ఆంధ మహాభారతం - ద్వి. అరణ్యపర్వం 74 ప

దమయంతి నలునితో పె విధంగా పలికను. భారా్యభర్యల సంబంధం ఎంత

Ars) 2 వాక్యం వలన తెలుస్తుంది,
vs
“Xesco చువ్వ భార్యకు
(ఆంధ మహాభారతం - పం ఆ. 207 సం)
పార్వతి శివునకు పత్మివతా దర్మములను ఎరిగించు ఘట్టములోనిదిం

భార్యకు భర్తే నిజమైన దైవము అనియ్క ఆతడే ఆమెకు నిజమైన వీక్కు
అనియు పార్వతి తెలిపెను.

హిందూ ధర్కళశాస్త్రంలో BPS ఒక [పత్యేక గౌరవము కలదు

“S68 (గ్రహణము సీయని ననితలకు పుణ్యలోకమ (పాహ్యము”
(అం(ధ్ర మహాభారతం - ద్వి.ఆ. 210 పం)

x8 వంశానికి చెందిన ఖని అను తపోధనుడు ఒక కన్యను సంచుకొనెను,
ఆమెకు వివాహము కాకముందే అతడు స్వర్గమునకు పోయెను. ఆమె వివాహం
చేసికొనక AH) తపన్సు చేసి వరలోకమును SUM, నారదుడు అచ్చటకు వచ్చి
ఆమెతో పై విధంగా పలికెను.

33

వివాహము కానట్టి ప్రీకి పరలోక (ప్రాప్తి లభించదు, కావున ఆమె వివాహము
చేసుకొనుటయే ఉచితమని తెలిపెను. వివాహ (ప్రాధాన్యాన్ని పెవాక్యం తెలుపుతుంది
et
“ap som S888 ch పరమమైన భూషణంబు
(అరణ్యపర్వము ఆం|ధ మహాభారతము - ద్వి.ఆ. 143 పు

సుదేవుడను [బ్రాహ్మణుడు సె విధంగా పలికెను, స్రీలకు పళిభక్తియే
గొప్పదస్మీ అది ఆన్ని అలంకారములకంజకు కూడా గొప్పదనీ అతడు పలికెను,
పతిభక్సి సతికి అలంకారము.

మహాభారత కాలమునకు పూర్ణం ఒక Qs పలువురు BS mothe ఆచార
ముగా ఉండియుండవచ్చును. బహు SO ySot Mod ఏక భర్హృృత్వమునకు
మార్చు చెందిన సంధి కౌలముగా మహాభారత కాలాన్ని "పర్కొ_నవచ్చును.

కర్ణుడు (SSB ఉద్దేశించి D విధంగా పలికెను. ఏ YS నను ఒకే భర్త
Goal, పాంచాలి odg zS కావున సతి స్థానమును పొందలేదని కర్ణుని

అభి పాయం.

పెళ్లి శ్రీకి ఎంతో ముఖ్యము, కాని ఆమెను వృద్ధునకు ఇచ్చి పెళ్లి చేయ.
IAID, యవ్వనములో ఉన్న OS ఒక యువకుని తోడనే వివాహము చేసిన
సమంజనముగాౌ ఉంటుందిని ఈ (క్రింది వాక్యం తెలుస్పతుంది.

“రూప లావణ్యవతియె వృద్ధ (శో(తియుని చేతంబరిణీత మైన తరుణివో లె”
(ఆం|ధ మహాభారతము అరణ్యపర్వము - [పంఆం vo)
ధృతర్మాష్టాదులకు ఎన్ని సీతివాక్యములు తెలిపిసప్పటికి వ్యర్థమే wd
విదురుడు మిక్కిలి బాధపడెను. వృద్దునకు యువతితో వివాహము ఏ విధమగా
తగినది కాదో wh రాజ్యలక్ష్మీ REÍ ఆధర్మపరునికి తగదు. తాను ఎన్ని
పితవాక్కులు నుడివినప్పటికి (పయోజనము లేకపోయెనే అని విధురుడు ధర్మరాజా
దులతో పలికెను.
వివాహము ఎప్పుడు ఆనురూప వయసనులకు తగునని ఆర్య ధర్మాలు
తెలుస్సచున్న వి]

le కన్యాస్యేవం పాలనీయా। శిక్షణేయా ౬ BINS > త $1
దేయా పరాయ విదుషే। ధనరత్ని సమన్ని Srey (ఆర్య ధర్మములు

34
ఏ స్తీ యైనను పతి (పేమనే ఎల్లప్పుడు కాంకీంచుననుటకు
“38 "స్నేహము కామినులకు బలవంతము
[ఆంధ మహాభారతము - కర్ణపర్వము - ష.ఆ, 191 ప]
అను వాక్యమును ఉఊఉదాహరింపవచ్చును. పాడింది తన సోదరుని చంపిన
భీమునిపై మరులుకొనుట శ్రీకి పతి స్నేహ మే ముఖ్యమను భావాన్ని విశదీకరిస్తుంది,
g8 ఎల్లప్పుడును పతి వద్ద ఉండుటయే Won భావాన్ని ఈ (కింది
వాక్యాలు తెలుపుచున్న వి.
“సతుల SEN యువికి సతులకు హేతువు”
[vols మహాభారతము ఆదిపర్వము - చఆ, 66 ప]
“సతులకే డుగడయు సతుల చూపె”
[vols మహాభారతము ఆదిపర్వము - చఆ. 66 ప]

గాంధార పద్ధతిలో పరిణయమాడిన శకుంతలకు ప్పత్రోదయమవుతుంది.
అప్పుడు కణ్వుడు ఆమెను అత్తవారింటికి పంపుచు బె విధంగా SDB»
భార్య కర్తవ్యాన్ని తెలుపు వాక్యంగా ఈ [కింది వాక్యాన్ని పేర్కొనవచ్చును,
“(పాణ వియోగంబు సేసియయిన భార్య పతికి హితంబుల Dabs odo”

[ఆదిపర్వ ము ఆం.మంభాం-షంఆ 255 ప]
అట్లుకానిచో భార్య తన ధర్మాన్ని నెరవేర్చ నట్లుగానే అవుతుందని భావము.

SS లేని OS గౌరవముండదు. అటువంటి వారిని “*పతిరహితాత్మ మైన
సతి భంగియు"” [ఆం.మం.భా. (దోణపర్వము-[వ.ఆ, 16 5] అనుట సర్వ నొమాన్యం,
కావున భార్యాభర్తలు పరస్పరము కలసి Lon జీవించవలెనని క్‌ వాక్యములు
మనకు తెలుపుచున్న వి.

పె విధంగా కావ్యములలోని పలుకుబడుల్కు సావెతలు భార్యా భర్తల
సంబంధము ఎట్టుండవలెనో తెలుపుచున్న వి.

3. తల్లిదం |డులు = కుమారుడు :

ప్మతుడనగా పున్నామ నరకాన్నుండి ముక్తి కలిగించే వాడని భావం,

35

ఏతల్లిదం(డులకై నను సృ(తుడనిన ఇష్టము, కుమారుడేవిధంగౌ ఉండాలో సుమతీ శతక
కర్త ఇట్లు తెల్పుచున్నాడు.

“ప్ప త్రోత్సాహము తం|డికి

పుత్రుడు జన్మించినపుడె పుట్టదు జనులా

పుత్రుని గనుగొని పొగడగ

పృతోత్నాహంబునొడు పొందుర సుమతీ” [సుమతీ శతకము]

నిజమైన సంతోషము పుత్రుడు నీతిమంతుడై పలువురి మన్ననలను పొంది
నప్పే తల్లిదండ్రులకు కలుగునని భావం.

న్‌ పుకేణ లోకాన్‌ జయంతి”
(ఆం|ధ మహాభాగవతము చంస్క-.-586 పృ

వేనుని (వతావమ్ము పరాక్రమము వలన పృథు SNS, WSs గౌరవము
పొందెను. “HBa లోకాన్‌ జయంతి” అనునది వేదవాక్యము. HD వలన
లోకములను జయంచవచ్చునను భావము నాసామెత BÉ.

“ఆక్మావై పుత్రః
(ఆం|ధ మహాభాగవతము-తృంస్కం౦* 455 ప్ర
“ఆత్మావై పుత్రః” అనునది వేదవాక్కు. పుతుడు ఆత్మకు రూపము, కావున
2 S8T నను పృ్మతోదయమే ఆనందమును కలిగించును. డితి తనభర్తతో సంతాన
(పాప్పికొరతై వేడుకొనే సందర్భంలోనిదిం

“కొడుకులు సమర్థులె న త ల్లిదం(డుల
యిడుములు వాయుట యేందునుంగలయది”
(ఆంధ మహాభారతము. ద్వి.అ. 51(5) ఆదివర్యమ్ము

మాతృదాస్య విమోచనమునక్రై వినత తన కుమారుడైన ఖగేం(దునితో పలికిన
మాటలని, కొడుకులు బలవంతులు ఐనచో త ల్లిదం hok కష్టములు ఉండవని
భావం,

“SD వనిచెననియ ధర్మువు పేయంగనగునే”
(ఆం(ధమహాభారతము. ఆనెపర్వము-చట్వి.ఆ. నికి వ్ర)

36

చెడుకార్యము తల్లి చెప్పినప్పటిక్కి చేయకూడదనే భావాన్ని BD వాక్యము
తెలుపుతుంది.

వినతాక' (దువలు అకాశములో పయనించు అశ్వం పై eso వ పలికిరి, వినత
అశ్వం తెల్లగా ఉన్నదనగ్కా క(దువ అశ్వ ములో నలుపు ఉన్నదని వాదించెను,
ఓడిపోయినవారు గెలిచినవారికి దాసిగా ఉండవలెనని కద్రువ పంతముచేయును. తన
పంతమును నెరవేర్చుకొనుటకు ఆమెతన సర్పకుమారులను ఒక్కొక్క రినే సహయ
మడుగును. జవాబుగా వారు పలికిన మాటలని తల్లి చెప్పినను ఇతరులకు అన్యాయం
చేయకూడదనిభావం.

“ఆనిష్టుడగు తనూ ep th Sow”
(ఆం.మ.భారతము-ఆదిపర్వ ను. అ 277 ప్ర

ఎట్టివాడుఐనను కుమారుడనిన తల్లికి (పేమే.

(బాహ్మణునితో కుంతీదేవి పై విధంగా పలికెను. HHA ఆహారమునతై
భీముని పంపుటలో ఉదేశ్యము అతనిపై _పేమలేకకాదస్కీ భీముడు ఎట్లయినను బకుని
చంపగలుగునను విశ్వాసమే కారణమనీ ఆమె (బాహ్మణునితో పలికెను, తల్లికీ
పిల్లలందరి పె సమానమెన (పేమ ఉండునని భావం.

“సగంతానములేనివారు సద్గతి దొందగాంతు 6”
(ఆంధ్ర మ హాభారతము-ఆది పర్వ ము- అష్ట, అ. 299 ప్ర

“అప్పత స్యగతిర్నాస్తి” అనునది ఆర్యోక్తి. జనమేజయుడు వై శంపొయనూ
నితో పైవిధంగా పలికెను. ఎట్టివారలై నను సంతానప్రాప్తి వలననే సద్గతులను
పొందగలరని భావం.

“ఒకని కారణంబున గులంబునకెగ్గగునేని వాని దూషించి కులంబు రక్షించుట
ధర్మ౦బు”
(vols నుహాభారతము-నభాసర్వము- Ae 9. 1798.)

కుమారునిపే (పేమ ఉన్నప్పటికీ అట్టికుమారుడు దుర్మార్గుడెనచో వానిని
సంహరించి కలాన్ని రకించుకొనుకే ఉత్త wd = వాక రము తెలుసుతుంది,
లై వాక్యము శు[కనీతిలో నిది. chong HGS కుమారుడొక్క-ని వలన కులానికి
నష్టము కలిగినట్లయిత్కే అట్టివానిని పరిహరించి కులాన్ని Shows SSSNO,
hry HAS దుర్యోధనునివలన కురువంశక్షయమగునను భయము కులుగుతున్నదని

37

“కులమునుదరించు కొడుకొక్క_డేచాలు” అనునవి ¢ Sars go.
Q
“సుతులవలన నెయ్యుమతి శయంబుో
[ఆం(ధ మహాభారతము-అరణ్యపర్వము. (Sw. 81ప.]
దృతరాష్తునితో వ్యాసుడు పె విధంగా పలికెను. ఎవ్వరికై నను సుతునివలననే
en) ర్లు యా
నెయ్యమునెక్కుూవగునని భావము.
2,8 15° COS కొడుకు గాడు”
(ఆం(ధ్ర మబోధారతము.అరణ పర్వము. తృ.ఆ, 211 పు
సోమకుడను మహర్షికి నూర్లురు భార్యలు. కాని యజ్ఞపల మువలన ఆతనికి
కమారుడొక్క-డే కలుగును. ఆ బాలుని ఒకనాడు చీమకుట్టగా, ఆవేదనను భరించలేక
అతడుఏడ్వగా అతని తల్లులందరు కూడ మిక్కిలి SODI ఆసమయమున

సోవమకుడు ఒక్క-కొడుకు కొదుకు కాడని మిక్కిలి విచారించెను. బహుసంతానము
కావలెనని ఆనాటివారు కాంకిం చిరిం
“తలి కొకడెచాలు బలిడుండు”
ce) Coe)
(ఆంధ్ర మహాభారతము అష్టస్క౦. అ 33.)
ndS|SS5, వద్ద దానంగా తీసికొనిన మూడులోకాలను వామనుదు ఇం|దినికి
దానంగా ఇచ్చను. వామనునికన్ను was చనుురాలు. బలవంతుడై న కుమారుడు
ఒక్క- డై నాచాలునని పె వాక్యముయొక్క_ తాత్పర్యము అది నిత్యసత్యము,
“సుతుశతకంబున కంటి నొక సూనృత వాక కముమేలు”
శకుంతల దుశ్యంతునితో పెవిధంగా పలికెను. వందిమంది కుమారులకం"టె
ఒక సత్యవాక మే మేలు. కావున సత్యమే ఎన్న SS నను జయించునని ఆమెపలికెను,
“సతిబడసిన నుతులబడయగ నతివలు కోరుదురు”
(ఆం|ధమహాభారతమ.- ఆదిపర్వము తృ.ఆ, 171 పు
“స్వర్షద్వారంబు అనపత్యులుగా ననో సర అమునులంయు్యున్‌”

(ఆం(ధమహాభారత ము= Oe. 653)

38

అను వాక్యములు స్తీ సంతానముకొర కై మాత్రమే వివాహము చేసికొను
ననియ్యు స్వర్షద్వారము సంతానవతులకే లభించునని తెలుపుచున్న వి.

కావున ఏ దంపతులై నా సంతానము కలుగుటకై. పూజలుచేయుదురు. Kyra
(శ్రమమునకు సంతానము పరమావది అని చెప్పవచ్చును,

4, తల్లిదం[డులు - కుమార్తె :

తల్లిదండ్రులు తమ కుమార్తెను విజ్ఞానవంతురాలుగౌచేస్కి యౌవనవతులై న
తర్వాత మం చిశీలముకల యవకునితో వివాహము చేయుటకై (పయత్నించాలి,

“కూతులగన్న ఫలము తగినవరులకు ధర్మచరితులకే MATa”
(ఆదిపర్వము - ఆంధ మహాభారతము స.ఆ. - 87 వృ

వసిష్ట మహాముని నూర్వ్యునితో పైవిధంగా పలికెను. సూర్యుని కుమార్తె
అయిన తపతికి సంవరణుడే తగిన వరుడని తెలుపుచ్కు కూతుళ్లను కన్నందుకు

తగిన వరుని జూచి పరిణయము చేయుకే తగిందని సూర్యునికి తెలిపెను.
అది నిత్యసత కము

“కన్యాదానంబునందు రాజులకు Týs aom”
(ఆం (ధ్రమఫహాభారతము---ఆది పర్వము సంఆ - 25 వ)

పురోహితుడు విఛారముగా ఉన్న (దువదినితో చెవిధంగా పలికెను. పాండవుల
జాడతెలియక వారు పరలోక ప్రాప్కిపొందిరేమో అని విచారనడుచుండగా పురోహితుడు
పైవిధంగా పలికి అతనిని నొంత్త్వన వరచెను. పాండవుల కారణజన్ములు కావున
వారికి మరణములేదు. స్వయంవరములో PI va రాజుల కరవ g0-

కన్యాదానమునకు హిందూసమాజంలో ఎంతటి (ప్రాధాన్యమున్న దో DA
వలన తెలియుచున్నది.

త్‌. బంధు మితు)లు:

చుట్టరికమువలన ఏర్పడినవారు బంధువులు. సఖ్యముతో కలసినవారు Dyer
తులులేదా మిత్రులు, ఎవరికై నను బంధువులకం పె మిత్రులేగొ ప్పంమంచి Do He Sy,
ట్లయితే(పపంచమునై నౌ జయింపగలరనుటలో సందేహము ఇసుమంతయులేదు కాని
కొంతమంది శత్రువులు మ్యతుని రూపంలో అసకారము చేయుటకై (పయత్నిస్తారు.
అటువంటివారినుండి దూరముగా ఉండవలెనని భావము.

39

“రత్న కాంచననొంగ Seommos Ss”
(శాంతి పర్వము ఆం(ధమహభారతము-- (పం ఆం 72వ.)

చింతాకాంతుడై న డర్మరాజుతో ఆర్హునుడు (చావ్మోణుల విధులను (వస్తా.
చుచు వి ఇృెడు గృహస్థాశ్రమ ధర్మ ములతో బాటు విహితకర్మ ములను ఆచరించుట
“ఎ కాంచన సాంగత్యమువలె నుండునస్కీ అట్లు కానిచో వ్యర్థమనీ పలికెను

బంధు | Hox నాదరించుట గృహ స్థా(శమధర్శ్మ ములలో [ప్రముఖమైనది

“మిత దోహము దారుణమగు పాతకము,”
(శాంతివర్వము-ఆం(ధమహాభారతము---తృ.ఆ - 525 వ్ర

Digi ధర్మరాజునకు మి(త్రధర్మములను తెలుపుచు ams Sax
మిక్కిలి పాతక మైనచర్య అని పేర్కొనెను,

మితునికి అపకారము చేయకూడదని సె వాక్యము తెలుపుచున్నది,
ళా

“IIo K, ధారుణీశులకున్‌ ఫోలగనఖ్యము సంభవించునే”
(ఆదిపర్వము-ఆం (ధ్ర మహాభారతం - సం.ఆ 203 పు

నెయ్యము భిన్న అభ్మిపాయము కలవారికి కుదరదని D వాక్యమువలన
తెలియుచున్నదిం

(దోణుడ్కు [ద్రుపదుడు మితులు. (దోణాచార్యుడు తన బాల్య మితృత్వాన్ని
రాజునకు తెలుపగా అతదు అవమానించుచ్కు పై విధముగా పలికెను. నిజమైన
మితృత్వానికి రాజూ పేద అను భేదములేదు. కాని కొంతమంది మితృత్వంలో
సెతము తరతమ భేదములను పాటించెదరనుటకు D వాక్యాన్ని ఉదాహరణంగా
తీసుకొ నవచ్చును.

“రాజులకి గార్యవశంబునం జేసి Do FHS నంబంధంబు సంభవించు”
(ఆదిపర్వము-ఆం | Goss భారతము ౨ స. ఆ, 206 వ)

(దుపదుడు [దోణాచార్యుని అవ హేళనచేస్తూ BdSorr పలికెను. అధికారంలో
ఉన్నవారు సర్వసామాన్యంగా వారి అవసరమునను సరించే స్నేహము చేస్తారనుటకు
పై వాక్యాన్ని ఉదాహరణంగా తీసుకొనవచ్చును. కావున వివేకి ఎల్లప్పుడును
తనకన్న అధికులతో అఆతిసన్ని హితంగా (పవర్శించకూడదు అను నిత్యసత్యాన్ని
ఆ వాక్యం తెలుపుచున్నది,

40

“Pom నసాధు సహవాసమున జావ సం్యపయోగమగుట సందియం బో
(అరణ్య పర్వము.-ఆం(ఛధ మహాభారతము-(పఆ, 5 ప

ఉత ములకు సీచనాంగత్యంతో బాధలుకలుగునను నిత సత మును ard go
'తెలుసచున్నదిం

“ate సవాసంబున గుజనులు దర్మమతులగుట నిక్కము.
(అరణ్య పర్వము = ఆం d మహోభారతము - (వ.ఆ, 88 వ)

సీచనొంగత్వంచే ఉత్తములు నష్టపోవగ్యా ఉత్తముల నొహచర్యంచే నీచులు
“సెతము లాభిం చెదరని పెవాక్యము తెలుపును. కావున ఎల్లవేళల ఉత్తముల సొంగ
త్యమే (శేష్టమనే సత్యాన్ని P వాక్యం తెలుపుచున్నది.

దృతరాష్తునితో వ్యాసుడు D విధంగా పలికెను. దుర్మార్లుడెనప్పటికి Lao
సహవాసముతో ధర్మనిరతుడగును కావున టుర్మార్షుడైన దృతరాష్ట్రతనయుని
పాండవుల నొంగత్యంచే సన్మార్లునిగా చేయుమని వ్యాసుడు దృుతరాషునితో పలికెను,

“Sons పిదప సంగతుడుగ జేసికొనుటమేలె
(To తిపర్వ ము- wold మహాభారతము. తృ.ఆ. - 78 వ

ఎవరినై నను మొదట అవమానపరచ్చి తరువాత MW MAM చేసికొనుట
సమంజసము కాదని వ్యా(ఫగోమాయు సంవాద కధవలన తెలుస్తుంది. ఎవ్వరిని
అవమానించకూడదను నిత్యసత్యమును ఆ వాక్యం తెలుసచున్నదిం

“సత్పురుషులతోడి మై. తిసాప్తపదీనంబని చెప్పంబడు”
(అరణ్య పెర్వుము-ఆం (ధ మబోూభారతము = Hoe. = 128 ప

సజ్జనులతొ మె(తి శుభములను సమకూర్చును. ives మె(తివలన
ఇబ్బందులపాలు కావలసివచ్చును,
“సత్సంగముననగుసద్గుణముల్‌”'
(అరణ్య సర్వము. ఆంధ మహాభారతము. (ప.ఆ, 6 స)

పాండవులతో San D విధముగా పలికిరి. ఏవిధంగానై తే పలుధాన్యములు
సుగంధ [ద్రవ్యముల తిలయికచే సువాసనను పొందకలుగునో vÈ మంచివారి

41

కహవాసం వలన సద్గుణములు అబ్బునని భావం, ఎల్లప్పుడు సజ్జన మై[తియే తగినదను
నావాన్ని ఆ వాక కము తెలుపుచున్నది.

“మితజనమోదంబును శ was భేదంబునుంగదా సంపదలకుండగి Asoo”
(అరణ్యపర్వము = ఆంధ్ర మహభారతము- So.w. 847 ప)

SS, శకున్కి దుర్యోదనాదులు మంతనములు చేయుచుండగా D అభిప్రాయ
ములను కర్త శకునులు వెలిబుచ్చిర్‌ శ HaSBSo, మి(త్రజనామోదం ఎవరికె నౌ
శ Qa
గంతోషాన్ని కలిగింపచేస్తుందని భావం.

“బంధువులు” అనగా కేవలం రక్తృసంబంధీకులే కానవసరం లేదు సహృుద
యులెవ్వ రై నను ఆర్యజనులకు బంధుసమానులే అను అభిపాయాన్ని ఈ [కింది
వాక్యం 'తెలుఎచున్నుదిం

“స్పిజుమాటలాడినంత నెట్టివారును నార్యజనులకు జుట్టంబులగుదురు”
(అరణ్యపర్వ ౦--ఆం(ధ మహాభారతం. సంఆ= 246 ప్ర

సానితి coh Koy over S* x విధంగా పలికెను, వాక్నాతుర్యంచే ఆమె
యమధర్మరాజును _వెతం వెప్పించెనుం బంధ్యు మి(తులతో ఎట్టు [ప్రవర్తించవలెనో
= ard go తెలుపుచున్నది.
“SSH WS SSH నాతడు మితుడు”
(శాంతిపర్వం- ఆం(ధ మహాభారతం. ద్వ Se 825 ప్ర

ఖీష్కుడు ధర్మరాజుతో మ్మితధర్మవ్ష లను గురించి తెలుపుచు పై విధంగౌ
పలికెను. మేలొనరించువాడు Ml MAN, కీడెనరించువాడు శ(తువసీ తెలిపెను.
కావున ఇపదలో ఆదుకొనినవాడే నిజమైన మి(తుడు.

నమ్మి నవారిని ఎన్నడును మోసం చేయకూడదు. కృతఘ్ను నకు గొరవముండదు
అను భావమును ఈ [508 వాక్యము తెలుపుచున్నది

“కుక్కలు దినగౌరోయుం గృతఘ్ను దేహము మాంనంబు
(శాంతిపర్వము-ఆం[ధ మహాభారతం ~ Sy ఆ 510 వ)

భీష్ముడు ధర్మరాజుతో పె విధంగా పలికెను. కృతఘ్నుని శవమును కక్కలు
సైతము ముట్టవనియ్యు కృతఘ్నుని మించిన దుర్మార్గుడు మదొకరుండరనీ భావం,

"| 0557 g Soy నకును నిష్కతిగలుగునువినుము. కృత ఘు్ల్ను్ను నకులేదు"
(శాంతిపర్వ షు-ఆం వమ హాభారతము--తృ.ఆ, = 524 ప

ఫీమ్ముడు ధర్మరాజునకు రాజనీతిని తెలుప్తచు (బహ్మహత్యా పాతకముకంగా
కృతమ్నుతయే మిక్కిలి పాపకార్యమని తెలిపెను. ఎవరై నను తనకు ఉపకారము
చేసినయెడల (పత్యుసకారము చేయవలయునీ కృతజ్ఞుదుగా ఉండవలెననీ _వెవాక్యం
తెలుపుచున్నది.

అసలు చేసినమేలును ఎన్నటికిని మరచిపోకూడదు,
అమే
౧౧

“మై. తింటోలెడు దర్మము ధా(తీదివిజులకు లేదు”
(శాంతిపర్వవము- ఆం(ధ్రమ హాభారత ను---సం,అ. - 102 ప్ర

కుకునితో వ్యాసుడు _పైవిధంగా పలికెను. (పపంచంలో అన్నింటికం"పె
మై(తీధర్మము గొప్పదని అతదు పలికెను, అది నిత్యసత్యము, మరియు మిత్ర
(దోహమును మించిన పొతకములేదనుటకు ఈ (క్రింది వాక్యమును ఉదాహరణముగా
గ కొనవచ్చును.

“QoS |S se sho దారుణనుగు పాతకము
(శాంతిపర్వ ము-ఆం(చ మహాభారతం - తృ,ఆ. 525 ప్ర

అదీగాక సత్సంగతి సజ్జనులకు సంతోషమును కలిగించునని ఈ (కింది
wt go తెలుస్తచున్నదిం

“నత్సంగతి సజ్జనులకు నుత్సవమునరీంచుో
(అనుశాసనిక పర్వము-ఆం(ధ్ర మహాభారతం = డ్వి.ఆ. 442 వ)

సజ్జనుల స్నేహము ముక్తి బాయకమని భీష్ముడు ధర్మతాజునకు తెలిపెను,

నృగుడు అను రాజు పరమకిరాతకుడు- అతడు [బ్రాహ్మణులను బాధించేవాడు.
గోవులను దొంగిలించేవాడు. కృష్ణుని నాంగత్యంవలన అట్టివాడు Ro స్వర్లానికి
పోయెననిన సత్సాంగత్య మెంతగొప్పద్మో అది సజ్జనులకు ఎంత సంతోషమును
కలిగింపచేస్తుందో ఊహించుకొనుమని భీమ్మడు ధర్మరాజుతో పలికెను, ఎల్లప్పుడును
సజ్జన సాంగత్యమే అభిలషణీయమను నిత్యసత్యము నావాక్యము తెలుపుచున్నది,

43

“స్వే హమూలములురాగాదుల్‌”

(అరణ్యపర్వ 0-80. మహాభారతం . | Soe. 28 వ

శౌనకుడు దర్మరాజుతో పైవివంగా పలికెను. (పేమ మొదలగు భావాలన్నియు
స్నేహాన్ననునరించే ఏర్పుడును. ఆదులకేకాటోలు.

“తమతమ నెలపులు తప్పిన THO HS శృతులౌట తధ్యము we”
అని సుమతీశతకకారుడు HS, Im.

కృతఘ్నునకు ఎప్పుడును ఉపకారము చేయకూడదు ఆను సత్యమును ఈ
(కింది వాకి కం తెలుస్తచున్నదిం

“కృతఘ్ను నకు గావించిన యుపకారంబుటోలె”
COG మహాభాగవతం - తృం S200 ఆ. 91 ప)

హిరణ్యాకుడు (పయోగించిన మాయాబాణ ములు అన్నియు హారియందు
నిష్పలములయ్యెను. ఏవిధంగానై తే కృతఘ్ను నకెంత సవోయం చేసినప్పటికి వ్యర్థ
మగున్నో SH హిరణ్యాక్షుడు హరిపై (వపయోగించిన బాణాలన్నియు వ్యర్థముల
oy Ua యు
య్యొనని భావం, Sa ÄH ఎన్నడును ఉపకారం చేయకూడదను నిత్య సత్యాన్ని
ఈ వాక్యం తెలుపుచున్న As

“తను నమ్మి నవారివిడువదగునే హరికిన్‌”
(ఆంధ మహాభాగవతము-దశం 5.0. 487 33)

HOS [cht బంధు జనులను దర్శించుటకే. EEEE వెడలుచు D విధంగా
పలికెను, తాను నమ్మిన వారిని ఎన్నడును వదలకూడెదను భావాన్ని ఆ వాక్యం
తెలుపుచున్నది.

“పదివేలు వచ్చె నీ సఖ్యముననుూ
ఆం|ధ మహాభాగవతం దశ. SO. 86 ప
L గ్రా

శతధన్వుడు అక్యారునితో హరితో వైరం చేయుటకై రాయబారానికి వంపును,
ఆకగాండు శతధన్వుని మితుడు ఐనను ఆతనీ మాటలకు గౌరవమివ్వక హరి
గుణాలను పొగడుచ్చు వై విధంగౌ పలికెను. “పదివేలు వచ్చె” అనగా గొప్ప
సంపద కలిగను అను భావం “పదివేలు వచ్చె” అనునది ఒక తెలుగు పలుకుబడి.

44

అన్నింటికంటె ముఖ్యమైనది ఒకటి ఉన్నది. ఏదైనను కర్మ బంధాన్ని
అను సరించే జరుగును. ఆ నిత్య సత్యాన్ని ఈ (క్రింది వాక్యం తెలుపుచున్నది,

“SN చెలునుల కీలు కర్మ బంధం నుండ”
(Sols మవాభాగవతము - దశ. స్క-ం, 159 పు

కంసుడు దేవకీ వసుదేవుల ఆరుగురి కుమారులను నంహరించును. ఏడవ
సంతానం కుమార్తె HAD 6s డయతలచక సంహరించుటకై నిశ్చయించి కొత్తి
DIS TP, ఆమె అతని కందక కంసుని జంపువాడు SDIS కెనిమిదవ సంతానంగా
జన్మించునని తెలిపెను. అప్పడు అతడు కపట (పేమతో తన్ను క్షమించవలసినదిగా
ఆకా. దావలను (ప్రార్థిచుచు పై విధంగా పలికెను. పగ్క స్నేహాలు అనునని
కర్మ బంధంవలననే ఏర్పుడునని మిధ్యా వాక్కులు పలుకును. కర్మ బంధంవలననే
ఏర్పుడుననునవి నిజమే బఐనప్పుటికిని కంసుని మాటలలో మాత్రం మోసం
కానవచ్చుచున్నది.

ఈ విధంగా బంధు-మి (తుల గూర్చి తెలుపబడిన సామెతలను పరిశీలించు
"మైనవి.

6) అతిథులు అభ్యాగతులు t
సంపన్నుడె న వ్యకి ఎవ్వరినీ గొరవించడస్కీ అతిథులను అభ్యాగతులను
అవ హేశనం చేయునను STIL ఈ [$08 వాక్యం తెలుపుచున్నది,

“సంపన్నుండొరు గానలేడు”
(ఆం|ఉమహాభాగవలము-దశమ స్క.0. - 392 ప్ర
కుబేరుని కుమారులై న Fos, కి-కరులను నారదుదు శపించును. కుబెలడు
సంపన్నుడై నందున తన కుమారులను స(రఠమముగా సపెంచలేదిస్కీ సంపన్నుడైన
వాదు సంపదయందేగాని మరి JADR (శద్దవహించడనీ కోపముతో నారదుడు
పలికెను, అది నిత్యసత్యమ

“రనువిచ్చు నట్టి దాతగల డె”

(ఆం (ద్రమహాభాగవతము = షంస్కం౦. - 358 ప్ర

శరణుజొచ్చిన వ్యక్షికొరకు (ప్రాణాలర్నించుటకు వెనుదీయనివాడే మహాను
భావులనుటకు శిబి చక్రవర్తి దధీచి మొదలగు వారిని పేర్కొనవచ్చును. ఎవర్‌

45

కైనను తమదేహము SNS ఉండును. కాని దేవకార్యమునకై తన శరీరమాను
కోసియిచ్చిన దధీచి ధన్యుడని దేవతలందరును కొనియాడిరి. సత్యార్యమునకె
శరీరత్యాగము చేసినవారే ధన్యులని దధీచి వృత్తాంతము తెలుపుచున్నది.

ఆతీథులన్కు అభ్యాగతులను రక్షీంచవలసిన బాద్యత గృహమేధిపై ఉన్నది.
గృహస్థుడు ఇంటికి వచ్చినవారిని మర్యాదతో వారికి కావలసినవి సమకూర్చవలెనను
సత్యమును ఈ (కింది వాక్యము తెలుపుచున్నది.
“గృహ మేధి సర్వాశమవాసుల నరసిరకించు”
(ఆం|ధమహాభాగవతము - తృం స్కం, - 458 పు
శరణుజొచ్చిన వారిని కాపాడిన పుణ్యము కలుగునని ఈ (కింది వాక్యము
తెలుపుచున్నది.
“శరణాగతులగు పురుషుల రకించునంత పుణ్యము గలదే”
(ఆం|ధమహాభారతము = ఆదిపర్వము = అష్ట. es, 291 ప్ర
ఖాండవవన దహన సమయాన యముడు అర్జునుని శరణుచొచ్చి తనను
కాపాడవలసిందిగా (పార్థించును. అర్జునుడు అతనిని కాపాడును. శరణుచొచ్చిన
వారిని కాపాడుట గొప్పవారి లక్షణమని పెవాక్యము తెలుపుచున్నది.
రా
అతిధులను అభ్యాగతులను మర్యాద చేయవలసిన ధర్మము Nyse
ఉన్నను శకికిమించి ఏపనికూడ చేయకూడదను నిత్యసత్యమును ఈ [కింది
వాక్యము తెలుపుచున్నది
“శక నురూపత జేయవలయునాతిధ్యంబుల్‌”
(శాంతిపర్వము-ఆం. మహాభారతము. పం,ఆం 454 ప్ర
భీష్ముడు ధర్మరాజునకు శాస్త్రతత్వేములను గూర్చి తెలుపుచ్చు ఎవ్వరై నను
తమళక్షిని అనుసరించియే ఆతిథ్యము ఈయవలెనని తెలిపెను. శక్తికిమించిన
ఆతిధ్యము పనికిరాదను విషయము పై వాక్యమువలన తెలియుచున్నది.
“SSemS OjS రషింసజాలియుండ్కి కడపిపుచ్చిన నూర్జ్వ లో ముకలుద Sy”
(ఉద్యోగపర్వము- ఆం. మహాభారతము- S. 161 పు
నహుషుడు పౌలోమిని కోరుకొనును, ఆమె తనను రక్షించవలసిందిగా

దేవతలను (పార్థిస్తూ విధంగా వలికెను రజీింపజాలియుండియు రకషీింపనియెడల
& Sc లోకములు తస్పునని పలుకును.

ఈ విధంగౌ కుటుంబానికి సంబంధించిన సామెతలను “పేర్కొ-నుశైనది.

46
చతుత్వర్ణములకు నంబజలధించిన సామెతలు

(పాచిన సమాజము చతుర్వర్ల సముదాయములుగా విభజింపబడింది. ఒక ప్పుడు
Wes ్యముకొరకు చేసిన కట్టుబాట్లు తరువాత తరువాత బందములుగౌ మారుట దుర
దృష్టకరం. (పాచీన సాహిత్యం ముఖ్యంగౌ భారత భాగవత రామాయణాది [Nom
లలో చతుర్వర్ల్య [పశ_స్తికనిపించునుః మనుస్మృతి పకారం "పర్కొానబడిన
చతుర్వ 5 SO వి.

BI?) Se 52 Ode
BB Koren.
వై H e e
శూదు)లు.

సీలు లి లా

1. చాహ్మణ వర్ణమునకు సంబంధించిన సామెతలు:

(బహ్మ జ్ఞానం కలిగి నవారిని (చాహ్మణులని పిలిచెదరు. Pods, భాగవతాదులు
[srg ణ(పాధాన్యాన్ని తెలుపుచున్న వి.

“విపుడు దైవంబు మానవులకు”
(ఆం|ధ మహాభాగవతము. (సంఆ- పం,స్క౦. 74 $)

anim పుతులకు DaD ఉపదేళించుచు (పజలకు (బాహ్మణుడు భగవంతు
నితో సమానమనినుడివెను. (బాహ్మణులకు భూసురులను పేరుకూడకలదుం

“asg A omm పరస్పర సం|శయంబులు”
(ఆం|ధ మహాభారతము అరణ్యపర్వ ము. S. 204 వ
సనతు_మారుదు కశ ్యపునితో పైవిధముగా పలికెను, (బాహ్మణ్య క్ష్మతియులు

పరస్పరము ఒకరిపై మరొకరు ఆధారవడీనవారు. సమాజములో (argos, క(తియ
(పాధానాశ్టన్ని ఈ సామెత తెలుపుచున్నది.

“zy క్వుణీ ది విజులకం "ఇ BN Sos cH గల Gib SN”
(ఆం. మహాభాగవతము. దశ స్మ. = 1028 ప్ర

(చాహ్మ AFH Sd) , (దాహ్మృణవర్ణ (పాభాన్యోన్నీ ఆ వాక్యం తెలుపుచున్నది

47

“జాతిమా[తంబున సృరుమని వర్ణంబు నిర్చేశింపలేరు. క
(మహా భాగవతము సస్క_౦0. 419 ప 35)

వర్ణాశ్రమ ధర్మాలనుగూర్చి నారదుడు ధర్మజునకు 'తెలుపఘట్టములోనిదిం
జన్మ S ms, కర్మవలననే వర్ణ విభజనము చేయవలెనని పె పె వాక్యముయొక్క. భావము.
అనగా భాగవత కాలమునాటికి “వర్షములు కర్మ నుబట్టిగాక జన్మ Was నిర్ణయింప
వలెనను వాదానికి కొంత వ్యతిరేకత ఉండెననుటకు నిదర్శనముగా పెవాక్యాన్ని
చెప్పవచ్చును

“ బాహ్మణ క(తియులకు Ss Som కర్పవ్యంబుగాదుో
(ఆం. మహాభాగవతము సంస్కృం౦, 411 వ్ర

నారదుడు ధర్మరాజునకు వర్ణాశ్రమ ధర్మములను తెలుపుచు బే విధంగా
పలికెను, (బాహ్య ణం క్షత్రియులు SSDS Som చేయకూడదు అనుటవలన భారత
కాలమునాటి కే వర్లవిభజన సంపూర్తిగా జరిగిందని చెప్పవచ్చును,

“(బాహ్మృణాకృతివిగాక Sher Tsp (బాహ్మణుండపే”
(Sos మహాభాగవతము-- 5.570. 173 ప

(బ్రహ్మజ్ఞానం కలిగినవాడే నిజమైన (బ్రాహ్మాణుడన్మీ (బ్రాహ్మణ వేషము
ధరించినంత Ar SoUS ఎవ్వరును (బ్రాహ్మణుడు కౌలేడస్మీ మైవాక్యము తెలుసు
చున్నది. హిరణ్యకశ్యపుడు రాక్షసుడు ఐనప్పటిక్కి అతని గురువు (బాహ్మణుడే.
(పహ్హాదునకు విద్యనేర్చిన గురువు gro (బాహ్మణుడే, హరణ కశ ఇపుడు (పహ్లోదుని
భకి తత మునుబూచ్చి అతనికి చదువునేరి్నన గురువును నిందించు ఘటమురోనిది.

po +) 235 5 బె &

బాహా ణులకు భోజనవసన డానంబులు న కీయంబులై యుండు
{K è స్వ
(ఆం|ధ మహాభాగవతము. చంస్క_౦. 638 5)

హితబోధచేసిన సనత్వు.మారునితో పృథుచ(క్రవర్తి పైవిధంగా పలికెను.
బాహ్మణులకు భోజనవసనదాన ౨బులు స్వకీయుబులై నందున వారికోరికను అనుస
రించే దాను చేయవలెను. క్ష(తియులకు (ద్రాహ్మణుల అనుగహమున్మ అన్నం
మాత్రమే దక్కును. తక్కిన వస్తువులను పొందవలెనన్న వారికి స్వాతంత్ర్యం లేదు,
బే వాక్యం (చాహ్మణుల (పాధాన్యాన్ని 'తెలుస్తచున్ను a.

“పాసవర్హనుండు (దొహ్మణుండయ్య ను నిజము శూూదుకం"టె వీచతముడు"
(ఆ-(ద మహాభారతము--అధణ పర్వ ము-సం.ఆ. 187 పు

FO

చాహ్మణుడు ఎట్టి పరిస్థితులలోను పాపములు చేయకూడదస్కీ (PSSS K
డైన (చాహ్మణుడు 8 CWDS OB Sad ars go తెలుపుచున్నది.

“aok విపజ నులకు dso భంగుల నువలయుి”
[sold మహాభారతము-ళాం తిపర్వము Kose 299 5]

1అహీంస్క సత్యమ్ము అస్తేయము [దొంగతనము చేయకుండుట], శౌచము
KIS: o, ఇంద్రియ DLW arr Bo సర్వ వర్ణ్లవమ.లకు సంబంధించిన ధర్మమలని
మనువునుడవెను. వఖ్యముగా అహింస అన్నది ad samen ఎల్ల ప్పుడుణు
అయసరింవదిగినది అనే సత్యాన్ని పైవాక్యం తెలుపుచున్నది.

ధర్మరాజుతో భీమ్మదు _పైవిధంగా పలికెను, విపజయులకు ఏళీతిగా చూచి
నప్పటికి అహింసయే పరమ ధర్మమనునది _పెవాక్యంవలన తెలియుచున్నది,
అహింసా పరమోదర్మ:ః -- అశునది ఆర్యోకి,*

పరిశుద్దిలేని HS SH పురోహిళులు సీచదశల పొందుదురు.”
[ఆం. మహాభారతము - శాంతిపర్వం- ద్వి-ఆ 810 ప]

ధర్మరాజుతో భీష్ముడు జుక్రరాజనీతిని Bosh, పైవిధంగా పలికెను
వరిశుద్ధిలేని' పురోహితులు సీచడశలను పొందెదరన్మీ అటువంటివారు దేశానికి
నష్టాన్ని కలిగించెదరసీ భావం.

“వారు (బాహ్మణులె యేకీడై న _పైరింపగన్‌”
[Sow మహాభారతంణు-ఉదో్యోగ పర్వము తృ.ఆ- 108 ప
(దౌపది కృష్ణునితో D విధంగా పలికెను, (బాహ్మణుడు చేసిన ఏ తప్ఫుణు
DŽ క్షమింసనలెనని ఆనాటి సంఘంలోని ఆదారం. కౌరవులు క(తీయులు,
త్మ్మతియులు తప్పు చేసిన యెడల యుద్ద రంగంలోనే సమాధానం చెప్పవలయునశునది
రాజనీతి. [బ్రాహ్మణ (ప్రాధాన్యాన్ని తెలుపు వాక్యంగా “Har ON పేర్కొనవచ్చును,
“ఉతమ ద్విజలోపొత పాతం Ben నుంగీడు”
[ఆం|ధ మహాభారతం-విరాటి పర్వం పం.అ 262వ]

1. అహింనొ సత్యమస్తేయం! శౌచమిం([దియనిగ్రహః!

ఏతం సామాజిక ధర్మం! PHYS pS wall
మనుస్మృతి = యధార్థ మానవత్వం - శె కృష్ణమాచార్య OBS (8వ పే.)

49

చర్మరాజు కంకుని రూపములో విరటుని Moh. వారిధరు పాచికలాడే
గమయములో విరటుడు తన కుమారుని గొప్పదనమువలననే విజయము లఖించెనని
ఏరాలు పలు... ను. (పతిగా దర్శ్మిరాజు బృహన్నల సారద్యమ.వలననే ఉత్తరగో[గ
సాల యుద్దంలో కొరవులనుండి గోవులను గె కొనగలిగిరని విన్న Domed, wd pan
ఏరటుడు కోపంతో సారెను వదర్మజుని ముఖంపై విసరివేయగా రక్తము (ప్రవహింప
దొడగెను. అట్టి రక్కబిందువులు ఎన్ని భూమిషపెబడిని అన్ని సంవత్సరములు
వక్షములు పడవు కావున దర్మరాజు తన ఉత్తరీయముతో రక్తమును కారకుండ
అదిమి పట్టుకొనును. రాజై నవాడు ఉత్తనులను ఎన్నడును బాధించకూడదు. VÂN E
(బ్రాహ్మణులను ఎన్నడును బాధించకూడదు, సమాజపషులో (చాహ్మణ (పాధాన్యానిష
BOS వాక్యంగా BND HS) ANH) &.

“సత కాశౌచచర్మ శాలి | Ho Car 3 No ఆతడు సద్వాిజుందు”"
(ఆం మహాభారత ము--అరణ్థపర్శము--పం*ఆ, 137 వ్ర

Sö Tso కౌొళికు నకు తన పూర్వజన్మ వృత్తాంతాన్ని తెలుపుచు విధంగా
పలికెను. (బ్రాహ్మణుడు PSST Ha Ss అతదు ఇ్యూదునికంశుకూడ నీచుడు.
vÈ శూదుడై నప్పటికి NEST HB నచో (చాబ్మూణబునికం"టె గొప్పవాడు. జన్మను
బట్టిగాక గుణమునుబట్ట వగ్గ్ణవిభజనము చేయవలెనను సిద్ధాంతానికి దగ్గిరగా ఉన్న
వాక Sore "పిీర్కొా నవచ్చును.

“(Para sue SOW? Soe”

(SOLS మవూోభారర ము-ఆదిపర్వము్య 5.09. 158 వ)
సూర్యుడు భృగువుతో పెవిదంగా పలికెను. సద్బాఇహ్మణులు అహింసాపరులు,
(బ్రాహ్మణ ధర్మమును గూర్చి ఆ వాక్యము తెలుపుచున్నది.

“ఉం మద్యి జులు వూ a Sen”
(ఆం. మహాభారతము- ఆదిపర్వ o 138 పు

భృగువహర్షితో సూర్యదేవుడు _వెవిధంగొ పలికెను. భృగుమహర్షి Srwgd
సర్వభక్షకుడవగుదువని శాపమిచ్చెను. [పతిశాపమును ఇవ్వకలిగిన శక్తి ఉన్నప్పటికి
సూర్యుడు భృగువునకు శాపము ఇవ్వలేదు. ఆనాటి సమాజములో ద్వి జాలమె (పజలకు
ఎంత గౌరవము ఉండెడిదో Bary gin BIASA

“ఇందుడైన బాహ్మణులకవజ్ఞ సేసి యవమానవు వొంద్ముపలాపఏిహీనుదై”
(ఆం|ద మహాభారత ము-ఆది పర్వ ము--స.ఆ. 129 ప)

వశిష్తుదు కల్మాషపాదునితో Dor పలికెను. ఎంతగొప్పవారై నను
దాహ్మణులకు అవమానము చేయకూడదిని భావం [Par geno ఆధిక్యతను తెలుస్ప
వాక్యంగా “పేర్కొ.నవచ్చును.

“భరాచరాభిల జగంబుల ఇద్దలకా రెసద్ద్వి జుల్‌ ”
(ఆంద మహాభారతము--ఆదిసర్వమ--స,ఆ, 154 ప)

(వపంచంలో అంగరికం కే దాహ్మణులే గొప్పవారు అనే భావాన్ని పైవాక్యం
తెలుపుచున్నది.

“ఏమిదోషంబుసేసియు (చాహ్మణుండువథ్యుందుగాడు”
(ఆం మహాభారతము--ఆదిపర్వుము--ప ఆ. 184 స)

అర్జునుడు (Wary ణ వేషములో మత్స్యయం(త్రమును శదించిన సందర్భములో
సభాసదులు పలికిన మాటలు. ఏపని చేసినప్పటికిన్తి mangado వధ్యుదుగాడు
అనుటవలన (దాహ్మ e008 (పాధాన్యాన్ని సంఘములో వారికి గల పలుకుబడిని
ఆ వాక్యం తెలుపుచున్నది.

“PIs sono దో (బహ్మహత్యయుపెద్ద”
(ఆంధ్ర మవోభారతము--ఆచెపర్వము--ప,ఆ. 273 పు

కుంతి (దాహ్మబునితో చెవిధంగా పరికెను. అన్ని పాపములలో So (బహ్మ
హత్య మహాపాపము, కావున బకునకు ఆహారంగా తన ఐదుగురు Fos"
ఒకరిని పంపుటకు సిద్ధంగా ఉన్నాననియు కుంత్సి Gia. యనితో పలికెను. (బాహ్మణ
(పాధాన్యమును ఐలుస వాక్యంగా Hwan పిరొ_ నవచ్చును.

“పరము PLS న (బాహ్మ ణులకు బాధయగుడు మహిాకి చాడయగు”

(sols మవోధారతం - అరణ్య పరము - 59.0. ~ 14 3)

దేవతలు వైకుంరమునకు పోయి రాజిసులు BO బాధలను భగవంతునితో
నివేదించుకొనిరి. |బాహ్మణుని భూమిసురుడని SOBA. భారతీయ నొహిత్యములో
(బాహ్మణ [ప్రాధాన్యాన్ని తెలుపు వాక్యంగౌ OPW వచ్చును

51

“వనితలకు విగలకు నవమానము సేయకు పి”
(ఆంధ్ర మహాభారతం -శల్య పర్వ ముద్దూ ఆ. 158 ప్ర

చందుడు ఇరవై యేడు మంది త్రీలను వివాహము చేసికొనెను. వారిలో
రోహిణి గొప్ప అందగత్తె కావున ఆమెతోడనే కాలము Kg, తక్కిన వారిని
DIA geo చేయగా వారు తం్మడితో So BO దుండగమును తెలిపిరి. అతడు
చెప్పినప్పటికి చం[దుడు వినక పూర్వంవలెనే (పవరించగ్యా వారి Sold ఆతనిని
శపించెను. చం(దుడు TINS G (పకాళశాన్ని కోల్పోవగా ధరణీపై ఓషథులు
నశించినవి. అసురులు ఈవిషయమును కనిపెట్టి ఆ మహానుభావున్మి Fold క్షమించ
వలసిందిగా PRST, అతడు చం(దుని [Mas తీర్ణయున స్నానమాడెనేని పూర్వ
వెభవం పొందుననీ కాని అతడు ANS నను you, (బాహ్మణులను అవమానం

చేయకూడదినీ తెలిపెను. ఎవ్వరై నను [చాహ్మాణులనుగాని శ్రీలనుగాని అవమానము
చేయకూడదని భావము.

“(OBO వలన (శో తియుడగు”
(S05 Hro అరణ్యపర్వ eA. 428 ప్రై

యక్షుడు అడిగిన (పశ్నకు దర్మజుని సమాధానం. వేదాధ్యయనం చేసినవానినే
ఉత్తమ (బ్రాహ్మణునిగా లెక్కిస్తారని డర్మజుడు యక్షునితో పలికెను. వేదాద్యయనం
(బాహ్మణుని

“ao బొందియున్న యపవి(తులు పూజు్యలుకార”
(ఆంధ్ర మహాభారతం - ఆవెవర్లూచు-ద్వి*ఆం 63 ©)

గరుత్మంతుడు మాతృదాస్య ఏమోచనకై అమృతాన్ని లెచ్చుటకై వెడలునుం
వినత గరుత్మంతుని బలవృద్ధికై దేనినైనను భచీంపవచ్చును MA విస్రలను
సరిహరింపుమని తెలిపెను. ఆ విషయమును గుర్తు తెచ్చుకొని తన కంఠంలో నున్న
DHA బయటకు రావలసినపెగా గరుర్మ తుడు (పార్థీంచును. అప్పడా (చాహ్మ ణుదు
విధివశాత్తు తానొక నిషాదిని పెళ్ళి చేసుగెంటినప్కీ దానివలన తాను SPA
కోల్పోయితినని తెలుపును సమాధానంగా గరుత్మంతుడు a sos" కూడియున్న
వారే Doser, మీరెలా ఏ్మపత్వమును కోల్పోయితిరనీ అతనితోబాటు ఇతని
భార్య (Sard) x nds భతీంపర వదలివేయును. పవిత్రునితో నొంగత go
ఉన్నయెడల esa ih సెతం పవిత్రతను పొందగలడని భావం. సదా సజ్జనుల
స్నేహమే మేలని భావం.

52

ఇట్లు (బాహ్మణ వర్ల (పాధాన్యాన్ని కర్శవ్యాలను తెలుపు సామెతలను
సామెతల వంటి వాశత్యాలన్ను పలుకుబడులణు పరిశీలించు'కై నది,

2) త(తియులకు సంబంధించిన సామెతలు:

(పాచీన సాహిత్యంలో & | choos సంబంధించిన vse గురించి
పరిశీలిద్ధాం. రాజ్యమును ఏలువారు క్మతియులు, రాజ్యము వీరభోజనం sax
త్షతియులు వీరులుగా ఉండవలెననియే భావం.

“ఆతుల మానదనాధ్యుడై న భూపతి నహియింప నోప్పనె
SHED) © వృద్దియునాత్మ హోనియు © “*
(ఆం|ద a srt aro So -Nar se ౦-దిః ఆ. 98 ప్ర

దుర్యోధనుని దురాలోచనమునకు (పతిరూపంగా చెప్పవచ్చును. చెడ్డ
వాడెప్పును ఇతరుల వృద్ధిని సహించదు.

““సవురంబున జయంబు ౨ వాధీనంబు
(ఆం మహాభారతం -భీష్య sogo- CAE ప)

రాజు జయాపజయాల గూర్చి తీవ్రంగా ఆలోచింపక్క దర్మయుద్ధంలో పాల్లొన
వలెను. సమరంలో జయాపజయాలు దైవాధాలని వేదవ్యాసుడు దృతరాష్టునితో
SOS So. దైవబలం లేకుంటే చింత గొప్ప బలవంతులైనా SG ఓటమి పాలయ్యె
SOD భావం.

“వజ సన్నిభముగాదె నృపులనెమ్మనంబు”
(ఆంధ్ర మహాభారతం-శాంతి పర్వం-(వ.ఆ-152 వ్ర

దేవస్థానుడశనుముని ధర్మరాజునకు హితోపదేశం సేయుచు పై విధంగా
పలికెను. రాజైకీనవాదు శోకాన్ని వదలివేయవలయునన్కీ అతని హృదయం వ(జం
వలె కరినంగా ఉండవలెననీ అభి|పాయం. రాజు మనస్సు సున్నితమైనదిగా ఉండ
కూడదని భావం.

<stx Beno జూచిన పగతురు Kova La”
(ఆం|ధ మబోభారతం-అరణ పర్య 0-% T ప్ర

53

రాజులకు దుఃఖం కలిగినను డానిని ocho ssi యకూడదు. F805 రాజును
చూచిన పగవారు సంతోషపడెదరు. కావున శోకాన్ని ఎప్పుడు కూడ (పకటింప
గూడదని కర్ణుడు దుర్యోధనునితో పలికెను.

“కులములం దెల్లనీ రాచకులము. చాలచెట్టిడంబు”
(ఆంధ్ర మహాభారతం భీష్మ పర్వం-(వంఆ, 60 వృ

->

సంజయుని ద్వారా భీష్ముని మరణాన్ని విని ధృతరాష్ట్రుడు విచారించుచు పై
విధంగా పలికెను, ఆన్ని కులాలలో రాచకులం బవా బెట్టిదమని షడ్చానుంరాజెప్పుడును
SS విచారాన్ని (పకటిం వకూడదను odes, A Edoo ఎంత FSH వడయం
గలవారై ఉ౦ండెవరో అని ధృతరాష్ట్రుడు విలపించెనుం

దుర్లాధిప తియెన రాజా శతు సంఘముల జయించు చ. దమన”
(ఆంధ్ర మహాభాగవత౦-తృ.స్క_.0*-458 వు

దితి తన పతిని పరిపరి విధాల తన్ను _పేమించవలసినదని పడుకొనే
ఘట్టంలోనిదిం

ఏ విధంగానై తే శ(తువుల బారిను డి టుర్లాధిప తియెన రాజు రవేణనుపొంద్వి
శ(తువులను zono% వీలుకలుగునో ee గృహస్థాశ్రమంలో ఉన్న వ్యకి
సంతానవంతుడై ఇతర ఆ|శమవాసులను రశంచునని తెలిపెను

“నములు నేర్చిన fre జననాభుని కొరకు గాదె”
(ఆంధ మవాభాగజుతం-దశం స్కాం, 1882 పు

(ప్రజలు ఏ విద్య నేర్చినప్పటికిని జనసెఖుని కొరకే, చాణూరుడు ముష్టి
యుద్ధంలో (వపిద్ధుడు. చాణూరుని విద్య ఆజననాథుని కొరకే వినియాగించెను. అట్టి
చాణూరుని _వైతం కృష్ణుడు వధించెననగ్భా నిజమైన జననాథుడు భగవంతుడైన
కృష్ణుడే అని భావం.

“మాట దిరుగలేరు మానధనులు”
(ఆం|ధ మహాభాగవతం-అ,స్కం. 587 వృ

ఎన్నో విధాల శుక్రాచార్యుడు SSD నివారించినను DOSK, అందుకు
అంగీకరింనక్క మానధనులెన్నడును POIS మాటను తస్పళూడదని పలికెను.

54

రాజు మానధనుడై ఉండవలెనని భావం, (పాణం Soh మానం (గౌరవ) మ ఖ్య
SMHS, మానధనుడైన తాను ఆచార్యుని సలహాను పాటింపలేక పోయానసీ
వామనునకు దానమిచ్చుట కే నిశ్నయించుకొంటిననీ పలికెను. రాజులు మానధనులు,

“నిత కమాన్వితుండయిన వానికి భృతు geo వెటవక
యవమానంబు Schone”
(ఆం మహాభారతం అరణ్యపర్వ౦ -[ప.ఆ, 218 ప్రి

రాజులు నిత్య క్షమాన్వితులుగా ఉండకూడదని భావం, క్షమా గుణం Sos
వలసిన దేకాని (పతి తప్పును కమించినయడల భృతు రలు ఆతనికి అవక అవమానిం
చెదరని భావం,

“కమయును దేజంబును నయ్యయి కాలంబుల (పయోగింపనేరని
రాజునకుం[బజాను రాగ [Se Some లేవు”
(ఆంద్ర మహాభారతం -అర ణ్య పర్వం -[పంఆ 216 పు

రాజ ధర్మాలను తెలుపు వాక్యంగా పేర్కొన వచ్చును. Ex, తేజం రెండును
రాజునకు అవసరమే. వానిని అవసరానికి తగిన రీతిగా ఉపయోగించాలి.

“తి వీరుని చంపుకేల పాపంబయ్యెన్‌”
(ols మహాభారతం -[దోణ పర్వం -పం*ఆం 3863 ప

ధృష్టద్యుమ్నుడు (దోణుని చంపుటజూాచి అర్జునుడు విచారించగా భీష్ముని
అర్జునుడు చంపుట మాత్రము ఏమిన్యాయమని ఎదురు (ప్రశ్న వేయును. యుద్ధములో
శ(తువును చంపుటవలన పాపను కలగదని ఆతడు పలికెను. శ|తువును శ(తువుగా
చూడవలె కాని బొంధవ్యమును ఆలోచించకూడదని భావము.

“సంతతక్షముండు సంతతతేజుండునగుట దోషమందు రనఘమతులు”
(ఆం|ధమహాభారతము - అరణ్యపర్వము - (ప.ఆ. 217 వు

ఈ వాక్యం రాజధర్మ మేమిటో మనకు తెలియచేయును. రాజెప్పుడు స తత
డముడో లేక మిక్కిలి కోపమును (పదిర్శించువాడో కాక్రాడదిని భావము,

" అల్పోపాయం టై న కార్యము సాహసార్థ బైనను దోషంబు లేదు”
(ఆం|చమహాభారతము - అరణ్యపర్వము - (వజ, 168 పు

55

చిరు ఉపాయముచే గొప్పకార్యమును నెరవేర్చుట SANS అది నొహసార్థ
మెనను తగినదేఅని భావము, రాజులు ఎప్పుడును అనుసరించవలసిన పద్ధతి అదేఅని

భావముః

“yyer KS రక్షణంబు రాజమా [Mowe వాని ౩ల్ల ధర్మంబు”
(ఆం|దమహాభారతము = అరణ్యపర్వుము - Sows. 409 ప్ర

దిర్మరాడా భీమునితో చె విదంగా SOW. శరణాగతుని రక్షించుట రాజ దర్శం.

“"సమరంబురాజులకు నుత్తవమకర్మ౦బు
(ఆం|దమహాభారతము - భీష్మపర్వము - [పఆ 201 ప్ర

రాజులకు ఉత్తమమైన కర్తవ్యము యుద్దము BOM De కావున రాజులు
ఎల్లప్పటికిని యుదమునకు సన్నదులుగా ఉండవలెనని కృషుడర్లునికో పలికెను,
౧ Q Q co 23

“ఫోటులాడి We xo Roj”
(ఆం[ద్రమహ భారతము - ON a Sexo - en 42 పృ

సంజయుడు ధృతరాష్తునితో _వైవిధంగా పలికెను రాజులు ఎల్లప్పుడు
యుద్ధము చేసియే రాజ్యములను పొం BSD తెలిపెను, రాజస్టం వీరభోజ్యమని భావం

ఈఏ విధమున దుర్దశ లకు భూవర ధెర్యంబందు.
(ఆం|దమహాభారతము = శాంతిపర్వము - 420 ప్ర

దర్మరాజుతో భీమ్మదు మాట్లాడిన సన్నిపేశమ లోనిది. వెట్టి కష్టములై నను
ఛైర్యవంతుడు ఎదురొ_నగలడనియు ASH మాత్రము కష్టములపాలగునని
BIIN. కావున కష్టాలలో ఉన్నపుడు రాజై నవాడు ధైర్యాన్ని (పదర్శింపవలెనని
SOD he

“రాజునకు (పజ శరిరము రాజు (పజకు నాత్మ”
(ఆంధ్ర మహాభారతం -ళాం తిపర్వ౦ -ద్వి.ఆ-274 ప్ర

బృహస్పతి వసుమనుండను రాజునకు చెప్పిన రాజ ధర్మాలను భీష్ముడు
ధర్మరాజునకు తెలిపెను. రాజునకు (పజలు శరీరంనంటి వారుకాగా రాజు (పజలకు
ఆత్మ వంటివాడు, (పజలక్కు రాజునకు గల సంబంధాన్ని D av _* తెలుపుచున్నది.

56

“రాజులకు జయాపజయంబులనుభావ్యంబులు”
(ఆం[ద మహాభారతం -ళాం తిపర్వ౦-త్చ,ఆ. 87 5)

భీమ్మడు ధరశ్రరాజునకు రాజ దర్మముల గూర్చి తెలుసచు క్‌ విదంగా
పలికెను. రాజులకు జయాపజయాలు సర్వ సామాన్యం - కావున రాజై Sarto
యుద్ధం చేయుటకు ఎల్లవుడును సిద్ధంగా ఉండవలెనని భావం,

“తన్ను నొరులు నమ్మెడునట్ల యుండి యొరుల నమ్మకునికి నీతొ
(ఆంధ్ర మహాభారతం శాంతిపర్వం -తృ.ఆ. 289 సం)

తాను ఇతరులకు నమ్మకస్తుడై, ఇతరులను తానుమా(తం నమ్మళాడదనునదె
శుక నీతి, రాజ ధర్మాల గూర్చి 'తెలుసుచు or, దర్మరాజుతో > ఏధంగా
పలికెనుం

“భూ SPOON BOS S38 Scho నాలుక Boss మనంబులంగన Soxs”
(ఆం(ద మహాభారతం-శాం తిపర్వ ౦ -తృ.ఆ. 268 ప)

భీష్ముడు ధర్మరాజునకు రాజధర్మముల గూర్చి తెలుసచ్చు శతుంజయునకు
కణికృుడనుముని ఉపదేశించిన రాజనీతి వాక్యాలను లెలిపెను. కోపమెంఠత ఉన్నప్పు
BED, శాంతంగానే మాట్లాడవలెను అనే భావాన్ని ఈ వాక్యం తెలుపుచున్నది,

“అన్నిటన్‌ ధరణిపాలుడు కన్నిడియున్న పెంపగున్‌”
(ఆం(ధ మహాభారతం -ళాంతివర్వ ము-ద్వొ.ఆ 288 వ్రు

బృహస్పతి వసుమనుండను రాజునకు రాజధర్మాలను తెలువుచ్కు రావైన
వాడు అన్నింటిని 'కనిషెట్టి చూడవలెననీ అన్నింటిమై దృష్టి నుంచగలవాడే అభివృద్ధి
నొధించేవాడనీ BIDH. రాజధర్మాలను తెలువు SPS S06

“AO Domo గలసియుండవలయునృపుడు సరోధము”
(ఆంధ్ర 'మకోభారతం-శాం తిపర్వ o-Hg ats. BL పు

భీష్ముడు ధర్మరాజుతో “రాజనీతిని వివరిస్తూ రాజూ పురోహితుడు ఎప్పుడును
SOO వుండవలెనని తెలిపెను. Term, పరోహితునకు వైరముండకూడదని భావం,
“నమ్స్మీ నమ్మళ పసోగోనునది ‘OY go”
(౮ం|ధ Noster OY 0.86 తిపర్ష్టం -ద్వి ఆ. 851 ప

57

రాజు ఎప్పుడును ఎవ్వరిని పూర్తిగా నమ్మకూడదు. wad నమ్మకమే లేని
మెడల పనులు నెరవేరవుం కావున నమ్మీ నమ్మక కాకార్యాన్ని నెరవేర్చువాడే తగిన
రాజని భావం. రాజధర్మాలను గూర్చి D వాక్యం తెలుపుచున్నది,

“రాజు దర్శంబుకంకు పాప కర్కంబులేదు"”
(ఆం|ధ మహాభారతం-శాంతిపర్వం ద్వి.ఆ. 426 పృ

రాజ ధర్మాని కంచు మరొక పాప కర్మముండదని ఏమష్మునితో ధర్మరాజు
పలికెను. అది నిత్యసత రం.

“శూరులు పుణ్యతవమ పురుషులు
(ఆంధ్ర మహాభారతం -శాం తిపర్వ౦-తృ,ఆ. 2 వ

3 శంపాయనుడు జనమేజయునితో శూరుల గూర్చి తెలుపుచు ఒివిధంగా
పలికెను. వారి జీవితయే ధన్యమనీ వారు పుణ్యపురుషులనియు తెలిపెను.

“దూతుని జంపిన నరకమగుట ధృవమనిరార్యుల్‌”
(ఆం మహాభారతం -ళాం తిపర్వ ౦-ద్వి*ఆ 878 ప్ర

ఖీష్కుడు రాజదర్మాలను Bays, ధర్మరాజుతో విధంగా పలికెను, ఎట్టి
పరిస్థితులలోను రాయబారిని చంపగూడదన్కీ అట్లు చేసినట్లయితే నరకం (ప్రాప్పించునని
తెలిపెను, దూతను చంపకుండదనునది రాజధర్మ౦.

“వుహి యేలనశక్తుడు Pog Dana”
(ఆం(ధ మహాభారతము-కర్ల పర్వ ము_తృ.ఆ, 57 ప్ర

రాజు ఎప్పటికిని ఇతరుల దృష్టిలో అశక్తుడుగౌ కనిపించకూడదని కృష్ణుడ
DKS హితవు చెప్పెను. కర్టునితో తాను యుద్ధము చేయలేనని అర్జునుడు పలుకగా
కృష్ణుడు ఆవిధంగా అతనికి హితవు చెప్పెను. యుద్ధము చేయలేని వారు ముక్కు.
మూసుకొని ఎచటో తపస్సు చేయవలెను. కాని ఒకసారి యుద్దానికి సిద్ధమైనవారు
వెనుదిరిగిపోవుట సమంజసము కాదని తెలిపెను. రాజ్యము వీరభోజ్యము కావున
et Ot కాంక్షచేయగూడదని పలికెను,

“క్ష తియ కన్యకల (బాహ్మణులు వివాహ౦ంబగుదురుగాక”
(vols మహాభారతము--ఆదిపర్వము--తృ, ఆం 162 వ్ర

58

(బాహ్మ ణులు క(తియ కన్యలను వివాహ మాడవచ్చునుగాని &| Pah a
(బొహ్మణ కన్యలను వివాహమాడరాడని యయాతిదేవయానితో తెలిపెను. ఇది
మహాభారత కాలమునాటి వివాహ సం[పదాయావి్ని తెలుపుచున్నది,

“తస్పుకలిగిన దరణీపతులు దండిం పవలయు”
(ఆంధ్ర మహాభారతవ --ళోంతిపర్వము-ద్వింఆ. 188 వ్ర

NNSS|ESS తన కుమారుడు తస్పృుచేయగ్కా కుమారుడని చూడక దండించెను.
తప్పుచేసినవారు ఎవరై నన్సటికి స్వపరభేదములేక రాజు దండించవలెనని భీష్ముడు
ధర్మరాజుతో పలికెను,

“కడునమ్మియు నెక్కుడు నమ్మమియును సుశీలకుశలతగా దు”
(ఆంధ్ర మహాభారతము-ళాం తిపర్వము-ద్వింఆం 187 35)

రాజు ఎల్లప్పుడును ఒకరిపై సంపూర్ణ విశ్వాసాన్నిగాన్మి పూర్తిగా అవిశ్వాసాన్ని
గాని కలిగి ఉండకూడదని భీష్ముడు ధర్మరాజుతో రాజధర్మములగూర్చి తెలుపుచు
పలికెను. ఉచితానుచితములను ASA, సమయానుకూలముగ ISS cohodb
నిజమైన రాజధర్మమని వలికెనుం

“eas Sava న పగతుడగ్ని Domo KAA”
(ఆంధ్ర మహాభారతము-శాం తిపర్వ ము -ద్వి ఆ. 194 ప్ర

ధర్మరాజుకు రాజధర్మములను తెలుప్త్షచు భీమ్మడు పెవిధంగా పలికెను,
చిన్న FL HHS నను వదలకూడదనియ్యు అత్యల్పుడైన FED సైతం అగ్ని
విషములతో సమానముకావున్మ శతువును నంహరించుటయే రాజలక్షణమని పలికెను

“మీఅయట్టుల బలవంతులల్సుల వమకు నాహారంబుగా Moh”
(ఆం|(ధ మహాభారతం -కాం తిపర్వ,-ద్వింఆం 255 స

బలమైన చేపలు బలహేనమైన చేపలను ఆహారంగా తీసుకు న్నట్లు
బలవంతుడు బలహీనుని నాశనం చేయును. కావున రాజై నవాడు అందరిని సమదృష్టితో
చూచి న్యాయాన్ని చేకూర్చవలెనని Dagh ధర్మరాజుతో రాజధర్మాల గూర్చి
తెలుపుచు పలికెను.

“esn dn SF | Soo బొగడుటారయ మూర్ధత గాదె”
Ct మహాభారతం -కరక్ట పర్వం -ధ్వింఆ, 100 Se)

59

కర్ణుని బలహీనుని చేయువలయునను ఉ ద్రైళ్యంత్రో అదేపనిగా ఆతనిని పొగడు
చున్న శల్యుని చూచి కరుడు శె విధంగా పలికెను, ఎంత బలవంతుడై నప్పటికి
సారధి శత్రువును యుద్ధ రంగంలో తనముందే పొగడుట ఉచితం కాదని శల్యునితో
కర్ణుడు పలికెను, శ[తువు పరాక్రమము వినుటవలన యుద్ధంలో యోద్ధకు నిర్వీర్య
త్వం కలుగునని పలికెను. శ(తువును తక్కువగా అంచనావేయుట ఎంత SH,
అతనిని ఎక్కు.వగౌ అంచనావేయుట కూడ అంతే అపరాదమని కర్దుదు వలికెను.

“గలుపును నోటమియునునని Keone”
[ఆంద మహాభారతం -(దోణ పర్వం -చంఆ.258 5]

Row, ఓటమి అనునవి యుద్ధంలో సర్వ నొమాన్యాలు, తాత్కాలికంగా
గెలిచినంత Srl PSS గర్వ పడరాదని నొత్యకి రాధేయుని తూలనాడెను. గెలుపును
ఓటమిని సమానంగా గై కొనువాడే నిజమైన రాజు.

“నవ్వగంగుందిన మానవుండు వై రులచేతం దెగు”
(ఆంధ మహాభారతం -(దోణ పర్వం -ద్వి.ఆం 457)

బాధలతో కృంగిపోయిన వ్యకి, శ(తువులచే ఆవమానం పొందును. వారివలన
ఓడిపోవునుం కావున వీరుడు దుఃఖముతో జాధపడకూడదనియ్యు సమస్యలను ఛైర్యం
గౌ ఎనిరించవలెనని అర్జును నకు కృష్ణుడు సలహాను ఇచ్చాను. ఇది నిత్యసత్యముం

“రాజులు చేసిన SO నాధులచేతం జక్క_౦బడునే"”
[ఆం|ద మహాభారతం _ ఉ దో్యోగపర్వ ము-చ,ఆం 286 ప

vos? పాఖ్యానమును కూర్చి వివరిస్తూ భీష్ముడు D విధంగా పలికెను.
అంబను గైకొని తాను నొచ్వని వద్దకు వెడలి అతనిని (గహింపుమని కోరగ్యా
అతడు నిరాకరించును. కొంతదూరము ASO, అచ్చటనున్న Moho కాంచి
అంబ తన బాధను వివరించుకొనును. [పజల (Fadi) Sood రాజే (పతికూలంగా
ఉన్నయెడల ఎవరు మాతం సహాయం చేస్తారని ఆమె D విధంగా పలికెను, కావున
రాజే అనుకూలంగా లేనప్పుడు ఎవ్వరుకూడ సహాయం చేయలేరని భావము.

“కయ్యంబు కర్ణంబుగౌదు”
[ఆం(ద మహాభారతం - ఉ దో్యోగ పర్వ ము-ల్భ, ఆ 99 స]

60

కయ్యము ఎవరికై నను విసర్జిీనీయమే. కాని శతువులు కయ్యినికి కాలు
దువ్విన యెడల వారిని ఎదిరించుపే సమంజసమని Sor Biyto కృష్ణునితో రన
SH పాయాన్ని తెలిపెను.
“ఆత్మ సంస్తుతి వపవొారుషంబగునె చెపమో
(ఆంద మహాభారతం - ds దో్యోగపర్వను-ద్వి*ఆ, 264 పం)

దురో్యది నుకు Folds SS బల పరాక్రమాలను గొన్నగా చెస్పగ్యా
దృతరాష్ట్రుడు అతనితో BW Ior బలికెను, బలవంతుదు ఎప్పుడు కూడా తన
బలాన్ని గూర్చి ఇతరులత్రో డంబములు పలుకడు. ఆత్యస్తుతి పరాక్రమానికి
చిహ్నము కాదు వీధుడెవ్పుడును ఆత్మను స్తుతి చేనుకొ నగూడదనియు దృతరాష్ట్రుడు
అతనితో పలికెను.
“ఏమి గతి దలంచినంబగకు మేలిమిలేమి దృవంబు”
[ఆం మహాభారతం - ఉ దో్యోగ పర్య ము-తృ*ఆ. 20 స]

వగ ఎట్టివారికై నను (Weds, Sword. కావున కౌరజలత్రో సంధి Ua
కొనుపే సమ౨జసమస్కీ ఆసంధికి కృష్ణుని రాయజరిగా ఉండవలసిందగౌ వర్మ రాజు
విన్నవి చుకొనును. వగకలిగిన వారితొ స్నేహం, పా.సున్న ఇంటిలో ఉన్నట్లుం
SO, నగ యెవ్వరి'కై నను కేమకరము కాదనీ ధర్మరాజు కృష్ణునకు తెలిపెను, ఎగ
ఎవరికిని (శేయస్కరయు కాడను అధి పాయదును WSP వలిబుచ్చెను.

“అక్క_టలాతునై న SKB నను జందనకోరననేల"
(ఆంద మజబోభధారతం = ఉదో్యోగ oe ఫు JS 9.8. 13 బ్ర

wl

ధర్మరాజా కృష్ణునితో రాయబారము చేయవలసిందిగా (పార్థించుచు పైవిధంగా
నలివెను. శత్రువే ఐనవ్చుటికి అరనిని చంపాలని కోయ్యకోవడమెందుకని దర్మ arco
కృష్ణునితో SABH. “అహింసా వరమోదర్మిః” అని శాస్త్రాలు అెలుస్పృదమున్నవి.
ఆఅహింసయ భారతీయ జీవన విడానమని చెవవచ్చును,

౮ ఆకియుగు నుతకున్‌ రిగునుద| గత బెచుట నీతి”
[vols Sowtep a - i I pA DSe o S GAZ 176 ఎ]

శచీదేవి నహుషుదు చేసే అకృత్యాలను దేవేందనితో అెలుపకొనును,
ఇం[దుడు తన ఆశకృతను BS, శ్మతుఎల 3.8 చే అపకాళం కొరకు WAT
నని తెలుబృును, అవకాశము నచ్చేంతవరకు S| Boy Wo Sor చసే oa ఠి.

61

“నిల్చి గెల్చిన సత్కీ_రి wi Sess *”*
(ఆం(దమ హాభారతము-విరాట పర్వం -చ,ఆ. 6.)

ఉత్తర కుమారుడు Kerja పలికెను, కాని యుద్ధ రంగంలో కౌరవ
సెన్యాన్ని చూచిపారిపోవుచుం డెను. [Prati hain చేయవలసిలదిగా బృహన్నలను
(పార్థించును. తాను యుద్ధ రంగంనుండి పారిపోవుటకే నిశ్చయిందుకొన్నా నని
అనగా బృహన్నల అతనితో శ్మతువులను ఎవిరించి నిలిచి గెలిచిన KSO,
లభిస్తుంది TO, పారిపోయినందువలన (పయోజనంలేదని హిరబోద Boh mh»

“SS oad, మైతను వికారము వచ్చిన బెంపుదప్పునే”
(ఆం|ద మహాభారతం.-విరాటపర్వం-చ.ఆ, 22 ప్ర

కౌరవులు విరాటరాజుపై దండెత్తి గోగహణంచేనెదరు. అంతకుముందే
ఉత్తరగో[గహణ యుద్ధానిక్రై ఆ రాజ్యంలోని విరాటరాజు మరియు _సెన్యంవడలుశు.
కేవలం బృహన్నల, ఉత్తరకుమారుడు మాతమే విరాట నగరంలోను:డిరి. తనకు
తగిన PESO ఉత్తరుడు విచారిస్తున్న సమయంలో Rol} బృహన్నల శేరు
సూచిస్తుంది. నపుంసకుడు ఎట్లు సారధికాగలడని ad With విచారించుదుండగా
Avo అతనితో బృహన్నల గొప్పతనాన్ని పరా[కమాన్ని తెలుపుతుంది. ఆతని
సాటి ఎవరూ రాలేరని తెలుపుతుంది. అట్టివాడు సారధిగా ఉన్నయెడల 45.6
కుమారుడు కౌరవ సైన్యాన్ని అవలీలగా గెలవగలడనీ హితవు చెప్పును. తను
వికారం చేత తాత్కాలికంగా తేజస్సు తగ్షినప్పటికి అతని గొప్పదనం తగ్గదు గదాం
చక్కని లోకోకిగా చెప్పవచ్చును.

“వనుమతీళుపాల వసియించునేనుంగు తోడనై న
దోమతోనై న వైరమగు Sasol వలవదు”

(ఆంధ్ర మహాభారతం =ఏరాట పర్వ ౦-(ఏ.ఆ. 139 ప)

ధౌమ్యుడు పాండవులకు హితటోధచేయుచ్చు రాజువద్ద జాాగత్శగా(పవర్శించ
వలెనని తెలిపెను, రాజువద కొలువులో ఉన్నప్పుడు వారి సన్నితుల్కు MW Ko
తోడనేకాక్క రాజు వద్దనున్న జంతువులతో So వైరం పనికిరాదని ధౌము్యడు
సలహాను ఇచ్చెను. అధికారివద్ద ఎట్లు (పవర్శించవలెనో D వాక్యం మనకు తెలుస
చున్నదిం

62

“జనులకెల్లను పూజ్యుండు జనపాలుండు”
(sols మహాభారతం-అరణ్య పర్వం -చ,ఆ* 203 ప)

క(దువ తన సంతానానికి ఎందుకు శాపమిచ్చినదని అడుగగా శొనకాది
మునులు తెలిపిన కథా సందర్భుములోనిది. ఓటమికాన్సి ఎగ్గునుకాని పరులవలెనే
కలుగునని భావం. ఇది నిత్య సత్యమని చెప్పవచ్చును. ఏదైనా అపకారము
జరుగుటకు ఇతరుల (పమేయమ్ము జోక్యం కారణము,

కారులు జన్మంబు సురల జన్మ ంబునేజుల జన్మంబు నెటుయగనగునె”
(ఆం|ధ మహాభారతం -ఆదిపర్వమా---ష,ఆం 60 ప్ర
భీమునితో దుర్యోధనుడు పై విధంగా పలికెను. ఆంగ రాజ్యానికి రాజైన
కర్ణుని గూర్చి భీముడు అవమానకరంగా మాట్లాడగ్కౌ దుర్యోధనుడట్లు సమాభానం
ఇచ్చను.

జాతి న పూఛియే Pa కీ
పూఛ్‌ లీజియే కాన్‌
మోల్‌ కరో తల్‌వార్‌ కీ
సడే రహన్‌ దో మ్యాన్‌ ”

అను హిందీ పద్యం అదే అర్థాన్ని సూచిస్తుంది. 208, వీరునకు కులంతో
పనిలేదు. వీరుల జన్మ రహస్యాల తెలుసుకొనుట అనవసరమని భావం,

“వుహోత్కులయిన పురోహితులంబడసిన రాజుల
కథీష్టంబులయిన శుభంబులగుట నిశ్నయంబుో
(ఆం|ధ మవాభారతము-ఆచెపర్వ ౦ -స.ఆ, 88 5)

రాజునకు ఎ ల్లవ్వుడును మంచి సలహాలనిచ్చు టకు మంచి పురోహితులు
అవసరము, వసిష్టుని సలహాను అనుసరించి సూర్యుడు తన కుమార్తె అగు తపతిని
సంవరణునకిచ్చి వివానాం సేయును. పురోహితులు గొపహప్పవారయినచో రాజులు
సుఖవడెదరని భావం. రాజులు ఎల్లప్పుడును వివేకులై న పురోహితుల నియమించు
కొనుట అవసరమని కూడ క వాక్యం తెలుపుచున్నది.
“nosog A విగ్రహంబు పరిహరించుటలగ్గు”
(ఆం[ద మవోభారతం-సభాపర్వం-ద్విఆ. 148 పు

63

దురోకడనుని జూదముసుండి మాన్న్బించుటకె. oor సు పరిపరివిధాల
అతనికి నీతిని బోధించుచు బలవంతులతో పోరు తగదని SS HAS om. ఇచి నొ
నేటికి నిత సత్యమే.

tb
im

కరిప్పృపక్షమునేె మ్యెయినై న జెలుపగౌవలయినిలద్‌ "*
(505 మహాభారతం -సభాపర్వ్ణాము-ద్వి. అ. 143 పు

D

విధానౌన్ని దురో్యోవనుడు మిక్కిలి బాదతో ధృతరాష్ట్రునకు వివరించును. ఎట్ట్లయినను
శ(తువులను Komedo ÓÈ తన OF మని తెలిపెను.

మయసభలో తనకు జరిగిన అవమానాన్ని (TMA తనను చూచి నవ్విన

“a Dd o పరపారపరా[క్రములు బోర (పాకృతునై నన్‌”
(ఆం[ద్ర మహాభారతం - అర ణ్యపర్వ౦-(ప,ఆ- 186 ప్ర

దారుకుడు సాళ్వునిపై యుద్ధంచేయ సమయమున పలికిన మాటలు, అపార
పరాగ్రమవంతుడై Sh, బలహీనుడై నవాడై నను HH VHS. చిన్నశ(తువని
ఉ పేకీంపకూడదని భావం. చిన్నపామునై నను సపెద్దకరతో చంపవలయునను
భావానికి ఈవాక్యం సమీపంగా ఉన్నది. రాజుఎన్నడును శ(తువులను & Dox
కూడదని భావం.

రదిసారథులు పరస్పర శరీరరక్షకులగుటన్‌”
(ఆంధ్ర మహాభారతం -ఆరణ్య పర్వం -(ప.ఆ, 173 ప్ర

Mrs Tons (పద్యుమ్నుని రణరంగం నుండి సారధి రక్షిత వదెళానికి
తీసుకొని పోవును. _పద్యుమ్నుడు మూర్భనుండి తేరుకొని తాను యుద్ధరంగంనుండి
అట్లు వెడలిపోగూడదన్సి సారధి తనను ఆవిదంగా తీసుకొని పోగూడదని వలుకగా
సారధి పైవిడంగా పలికెను, సారధియెనవాడు కేవలం యుద్ధములో రధానికి SVS
కాక యోద్ధశరీరాన్ని కూడ రకీం పవలెనన్కీ రధిసారథులు పరస్పరం శరీర రకికులుగౌ
ఉండవలెనని తెలిపెను. నొరధిని ఎన్నుకొనుటలో యోద్ధ చాతుర్యమును చూపించ
వలెనని భావం.

“(పజానురాగంబు లేనివారికి రాజ్యంబు సుస్టిరంబుగా నేరదు”

(ఆంద మహాభారతం -_అరణ పర్వం | 5.0. ‘07 ప్ర

64

OS TPL) Sox మహాముని ధర్మరాజుతో _పెవిదంగా HOBO. ఏ విదంగా
నైతే వాయువు సహాయుడై ఆగ్ని అరణ్యాన్ని దహించునో eo (బాహ్మిణ

సహాయుడై న రాజునకు ఎన్నడును తిరుగులేదిని భావం.

రాజై నవాడు (పజారంజకుడు కావలెను, (పజలచే దేంషింపబడే రాజు సుస్థిర
ముగా ఉండలేడు. రాజునకు ఎప్పుడును జనరం జతిత్వ ము ముఖ్యమని భావం,

“పలుకులనొన్నుదువీరము”
(ఆం|ధమహాభారతము - అరణ్యపర్ణము - CAZ 809 ప్ర

అర్జునునితో శివుడు Bor నలుకుచ్కు యుద్ధానికి తలదడేయు వీరుడు
I PHD ఎక్కువగా మాట్లాడడు. మాటలలోకాక చేతలలో శౌర్యవషను [(వకటింప
వలెనని భావం.

“సమర వీతుభుజబలహీనున్‌ జనవతిగాసేయుటయొ ప్పు నెతు”
(vols మహాభారతం -కిర్త పర్వం -తృుంఆ-56 ప్ర

సమరంలో జరిగిన SDE, (ఫ్రతే్యేకించి తనవంశ పెద్దల మరణాన్ని చూచి
అడ్జునుడు మిగులదఃభించును. యుద్ధంపై వైతాగ్యాన్ని (వదర్శించును. అతనిని
ఎల్లయిన యుద్దోన్ముఖుని చేయాల్సిందిగా సూటిపోటి మాటలతోడనై నా అతనిని
యుద్దొన్ముఖునిగా చేయాల్సిందిగా కృష్ణుడు ధర్మరాజును కోరును. ధర్మరాజు
Seri gvur పైవిధంగా BSDE? మాట్లాదును, అర్జునుడు తన SH ocd తెలిసికొని
మరల cd wha md omy. సమరభీతుడు జనవతిగా ఉండుటకు తగడని Word
భావం.

“ఇ తియులకు గాంధర్వ వివాహంబు విదిచోదితంబి”
(ఆం మహాభారతం -ఆదిపర్తూం-చంఅ* G1 వ

శకుంతలను కణ్యా(శమంలో చూచి దుష్యంతుడు ఆమెను మోహించును,
గౌంధర్వ పద్ధతిలో వివాహం చేసికోనును. ఆమె సంశయాన్ని వెలిబుచ్చగా క Sow
గాంధర్వ పద్దతిలో వరిణయమాడుట తగినదేనని BÉ.

“దీ ర్ష(కోధుడైన వతికీదొందున్‌””
(ఆంద్ర మహాభారతం -శల్య పర్వ si ~| He 55 ప్ర

65

కృపాదాయ్యడు HES కదనునకు హితవు చెప్పుచు అనవసర ము వలన
సర్వస్వము కోల్పోయితివని తెలుపును. ఇప్పుడు చాదపడి లాభంలేదనియ్యు ఎల్లప్పుడు
కోపంతో ఉండే రాజుకు సౌఖ్యం దక్కదని తెలుపును. రాజునకు కోపముండ
SPSS), దీర్చకో పం అసలేపనికిరాదనీ ఆతడు తెలిపెను.

“తనవారు తానుగూడగ సుఖముండదేని యదిరాజ్య Bo”
(ఆఎ[ధమ హాభారతము-శల్య పర్వ ము-ద్వి.ఆం 70 ప్ర

మడువులో దాగిన దుర్యోదనునెన్ని సూటిపోటి మాటలు పలికినను అతడు
అచ్చటనుండి బయటకు రాకుండానే సమాధానమిచ్చుచుండును. తమ్ములంగరును
నశించిరి. (పియమి(తుదు కర్ణుడు నశించెను. ఖీష్కాది మహావీరులులేరు. రాజ్యమున్న
ప్పటికి అనుభవింపలేనని దర్మరాజుతో ఆతడు సీటిలోనుండే సమాధానము చెప్పును.
రాజ్యసుఖము అనుభవింపవలెనన్న తాను తనవారితోగూడి అనుభవించాలి కాని
ఒంటరిగా తాను ఎట్లు సుఖాన్ని పొందగలనని జవాబిచ్చును. రాజ్య సుఖాలు కలసి
అనుభవించినచో (పయోజనముండును ma, ఎవ్వరులేకుండా ఒంటరిగా సుఖాన్ని
పొందిన చోవ్యర్థమేనని భావం,

“పల్రవురొకనితో బోరబాడియగు నే”
(ఆం[ద మహాభారతం - శల్యవర్వము - ద్వి.ఆ. 84 5.)

పాండవులు [దుపదుడ్కు [దుపదకుమారులు ఆండరుకూడ మడుగులో దాగి
వున్నదుర్యోదనుని బయటకు రావలసిందిగా సూటిపోటి మాటలతో కవ్వించిరి. కాని
దుర్యోధనుడు మదుగునుండే పైవిధంగా సమాధానం ఇచ్చెను. పలువురు ఒక్క-నితో
పోరాడుట సమంజసం కాదుగదాం

“ఉద(గుడు కార్యముగనునె
(ఆంధ్ర మహాభారతం-స్రీ పర్వము-ద్వి.ఆ. 60 పు

గాంధారి దుశ్శాసనుని కశేబరాన్ని పట్టుకొని అతనిరక్తాన్ని భీముడు (త్రాగినా
డనివిని మిక్కిలి దుఃఖించుచు _పెవిధంగా పలికెను. SH SHG నవాడు విచక్షణా
జ్ఞానాన్ని కోల్పోయెననుటకు పెసన్నివేశాన్ని ఉదాహరణంగా గైకొనవచ్చును.
ASG నవాడు తగిన కార్య మేమిటో తెలిసికొనలేడని మిక్కిలి విలపించెను,

66

“దేవకృతంబులు Sos నన్‌ మానంగబోలునె”
(ఆంధ మహాభారతం-స్తీ పర్వము-(ప.ఆ 71 పు

వ్యానుడు ధృతరాప్రన్న ఆనునయించును పైవిదంగా పలికెను. ఎంతగొవ్న
వారికై నప్పటికి విధిబలీయమైనదన్మీ విధికి ఎవ్యరుశను ఎదురుచెవ్నలేరనీ సాంత్వన
పరచెను. దై వకృతాలు ఎవ్వరికి అర్థంకావని భావం,

“| పతిననెరస్పట నృప్పలకు వరమడర్మ వము”
(ఆంద మహభారతం-శ ల్యపర్వము-దమ్వాంఆం 800 ప్ర

భీముడు దుర్యోవనుని తొడలు విరుచుట బలరామునకు కోపాన్ని కలిగిస్తుంది,
అప్పుడు కృష్ణుడు పాంవాలి వస్తావహరణ సమయమున భీముడు చేసిన (పతినను
గుర్తుచేస్తూ ఇప్పుడు తొడలు విరుచుట కేవలం [SOND నెరపల్చుశేనని తెలిపెను,
రాజులు తాముచేసిన (పతినను నెరవేన్బకోనట్లయితే శ|తువులచే అవమానించ
బడతారు, రాజులు తాముచేసిన (పతిజ్ఞను నెరవేర్చుకొనుపే వారి పరమ డర్మమని
భావం.

“BIALI SDA తహ్పజూచినన్‌"
ఓ 4
(sols మహభారత.మి-శల్య పర్వం AE 409 ప్ర

తొడలువిరిగి దీనంగా Sod బడియున్న దురో్యధనువద్దకు కృపాచార్యుడు
కృళవర్మ్కజఆశ్వత్ఞామ వచ్చి మిక్కిలి దీనంగా Dododd. ఎంతో మంది వీరులతో
కూడిన 'సెన్యమున్న ప్పటిక్కి దుర్యొవనుడు జయాన్ని పొందకపోవుట కేజలం విధి
విలాసమేనన్మీ విధితోడుగా లేనివానికి ఎంతసహాయము లభించినను వ్యర్థమేనని
విచారించిరి, మా నవశక్క్మికం చె దైవశక్తి గొప్పదని భావం.

POO ౦ బునక్రు దై వంబుతోదుపాటువలయు”
(ఆంధ్ర మహాభారతము--సౌొప్తిక Sele ము-[పంఆ.-8 1 పు

కృపాచార్యుడు అశ్వత్థామకు నీతివిశేషాలను 'తెలుపుచు పౌరుషంతో పాటు
BSo తోడయినప్పుడే ఫలసిద్ధి అవుతుందని తెలుపును. దైవం పాడవుల పక్షమున
ఉన్నది కావున వారికి జయం కలుగునని తాత్పర్యం. ఏవిధంగానై శే వర్షం
లేనట్లయితే పంటలు సండచో అదేవిధంగా దైవసహాయంలేని పౌరుషం స్తెతం
వ్యర్థమని భావం.

67

“అస్త 9మస్త౨)ముతో Pos moo”
(ఆంధ మహాభారతము-సొప్పిక పర్వూము-ద్వా*ఆ. 69 ప్ర

ఆశ్వత్ఞామ బంహ్మశిరోనామము అనే SATIN (పయోగించగ్కా అర్జునుడు
బదులుగా అదే అస్తాిన్ని (పయోగించెను. అర్జునుడు తాను (పయోగించిన అస్తాన్ని
నివారిం పళక్తికలవాడాయెను TH, అశ్వత్థామకు అచెసాద్యం కాలేదు “ak NHs, S)
ముతో శాంతమగుట” అనేది సమానబలులు మాత్రమే యుద్ధంలో శాంతిని |38-
పాదించగలుగుదురు అనుటకు నిదర్శనంగా 'పేర్కానవచ్చు ను,

“లేడికడుప్పన పులిబుట్టునె”
(ఆం|(ధ మహాభారతము-ఆదిపర్ణము.ప.ఆ. 58 ప్ర

ఫీముడు SHO పుట్టుకను గూర్చి అవమానకరంగా మాట్లాడును. అపుడు
దుర్వ్యోదనుడు భీమునితో లేడికడుపున పులిపుట్టుటకు వీలులేదు. కావున కర్ణుడు సైతము
గొప్పవంశములో పుట్టినవాడేనని తెలిపెను. ధురోధణుని అభిిపాయం (వకారం
కర్ణుడు కూడా గొవ్నవంశములో పుట్టినవాడే,

“పనుంగేనుగు దాకునట్లు సమరం Baro re”
(ఆంధ్ర మహాభారతం -విరాటపర్వము=-పం*,ఆ* 191 పృ

సమాన స్కంధులమధ్య యుద్ధం ఏనుగును మరోఏనుగు తాకినట్లుండునుం
అర్జునునితో దుర్యోదనుడు GS me ఏనుగు మరొక ఏనుగుతో తాకినట్టున్నదని
కవివర్ణించెను.

“Bands సింహశికశువులభంగిన్‌”
(vole మహాభారతము-అరణ్యపర్వము-(పంఆ. 211 ప్ర

అడవులతో ఉన్నప్పటికి పాండవులు చెజలోఉన్న సింహశిశువులవళలె
ఉన్నారని (ద్రౌపది ధర్మరాజుతో పలికెను. సింహము ఎచ్చట ఉన్నను సింహ మే.
కాబట్టి చెజలోఉన్న ౦తమా తాన రాజలక్షణములు నశించిపోవని భావం.

“on ep OE PD shea gar somo Kamen”
(ఆంధ్ర మహాభారతము-ళాం తి పర్వ ము-[ప,ఆ, aid ప్ర

68

వ్యాసుడు ధర్మరాజుకు తియ PSN తెలుపుచు _పైవిదంగా పలికెను, (ప్రజా
సంరక్షణ సమయమున రాజు ఎవరిని చంపినను అతనికి పాపమంటదుం పుణ్యం
కలుగదు. srs, పుణ్యాలకు అతీతుడై (వజారక్షణ చేయువాడే నిజమైన రాజని అతదు
తెలిపెను. రాజధర్య్మాన్ని గూర్చి తెలిపే వాక్యం.

“దండొహతంబైన మహాహొవోలె"
(sols మహాభారతము-కర్ష పర్వ ము-తృ* ఆ. 331 ప్ర

అర్జునుడు DOS బాణాలకు మిక్కిలి ఉద(గుడై కర్ణుడు దెబ్బతిన్న పామువలె
SENS విజృంభించుతాదు. ఎంతవిజ్బంభించి చాణమ లను 'వేసినప్పటికిని అర్జునునికి
ఏమికాదు. అర్జునుడు దర్మసహాయుడు కావున అతనికే నష్టం కలుగలేదు. “దెబ్బ.
తిన్న పామువలె” అనేది తెలుగు పలుకుబడి. దానిరూపొంతరమే Day ga
చెప్పవచ్చును.

“పసుల నడుమ సొచ్చుపులివోలె”
(ఆం(ధమహోభారతము.[దోణపర్వము-పం.ఆ, 126 ప్ర

అశ్వా PL కృతవర్మ మొదలగు పేరులతో తాను కూడి సపసులలో (పవేశించే
HOSS WS, వారిని అందరిని నశింప చేస్తానని పలికెను పసులనడుమ సలి
Wd SI? పశువులకు నష్టమగును. కాని HOSS y SEIT.

“గిరివెన్కొని నిల్చిన వ(జికై వడిన్‌”
(ఆం [ధమహాభారతము-కర్ణ పర్వము- (వ+ఆ, 159 ప్ర

కృపుడు భీముని వెంటాడినరీతి కొండను వెంటాడిన ఇం(దునివలె ఉన్నదని
సంజయుడు పలికెను. వ[జాయుధంతో కొండల 6క్కలను ఇంద్రుడు భేదించెనుం

“గ్గంధకరిండెగటార్ను సింహముంజోలు”
(ఆ౦[ధమహాభారతము-సౌప్తిక పర్వ ము-|ప.ఆ, 158 3)

నిద్రలో ఉన్న ధృష్టద్యుమ్నుని అశ్వత్ఞామ కత్తితో నరికి చంపివై చెను,
ఆ దృశ్యం ఏనుగును సంహరించే సీంహమువలెనుం Bm. *గందకరిం దెగటార్చు
సింహము జక తెలుగు వలుకుబడి.

“జి తేం[ద్రియత్వంబుగల లాజురిపుల జేటుపజాలు నృపవరేణ్య”
(ఆం (ధవ హాభారతము-శాల తివర్వ ము ద్వి ఆ. 277 ప

69

జితేం్యద్రయుడై నరాజే శ్యతువుల_వై జయాన్ని పొందగలడనీ భీష్ముడు పలికెను.
ఏకారా రాన్ని నాధించవలెననినను జితేందెియత్వ ము అవసరము.

“వనజవనంబును సొచ్చువారణంబును బోలె”
(ఆం[ద్రమహాభారతము-[దోణపర్వము-చ.ఆ. 110 వ

దుర్యోధనుడు పద్మాలతోటలో చొరబడిన ఏనుగువలె పాండవ _వెన్యంలో
చొరబడి వారిని అందరిని TEAS బాణములచే నొప్పించెను. వనజాలు సుకుమార
మైనవి గనుక వారణము (వవేశించినంతనే నశించిపోవును. SH దుర్యోధనుని
బాణములచే పాండవ _సెన్యం నష్టమయ్యెనని భావము.

“లబలియయురతో పగగొనినం గలుగు నె మేలు”
(ఆంధ మహాభారతం - (దోణ పర్వ ము.చ.ఆ, 247 పం

బలవంతులతో వైరము ఎన్నటికిని ననికిరాదనే నీతిని Wars go తెలుపు
చున్నది. దుర్యోదనునికి ఎన్నిమార్లు చెప్పినప్పటికి [వయోజనం శూన్యము అయ్యె
నని ధృతరాష్ట్రుడు సంజయునితో విచారంగా వలికెను. బలనంతులతో వైరం పనికి
రాదు, అనునది MT gS కము,

“ఘాటకంబునకువాగయ్ము దంతిక్‌నంకుశ౦ంబు”
[vols మహాభారతం = శాంతిసర్వము-ద్వి ఆ. 158 స]

భీమ్మడు ధర్మరాజునకు రాజధర్మాన్ని గూర్చి తెలుపుచ్చు ధర్మం మానవునకు
DETS కళ్లెంవల్కె ఏనుగునకు అంకుశమువలె ఉవయోగదడుతుందని తెలిపెను.
రాజై నవాడు ఉచితము అనుచితనులు ఏమిటో తెలుసుకొని (వవర్తించవలెనని భావం.

“మడుపుసొచ్చుట శౌర్యముచొప్పె”
(Sos మచోభారతం = శల్య పర్వము ద్వింఆ, 55 వ

కౌరవవీ రులంతా నశించిరి, దుర్యోధనుడు ONSET SQ మడువుసొచ్చిి
జలస్తృంభనంచేసి ఉండసాగెను. దుర్యోధనుడు లేకపోవుటచూచి కృష్ణుడు శత్రుశే
TA ఉంచుటతు వీలులేదనియ మాయోపాయముచేతనై నను శ|తునాశనంపూర్చిగౌ
చేయవలెనని ధర్మరాజునకు హితవుచెప్పెను. దుర్యోధనుడు దాగియున్న మడుగు
దగ్గరకు కృష్ణుడు ధర్మరాజును తీసుకొ నివడలెను, కృష (పేరితుడై. ధర్మరాజు
దుర్యోధనుని సూటిపోటి మాటలతో నొప్పించుచు మడువునుండి బయటకు రావల

70

సిందిగొ కోరును. ఎంతోమంది వీకులమరణానికి కారణమైన దుర్యోదనుడు
మడువుసొచ్చి తన [పాణమును కాపాడుకొనుట ఎంతవరకు సమంజసమని హేళనగా
పలికెను, మడుగుసొచ్చుట శౌర్యముకాదుక దాం

“రాజును విస్తలకలగి జెటువటోయితాననయం బుచెడున్‌”
[vols మహాభారతము - ToBI Xo = Ses. 172 వ]

భీమ్మడు దర్మరాజునకు రాజదర్మాన్ని గూర్చి తెలుపుచు రాజై నవాడు విపుల
శుధాన్నే కోరవలెను కాని విపులపై అలక చెందరాదని తెలిపెను. QHD అలక
zsp as -5 at టి A వ్‌
రాజుకు వినాశ హతువగునని తెలిపెను, సమాజంల్‌ (చాహ్మణ వర్ష (పాధాని కన్ని,
రాజుల SY Tga తెలుపుచున్నది.

“కొ కిడిమాటలు వేయునేటిక్‌న్‌”
[ఆం(ద మహాభారతం = కర్ణవర్వ ము-ద్వి *ఆ. 84 ప]

ఘోషయాత్రనాటి అనుభవాలను ఉత్తరగో[గహణంనాటి విషయాలను ఎట్లు
మరచిపోయితివని Feo రాడు SHH అవహేళనచేయును. మూర్ధ మైన మాటలు వీరులకు
శోభను ఇవ్వవని అతడు తెలిపెను. ఎవ్వరికై నను Arla మాటలు వనికిరావు,

ఇట్లు కావ్యాలలో వలు సామెతలవలె ఉన్న వాక్యాలు పలుకుబత్ల క(తియ
వర్ణానికి సంబంధించిన వానిని గురించి చర్చించుట జరిగింది.

త్ర వై శ్యవర్షనమునకు సంబంధిచిన సామెతలు :

(బాహ్మణ్క త(తియ వర్ణముల తర్వా తిస్థానం వైశ వర్ణమునకు ఇవ్వ బడింది,

ోదనమెట్టివారికింగడుకొని జేయకుండు'నే జగన్నుతగర్వము దుర్వి మోహ మున్‌”
[ఆం|ద మహాభారతం -సభాపర్వ ము-[ప,ఆ. 82 ప్ర

ధర్మరాజు నారదునితో రాజనీతి విషయాలను లెలుపుచు పైవిధంగా KOTH,
వ్యాపారం చేయువారు వై sens

న “వైశ్య సతికి నొక్క_వరమ్ము సక్షతియ సతికి Coch,
ళూద్రసతికి మూదు వ్మ్‌వసతికి నూయి”
(ఆంద మహాభారతం-సభాబర్వ ముది ఆ. 269 ప

71

GEGE జరిగిన అవమానానికి చాధపడి దురో్వ్యోజనుని ధృతరామడు
Len)
మందలించును. (ద్రౌపదిని _పేవతో పిలిచి అమెను వరాలు కోరుకొమ్మని
తెలుపగ్కొ ఆమె పైవిధంగా జవాబిచ్చెనుం

వై శ్యవర్దానికి సంబంధించిన సామెతలు (పాచీన సాహిత్యంలో ఎక్కు.వగా
కసుపింపవుం

vor | వర్గమునకు సంబంధించిన సామెతలు;

మనువు చేసిన చతుర్వర్ణ్ల విభజనంలో శ్యూదవర్షం చివరిది. (బ్రాహ్మణ్క
తతియ్య 'వెశ్యవర్థాలకు చెందని వారినందరిని శూ[ద్రవర్షములో చేర్చిరిం వివిధ
నృత్తులకు సంబంధించిన నొమెతల తోబాటు DSST సంబంధించిన సామెత
లను వరిశీలింతముం

శూద వర్ణానికి సంబంధించినవారు వేదాలు చదవకూడదను నియమము
ఆనాడుం డెడిది.

“శూ దులు వేద [Bo బార్థించు నట్లు”
(ఆంధ్ర మహాభారతము - ఆదిపర్లూము - షంఆం 259 5.)

G వేదాలు చదవకూడదను అభ్మిపాయమును ఆ వాక్యము తెలుపు.
చున్నది. ఏదైనా కాని పని చేసినవారిని గూర్చి ఆ విధంగా మాట్లాడుట సర్వ
నామా న్యము.

“IBA SBA చేదంబు శూ(దునకిచ్చి నటు లు”
(ఆం(ధ మహాభాగవతము. చంస్కం౦, 43 వ్ర

ఈశ్వరునకు దక్ష Sras విరో్యోం సంభవించిన ఘట్టములోనిదిం
“శూ దులు "వేదములు చదువుటక Seo” అను అభి పాయమున్న కాలములోనిది. దక్ష
[SESS ఈశ్వరుని దూషించుచ్చు ఈశ్వరుని రాకచే యజ్ఞభూమి అనవిత్రమైంద
నియ్యు శివునకు గొరవమిచ్చుట Mr OSG "వేదాలు చదువుటకు అనుజ్ఞ ond» Sos
మహా పాతకమని తూలనాడెనుం

“ఆధ్యముడెక్కు_వ జాతి వృతినున్న దోషవిధముగాదుూ
(ఆంధ్ర మహాభాగవతము = సనం. 410 వ

72

కుల విభజనం వత్తినిబట్టి ఏర్పుడిందనుటకు నిదర్శ Som వై వాకౌ్యన్నీ
పేర్కొననత్చునుం ఉచ్చ్భానీచములు మెదట వారు చేసే కర్మలను బట్టి ఏర్పడి
తర్వాత కొంతమంది న్వార్రపమలచే జన్మను బటి సిరీకరింపబడినవి. నీచుడె నవాడు

> © @ కా

ఎక్కు.వజాతి వారి వృత్తి చేసిన SS ISH, కాని ఎక్ర్యువజాతిక్‌ చెందినవారు
మాత్రమే నీచ జాతి వారు చేసే కార్యాలను చేయకూడదనే నియమముజ్నిట్లుగా పె
వాక్యం వలన తెలియుచున్నది, నారదుడు GS er నకు వర్ణాశ్రమ దర్కాలను
గూర్చి తెలుపే ఘట్టములోనిది.

“అధిమజాతి యున్నతస్థితి యెటుగునే”
(ఆంద్ర మహాభారతం - శాంతిపర్వము-తృంఆ. 96 ప)

ఒక మునీశ్వరుడు ఒక కుకొగు-ను (పేమగా DothS * Sih. ఆ ముని కేవలం
HFS గాక ఇతర జంతువులను BSo BLE గౌరవించెను. కుక్కు మునీశ్వ
రుని చూచి దుర్భుద్ధిగలదై, తననితడు కేవలము కుక్కాగానే చూచుచున్నాడు గాన్ని
విశేషమైన గౌరవమిచ్చుట లేదని కోపించి ఎట్టయిన మ నీశ్వరుని వధించుకే తగిన
దని మనస్సులో తలంచును, ఆ విషయాన్ని తెలిసికొని మునీశ్వరుదు మిక్కిలి
బాధతో D విధంగా పలికెను, నీచ జాతిలో జన్మించిన TEE, ఉన్నత జాతి జనుల
లఇకాలు అలవడవని D కధ తెలువుచున్న 5. కూదజాతి అనిన ఎంతటి
చులకన భావముండెనో పె వాక్యము తెలువచున్నదిం

“మహాత్ములు హీన కులజాతుల నాదరింతు రే”
(ఆంధ మహభారతం -కర్ణ పర్వ ము-[ప,ఆం 307 Se)

భార్గవరాముడిన్ని యో దివ్యాస్రములను SON SoA. కర్ణుని రూపు
చూచిన అతని జన్మ గొప్ప్పదను భావము కలిగెను. గావున అట్లు యిచ్చెను కానీ
హీనకులజుడై నచో అతడివ్వడని సంజయుడు తెలిపెను. కులము జాతివినక్షణ మహా
భారత కాలములో మిక్కు.టముగానున్నదనుటక్కు ఆ భావము హిందూ సమాజములో
వేళ్తూనుకొనిపోయినదనుటకు నిదభ్శనముగా పె వాక్యమును "పేర్కొనవచ్చును,

“Aor ia మాననీయులు గౌరు”
(ఆంధ్ర మహాభారతము-ళాం తిపర్వ My 5G 97 వ

తాను పెంచిన కుక్క ASE ఛంత నష్టం చెయ్యాలని తలచిందో తెలిసికొని
విచారించుచు మునీశ్వరుడు D విధంగౌ పలికెను. కులహీన్తునకు గుణహీనత్వము

73

అబ్బునుగాన్కి గౌరవనీయుడు ఎన్నడును PISO భావం. కులహీనుడై న వానిని
గూర్చి ఎంతటి సీచమైన అభ్మిపాయముం డెడిదో పే వాక్యము తెలుపుచున్నది.
“ఎం దేవి హీ నబుద్ధులు విమోహింతురు”
(SOLS మహభారతము-అర ణ్యపర్వము-తృ.ఆ. 847 S.)

హనుమంతుడు భీమునితో పైవిధంగా పలికెను, A కార్యానైషనను గొస్ప
వారు చేయుటకు తలపెట్టినపుడ్కు హీనబుద్ధులు వారిని అనవసరంగా అవహేళన
చేసెదరు. కార్యాన్ని నెరవేర్చదలచినవారు విమర్శలను లెక్కించక పట్టుదలతో
కార్యాన్ని నెరవేర్చుటకై (పయత్నించెదరు.

ఇప్పుడు వివిధ వృత్తులలో ఉన్నవారికి సంబంధించిన సామెతలను

పరిశీలిం చెదముం

2. S) Ý లను Fos PaF ev (8F oF orr లోక Poss Ge ఆయా
S) లవ Sovodedd నామెతలు నం/వడాయ Mrs pss” EI)
FIDL, వానిలో Wp sDdS వ్యృ్యత్తలవ నందింధించినో నామెతలను
SEPOORS So.

1. వ్యవసాయ వృత్తికి సంబంధించిన సామెతలు :

వ్యవసాయ వృత్తి చేసవారికి సొరవంతమైన భూమితోపాటు వ్యవసాయం
చేయడానికి తగిన పనిముట్లు కావలెను. వారికి గోవు [పధానమైన జంతువు. భారతీయ
జీవన విధానములోనే గోవునకు ఒక పవిత్రమైన (ప్రత్యేకమైన స్థానం కలదు.
ఆవు ఇచ్చే పాలుమానవునికి ఎంత ఆవసరమో వ్యవసాయం చేయడానికి ఎద్దులు
కూడా అంతే అవసరం.

“వర్షంబు లేకున్న ధాన్యంబులగునెో
(ఆం|ధ మహాభారతం -సౌప్పికపర్వము-[పంఆ 81 వృ
వర్షం లేకున్న యెడల DB NH వంట పండదు ఏ కార్యానికై నను పురుష
(పయత్నంతో పాటు దైవసహాయం కావలెనని భావం.

“పాప వ్యవసాయనుల చెయ్యు లర్థ్ధవంతములగు నె”
(ఆం|ధమహాభారతము-ఆదివర్వ ము-సం ఆ, 176 5.)

74

ఇచ్చట వ్యవసాయను నగా “పని” అని అర్థము. దురో్యోదనుడు భీముని Soy
టకు ఎన్నిమార్లు (పయత్నించినస్నటికిని వ్యర్థమగును. చెడుపని చేయువాఎయ ఎన్నడు
కూడా సశ్చలితములను పొందలేరస్కీ విజనూన్ని సాధించచేరనీ పై వాక్యము
'తెలుస్తదున్నదిె.

“కొమ్మలు దున్మ(మోడ్చడు sr dos Se HS”
(ఆంధ మహాభారతము. స్రీ పర్వము-[ప.ఆ. 4 ప్ర

కొమ్మలు నరికివేయబడిన వృక్షము వ్యర్ధ మైందిం శత ప్పతులను కోల్పోయిన
దృతరాష్ట్రుడు కొమ్మలు నరికి వేయబడ్డ వృక్షంవలె కన్చించెను. అనగా సంతానవంతా
నశించిపోగా దృతరాష్ట్రుడు (బతుకు వ్యర్థమని విచారించెనని భావం.

“es SH -బులిగౌని నంబనులు వాణుపోలికి”
(ఆం|_(మహాభారత ము-క ర్ష పర్వ ము-త 9.0 871 వ్ర

అర్జునుడు బలవంతుడైన కర్టుని నొప్పింపగనే TSS Dgo SSI
పారిపోయింది. పురి ఆబోతును చంపగాన్కే పనులు వాటంతటవే PiL K. అపై
అచట ఉన్న కౌరవ “సెన్యముకూడా పారిపోయెనని భావం.

“సెనురొంపిలో వలను (బుఎగిన ధేనువు నెత్తిపోలకిని”
(ఆం|చ Hr TYS oF o p Ue ము-(ప.ఆ. 158 ప్ర

MEQ), బంధువులను ఎందరినో కోల్పోయిన దుర్యోధనుని గౌరవాన్ని
నిలుపువాడన్నట్లుగా శల్యుడు కౌరవ సేగాధిపతిగా ఉండుటకు ఒప్పుకౌనెను.బురదలో
చిక్కుకున్న ఆవును పెకి ఎత్సినల్లుగ్కా శల్యుడు సేనాధిపతిగా ఉండుటకు అంగీక
రించి దుర్యోధనుని గౌరవాన్ని కాపాడెను. గో (బాహ్మణులను కాపాడుట సర్వ
శ్రేష్టమని ధర్మశాస్త్రములు తెలుస్త్పచున్న వి.

“Seas రుచికరంబై న యాహోఠంబు రోగాతురునకు నరుచికరం బై Sado”
(ఆంద్ర మటలాభారళం -అరణ్య పర్వము-[పంఆం 58 వ
విదురుడు దృతరాస్తుని గూర్చి ధర్మరాజాదులతో పై నిధంగా DO Sx.
అందరకు రుచికరమైన జపొరము ఏ విధంగానై తే రోగికి సహింపద్యో అన్తే
మంచి సలహాలు కూడా ధృతరాషుని చెవి సోకలేవని భావం.

75

“(మాని మొదలి వల్మీకము (మానిజెజచునట్లు”
(ఆంధ మహాభారతం-సభావర్వము-ద్వింఆం 144 3.)

చెట్టు మొదటనున్న వల్మీకం (He) Bow చెజచునట్లు wo) మానవుని
వలన అధికునకు అవమానం సంభవించును. ఆల్బమానవులై న పాండవులచేతను
అవమానాల పాలయితినని దురో కధనుడు దృతరాష్తునితో మిక్కిలి బాధతో చెప్పెను

“చవుట బెట్టిన విత్తుల చందమొంది యంకురింపక చెడిపోయొో
(ఆంధ మహాభారతం-ఉ దో్యోగపర్వము-తృ.ఆ. 76 వృ

అర్జునుడు శ్రీకృష్ణునితో రాయబార సమయమున తన అభిప్రాయాలను
తెలుపచు చె విధంగా పలికెను. విత్తనాలు సారవంతమైన భూమిలోనే మొలకెత్తు
తాయి. ఇప్పటికై నను ఆతడు మాతో సఖ్యముగా ఉన్నయెడల దుర్యోధనుని తప్పి
దాలను సహించెదమని అర్జునుడు శ్రీకృష్ణునితో పలికెను, Whoa పెట్టిన విత్తులు
అంకురింపనేరవనునది నిత్యసత ము,

“ఆబోతు బెబ్బులికగ్గమైన పగిది”
(ఆం (ధమహాభారతము-క ర్ల పర్వ ము-| పంఆం 7 ప్ర

మహావీరుడై న SHto పాండవ సెన్యంతో పోరాడుచు వ్యాకుల పరచుచుం--
డెను, అయినప్పటికిని అర్జునుని చేతిలో అతడు చనిపోవలసి వచ్చెనని సంజయుడు
ధృతరాష్తునితో పలికెను. ఏ విధంగానై తే ఆబోతు బెబ్బులి చేతికి చిక్కి నశించున్నో
SÈ కర్టుడును అర్జునుని చేతిలో సమసెనని సంజయుడు ధృతరాష్ట్రనితో తెలిపెను,

“ఆలలోని యాబోతును బోలె”
(vols మహాభారతం -కర్ణ పర్వ ము-[ పం ఆం 18 న)

సంజయుని ద్వారా SQN మరణాన్ని విని ao Ss QS జయింపగలిగిన
SHGe చనిపోయెనని ధృతరా(ప్షుడు విలపించెను. SH కురుసైన్యములో
sa m e) €a Oms
ఆవులలోనున్న ఆబోతు వంటివాడస్కీ అట్టివాని మరణ మేవిధంగొ యుద్ధంలో జరిగె
నని మిక్కిలి విచారించెను.

“గోవులరో జొచ్చు సింగంబొకొ-నానట్లు”
(sols మహాభారతం -| S* ea వర్వ ము-ద్వి.ఆం 138 ప్ర

అభిమన్యుని మరణమునకు ధర్మరాజు దుఃఖించుచ్చు ఆతని వరా(క్రమాన్ని

76

స్కరించుకొ నెను. గోవుల మందలో చొరబడే సింహ Knows మిక్కి లి బలవంతుడె న
అభిమన్యుడు ఎట్లు నశించెనోయని బాడపడెను. సింహము శౌర్యానికి (పతీక,

“ఈల్చిల్రుగాలింగూలు తరువు SOx”
(ఆంద మహాభారతం -(దోణ పర్వ ము-తృ ఆం 147 వ

విందానువిందిలు ఒకే రథం పై నచ్చి అర్జునుని ఎదిరి. చగా అర్జునుడు
విందుని సంహారించెనుం బలమైన గారిచే పడిపోయే తరువువలె ఆతని తలను చూచి
అనువిందుడు మిక్కిలి కోపమునకు వచ్చెనని సంజయుడు దృతరా(స్టునితో
తెలిపెను. బలమైన గాలికి ఎంతటి పెద్ద వృ*మైనప్పటికిని వడిపోవును. vÒ
అర్జునుని ఎవ్వరును ఎదిరించలేరన్ని యుద్ధములో" అతని శ్యతువులెనరై నను అప
జయము పాలవుతారని సంజయుడు ధృతరా(ష్టునితో పలికెను.

“పంకనిర్మగ్నుమైన APS ho SS”
[vols మహాభారతము-భీ ష్మ పర్వ ము-తృం.ఆం 272 వ

భీమ్మనిచే బాధింనబడిన gO బురదలో చికు, SOS గోవువలె ఉన్నదని
ధర్మరాజు భావించెను. బురదలో చిక్కు- పడ్డ గోవు బయటకు రాలేక aeons బాద
పదునో ఆమే పాండవ న్యం సయితము బాధ పడుచుస్నదని ధర్మరాజు
విచారించెను,
“గోవక హీనమైన గో(వతతి విధంబు”
(So మహాభారతం -(దోణవర్వము.(ప.ఆ. 17 Se)

సతికి పతి (288 ఉన్నంతవరకే గౌరవము rwo. వతిని కోల్పోయిన
శ్రీ ఎట్లు గౌరవాన్ని కోల్పోయి కళాపిహీనం అవునో vD భీష్ముని కోల్పోయిన
కౌరవ _వెన్యమంతయు కళావిహీనమయ్యను. “అనాధి అనునది పె అర్థాన్నే
సూచించును. కాపంలేని గోవులవలె ar న్యమున్నడని తెలుసట వలన సిన్యానికి
కూడా రక్షణ లేకుండాపోయెనని భావం.

“సస్య విధురస్థితియైన KALI చాడు"
(ఆంధ మహాభారతం -(దోణ పర్వము: S080 16 వం
పంటలు లేని భూములు వీడులుగా ఉండును. కౌరవ _సెన్యముయొక్క_ దీన

స్థితిని తెలిపే సన్నివేశం లోనిది. భూములు వీడులుగా,ఉన్నట్లయితే వ్యవసాయ
దారునకు నష్టం కలుగును.

77

“వృషభము పజ్జనడచు గోవుల వగిదిన్‌”
(S015 మహాభారతం = దొణ He on | 5.02 66 Se)

భీష్ముని తర్వాత కొరవ “war gas అధివతిగా ఉండవలసిందిగా దురో్యడనుడు
(దోణుని (పార్థించును. తామ్ము అతనివెంట వృషభము వెంటవుండే గోవులవలె ఉండెద
మని తెలిపెను. వృషభము వెంట గోవులుందుట చాలా సహజం.

“Zdon గొలితూలు Toho కరణి”
[vols మహాభారత 0 -F THY ము-ద్వి ఆ, 2165. |

భీముని weret కర్ణుడు మిక్కిలి గౌయవడెను. దుర్యోదనుని అనుజచే
(శుతవర్మాది వీరులు భీముని ఎదెరించి సమసిరి- వారందరును MOD తూలు చెట్లవలె
నశించిరని సంజయుడు Sy aS” తెలిపెను, గాలిచే చెట్లు వడిపోవుట సహజం.

“విత్తు సహకారిగౌకున్న రిత్తనేల
వంద్యమగుగాకతా SONS DMD”
(ఆం(ధ్ర 30 oF Say eS Xoo 08 నుళా సనిక పర్వ Swe | Ses 136 పం)

“పౌరుషంబు దై వంబుతోడ్చాటురేక
ఫలము బొందగనేరదు”
(ఆంధ్ర మహాభారతము-ఆ MOT HOS పర్వ sr - | Heese 180 ప్ర

భీష్ముడు ధర్మరాజునకు దైవ్కపౌరుషంబుల తెరంగు ఎరిగించు ఘట్టంలో నిది,

సరియైన విత్తనము లేకున్న యెడల ఎంత సారవంతమైన భూమియైనప్పటికి
వ్యర్థమగును. eh పౌరుషానికితోడు దైవబలమున్న యెడల వ్యక్తి విజయాన్ని
పొందగలడు

“గ్లో పుతో DERM కొమ్ములట్లు”
Bol ధమహాభారతము-ళాం BNW? Moo... 87/5 ప
K ని

జనకునికడకు మాండవ్యుడు వచ్చి ధర్మసూమహ్మాెలను గూర్చి తెలుపమని
(వశ్నింపగౌ జనకుడు సంపదలలో, కష్టములలో ఒకేరీతిగానుండి BID మమత్వాన్ని
పెంచుకొనకపోవుకే నిజమైన ధర్మమని పేర్కొ_నెను. ఏవిధంగానై తే గోవునకు
కొమ్ములు పెరుగుట సహజమో oH మానవునకు సుఖదుఃఖాలు కష్టనష్టాలు
సహజమని పేర్కొనెను,

78

“వాటనిడినవిత్తునుదోల నై చెడు”
(ఆం[ద్రమ హాభారతము-ఆ THIS పర్వము-తృ.ఆ. 181 పు

భీమ్మడు దర్మరాజునకు పితృపూజా విధానము తెలుపు haos నిది.

మంచిగుణాలేమిటో BOON, దుర్కార్లుడు వానిచే ఏమ (త్రం లాభాన్ని
పొందలేడు. ఏవిదంగానై తే చవిబినేలలో విత్తనాలు మొలకెత్తవ్కో wh సద్గుణాలు
దుర్మార్లునికంటలేవని వీష్కుడు గర్యజునకు BOD. చవిటినేలలో పంట
పండదని అందరికి తెలిసిందే.

“దారుపుల నగ్నియున్న చండంబునో
(ఆం|ద మహాభారతం - అశ్వ మేదపర్వ ము-ద్వి ఆ. 96 వు

రెండు ఎండుసుల్లలను ASM రాపిడిచేయగా దానిలోనుండి నిష్పృవచ్చినదని
'మొదట నిప్పును కనిపెట్టినవారు తెలిసికొనిరి. కావున అగ్ని అనేది దారువులలో
ఉన్నదన్నది నిజం. AHS దారువులలో అగ్నినికిప్తమె ఉండునో అే
య —? య య

అభిమానము గొప్పవారిలో నిగూఢంగా ఉండునని భావం.

“కామ్ములుడునిసిన వృషభముచందము”
(ఆం(ఛధమహాభారతము-కర్ణపర్వోము-[ప.లఆ. 162 ప్ర

"ఎృష్టబ్యుమ్నుడు కృపాచార్యునితో పోరాడి ఆతని దనువును DSM.
ఆద్భశ్యం కొమ్ములుడునిసిన వృషభమువలె ఉండెను. వృషభం యొక్క పొంంషం
కొమ్ములతోనే వుండునని భావం”.

“దం డసవనపసతితంబగు పొదవంబు చందం౧బు”

(ఆంద మహాభారతం-స్త్రీ పర్జము. |ప.ఆ క పు

Di

నుడిగారిచే పడిపోయిన మహోవృడంవలె ధృతరాష్ట్రుడు కుమాలుల మరణవార్త
సంజయునిచేవిని కృుప్పకూలెను. తనకు ఉన్న సర్వస్వము KIND PAKÉ
సుడిగారిచే పడిపోయిన వృశమువలె ఆయెను.

“జనుడక్షానమునన్‌ భుజించినజుగుపష్పంబై నయన్న ౦బు
సయ్యనవెళ్ళించి పవిరువై నగరి”
(o/c మవోధాగివల 6 2-T 04-08 98 ప

79

8) God వద్రన్నను సతీదేవి యజ్ఞానికి వచెడలును. SDE తన Sol Gcos
దవనిచే అవదూనింపబడును. drm అనకూతురునేగాౌక ౩వునిసెతం అవమానించెను.
భర్హకు జరిగిన అవమానాన్ని భరించలేక్క సతీదేవి తన శరీరాన్ని త్యజి_చుటరై
నిశ్చయించుకొనును. ఏవిధంగానై తే wre నంచే అసహ్యకరమైన అన్న
మును భుజించ్చి తనశప్పును తెలిసికొన్న పిదప తానుతిన్న భోజనాన్ని కక్కిన
విదంగా తన శరీరాన్ని త్యజించుటకే సతీదేవి నిగ్చయించుకొనెను. ఎందుకనగా
ఆ శరీరదారియైన తాను శివనిందను వినుటయే.

నీ గై
g}

“కారుకారునదున్నై డు క్షరంబులావుచెడు”
(ఆంద మహాభాగవతయు--సంస్కం. 419 వృ

కేతము ఎంత సారవంతమైనన్సు దానిని దున్న Mow SoSH నా విశ్రాంతిని
ఇచ్చుట అవసరం. అట్లు కానిచో సారవంతమైన Ao సయితము చెడిపోవును.
నారదుడు దర్శ జాునకు Sr sx దర్మాలగూర్చి కెలుపుచు 'పెవిదంగా పలికెను.
నిరంతర విషయానురక్తుడు ఏ పలాన్ని పొందలేడని వివరించెను. కాలాన్ననుసరించి
(పవర్శించువాడే సత్సరితాలను పొందునని తెలిపెను.

ని, వై ద్యవుట్సికి సంబంధించిన సామతలు 3

గొప్పవై ద్యుడు భగవంతునితో సమానమని చెప్పవచ్చు ను. వై ద్యోనారాయణో
హరిః అనునది ఆర్మవాక్యం. నవ్యవసాయవృతి. తర్వాత (పధానమైనది వై ద్యవృత్తిం

“gt ఎ్రదయముచేత ను ననయములోకమునియించు
నౌషధములచే ఘనరోగములు నశించిన యనువున”
(ఆం[ద మహాభాగవతం - SNo. 861 ప)

ధు9వునిచే నిరపరాధులై న గుహ్యకులు దాదపడిరి, ఆ సమయాన woo
పితామహుడైన స్వాయంభువువచ్చి రోషము సజ్జనునకు పనికిరావని. తెలుపను
రోషహృదయంచే లోకములు నశియించును. జొషదములచే రోగములు నశించునట్లు
రోషముచే వ్యకి,లోని గొప్పదనమును నశించును, కావున సజ్జనునకు కోపమెన్న
దును పనికిరాదని తెలిపెను. ఇది నిత్యసత్యము.

“రోగి వధ్యాశ నమునకుంజారనిధింగి"
(ఆం(ధ్ర మహాభారతము-కర్ష పర్వ ము-(ప.ఆ, 38 ప్ర

80

కర్ణుని Hews DO, మిక్కిలి దుఃఖపడుచు ధృతరాస్త్రుడు సంజయునితో
పైవిధంగా పలికెను. తనకుమారునక జయము లభించుటకు DJAA, దర్మరాజు
ఎన్నిసార్లు శాంతిసం దేశాన్ని పంపినప్పటికి దురోదనుడు తిరస్క_రించుట వినాశ
“వాతువేనని ధృతరాష్ట్రుడు వాధతో పలికెను. రోగికి పద్యమిష్టములె SO, శాం OS Naren
దుర్యోధనుని చెవిసోకవని వాదపడెనుం

“దుర్మాంసముగోయు వై HgQ క్రమమున
(ఆం[దమహాభారతము-ఉ దో్యోగ పర్వ ము-తృ.ఆ. 379 ప్ర

కౌరవులలో (పత్య్యేకించి దుర్యోధనుడ్కు అతని Wj MoUs పరాభవాన్ని

రాయదారసమయంలో కృష్ణుడు వారికి కంసవధ ఘట్టాన్ని వివరించును,

చెడ్డవారిని సంహరించుటలో దోషములేదినియ్క చెడుమాంసాన్ని కోసివేసే వైద్యుని

వలె పవిత్రమైన చర్య అనియు వలికెను. బహుశః అప్పటికే SYS విషయము వారికి
తెలిసి ఉంటుంది.

“రోగికి పధాకాహారంబు తలకంటగించు నట్లు”
(sols మహాభారతము--ఉ దో్యోగ సర్వము-ద్వి ఆ. 89 వ

విదురుడు ధృతరాష్ట్రునితో పైవిదంగా పలికెను. రోగికి పధ్యావారము ఎట్లు
సహించదో oh సద్వాక్యము దుర్యో-నుని తలకెక్కదని పలికెను.

“ఆహర దోషము విజ్ఞాన నాశనమునకు మూలము”
(ఆముక్తమాల్యద -చ,ఆ- 104 వ్ర

శరీరం ఆరోగ్యంగౌ ఉన్నప్పుడే మనసు సెతం ఆరోగ్యంగా kr wod.
ఆరోగ్యకరమైన శరీరానికి సరియైన ఆహారం అవసరం-సరియెన ఆహారం లేకున్న
యెడల శరీరమే కాక మనస్సుకూడ లతోవభూయిష్టమగునని భావం-కాబట్టి ఆవోర
దోషం విజ్ఞాన నాళనానికి మూలనుగును. ఒక మంచి వనిని Sawa చేయగలడు
కాబట్టి అతదు ఆరోగ్యవంతుడు కావలెననిన దానికి తగిన భోజనాన్ని కూడ చేయ
వలెను, “ఆన్నంపర (బవ్మొ స్వరూపమ్‌” అనునది oS gary ము.

3) Soh (Ss) వృత్తికి సంబంధించిన సామెతలు :

వేటాడే వృత్తి కలవారిని నామా న్యంగా బోయలు అనెదరు. ఏ వ్వక్షికెనను
ధర్మ (వవృళత్సి ఉన్నయెడల నాయుజ్యం లఖించునని ధర్మశాస్త్రాలు 'తెలుఎచున్న వి.

31

“SSeros AS Soak నడచుట శిష్ణపధ మె”
(ఆం|ధమవోభారతము. అరణ్య పర్వ ము- పం,ఆ-8! ప
దఠ్మవ్యాధునితో కౌశికుడు చె విడంగా (వక్నించెను. కావి దర్శవ్యాధుని
వృత్తి O80, (353S, లక్షణం వేరు HVS VSQ, (వవృత్తిరో ముఖ్యమైందవి
ధర్మ వ్యాధుడు తెలిపెను,

“వేట్రాడ్రట* అశునవె (వకృతిలోనే ఉన్నది. బలమైన [ప్రాణులు ఒలహీ న
మైన [ప్రాణులను వేటాడుట [వకృతి సహజం,

“sre 5 20 (గోయు భూరిపన్న గు పాతబడిన యెలుకను భశించుదగిది”
(ఆ (ద మహాభాగవతము-చ.స్క౦ -7$ ప్ర

STAD (బహ్మనిజనందనులకు తెలిపిన శ్రీహరి Bia, విదానాన్ని
“యదగీతొలో తెలుపుచ్చు vág శ్రీవారి మహాత్మ్యాన్ని వర్ణిస్తూ పె విధంగా
బలికెను,

a విధంగానై తే పా.షునోటబడిన ఎలుక (పాణాన్ని పోగొట్టుకొనుట ఎంత
హజమ్మో oe సమస్త జీవరాసులు who తమ [ప్రాణాలను కోత్పోోవుట అంతే

“గుహకుండగు లుబ్దికుగన్మి గహనంబున wens 6B”
(ఆం|ద మ హాభాగవతము-చంస్కం -474 న

(పజల బాదలను చూచి ఎనుడుకోప్మోదెక్తుడై. వాణధారియై గోరూపంతో
ఉన్న భూదేవిని Seas వెంటాడెను అప్పుడామె లుబ్దికుని చూచి పారిపోయే
హారిణమువలె కనబడెను-వేటగాని చూచినంతనే హరిణము పారిపోవుట సహజం.
అదే విదంగా బలవంతుడై నవాని చూచి బలహీనులు పారిపోపుట సహజం.

“సర్పభీతి చేదల6గు మూషకనులకై వడి”
(ఆం | Sob హాభాగవతము-వంస్వ-౦--410 వ్ర
BHO పట్టాభిషేక వార్తను విని సమస్త తసర్కులు 8987.0 భయంతో
పారిపోయిరి. పాము DOD తొలగిపోయే AMFONS వారందరును దేశము నుండి
పారిపోయిరోని తెలుగటవలన వేనుడు ఎంతటి దక్షుడో తెలియుచున్నది.

82

“PH ge io [CHO సట్టుగెవడిన్‌”
(ఆంధ్ర మహాభాగవతము-తృ.సం,.. 677 ప్ర

తనపైకి వచ్చే హిరణ్యాతున్మి హరి “గరుత్మంతుడు పామునుపట్టుకొనినట్లు గా”
SS SHO కవివర్లించెను. గరుడునిచే చిక్కి.నపాము (బతక SD, అతడును
@ ee m
విగతజీవుడగునని భావం.

“*బెబ్బలికొదమలేడి పొదవినమాడ్కి-న్‌”
(ఆం|ధ మహాభారతం.(దోణ పర్వ ము-చ,ఆ, 121 ప్ర

సాత్యకి ADM (od, అతనిని పట్టిన విధానం బెబ్బులి లేడినిపట్టిన విధంగా
ఉన్నదని సంజయుడు ధృతరాష్టునితో తెలిపెను. బెబ్బులి పిడికిలిలోనున్న లేడి తన
mros విలపించునట్లు సాత్యకికూడ విలవిలలాడెనని భావం.

“పులికి వసులు TESE”
(ఆంద్ర మహాభారతను-[దోణ పర్వము-చ.ఆ. 80 ప)

“Smo పృలికిందాబు Boo HN”
(ఆంధ్ర మహాభారతము-[ దోణ పర్వము-చ.ఆ. 156 వం

సాత్యకిని చూచి కౌరవ కుమారులు సపులినిజూచి పారిపోయే సశువులవలఠె
పరుగిడిరని సంజయుడు ధృతరాష్తునితో తెలిపెను.

“ఏ బ్రక్ర బెనంగుడేగల చందంబున”
(ఆంధ మహాభారతం -[దోణ వర్వము-తృ,ఆ. 268 పం)

అలంబుస్క MIS, wo పోరాటము డేగల పోరాటమువలె ఉండెను,
ఇద్దరును సమబలులై చాలా భయంకరముగా పోరాడిరని భావము.

“సుపర్టుగనిన భుజగముల[క్రియన్‌ ”
(ఆంధ్ర మహాభారతము-అనుశాసనిక పర్వ ము-ద్వి*ఆ. 108 ప్ర

నుపజ్టడనిన గరుత్మంతుడు. గరుత్మంతుని చూచి పాములు భయపడి పారి
పోవు విధంగా తలపై గంగాజలాన్ని చల్లుకొంచే పాపాలు తొలగిపోవునని D x 3 th
ధర్మ జునకు గంగా (వభావాన్ని వివరించే సందర్భములో పలికెను,

83

“ఆఅచలతటంబునకు లంహపించు నసింగంబుచందంబునొ
(ఆంధ్ర మహాభారతము-కర్ష పర్వ ము-[పంఆం 817 పు

కద్దునికోరిక'పె శల్యుడు సారథిగా అతని రధం_పె అధిరోహించిన Lro
కొండ్నపెకి అంఘంచు సింహమువలె నుండెను. శలు్యనకు కర్దునిపై SSA పాయం
లేదనే భావాన్ని తెలుపుచున్నది.

“కుంభనిక్షప్పభు జగంబు చందంబున”
(ఆం|ధ మహాభారతం-కర్ణపర్వము.[ప.ఆ. 139 ప్ర

కుంతికిచ్చిన మాటననుసరించి Sth, నకులుడు తనచేతచిక్కి నను సంహా
రింపకు డెను. అతని రధాన్ని మాత్రమే కూల్చివేసెను. నకులుడు మిక్కిలి అవ
మానింపబడట్టుగా బాదపడెను. కుండలోదాగుకొనిన PLII అతని శరీరంలో
అవమానం అణీగిఉం డెను, అవకశం వచ్చినపుడు ఎదురుదెబ్బ తీయుట కే నిశ్చయించు
కొనెననే భావాన్ని తెలుపుచున్నది. పాము కుండలో ఉండుట కేమకరముకాదుకి దా.

“మృగేం(దుబారిజొచ్చిన కరివోలె”
(ఆ౦(ధ్ర మహాభారతము-[ దోణ పర్వ ము-ద,ఆ, 268 పు

సాత్యకి సోమదత్తుని కుమారునకు Om, HGH. ఆచిక్కు_పడిన విధానం
సింహముచేచిక్కిన ఏనుగువలె నుండెనని TALAD, అతనిని కాపాడవలసినదిగా
కృష్ణుడు అర్జునుని కోరెను.

“లేళ్ల గమిం జూచి పొంగుసింగంబుచందంబున”
(Sos మహాభారతము-[దోణ పర్వము-చ.ఆ, 142 వ్ర

NOGA, Somes అర్దునుడు వెడలునప్పుదు ఆతనికి అడ్డుగా దృత
రాష్ట్రని Semen అందరును నిలిచిరి, లేళ్లను చూచి గర్వంతో పొంగిపోయే
dosos, అర్జునుడు వారిని అందరిని కకావికలు చేసెనని సంజయుడు ధృతరాష్ట్ర
నితో నలికెను.

“పనులు స్పలికింబాజలు Senora “
(sols మపోభారతం-[దోణ పర్వ ము-చ,ఆ, 155 వ)

(దోణుదు Sta, కాంధోజ _వైన్యములను ఎదిరించుదు కౌరవ యోధులతో

84

పోరాడే అర్జునుని చూసి సింహనాదం చేయగా అచటనున్న సెన్యాలు పులిని జూచి
పారిపోయే జంతువులవలె చెల్లాచెదురై పోయెను. “పసులు HOSoTen Bios’ అను
దానిని నొమెతగా [పయోగిఎచవచ్చును

“జాతికి బై కొనియడరి తగరు దెరలిన మాడ్కిన్‌”
(ఆం|దమ హాభారతము-[ దోణ పర్వము-తృ.ఆ. 255 ప్ర

వికర్ణుడు నకులునితో యుద్ధం చేయుట కొండతో Pha ఢీకొన్నట్లు ఉండె
SH, వికర్ణుడు అతనిని ఎచెరించలేకపోయెనని సంజయుడు దృతరాష్టునితో పలికెను.
“కొండతో పొ"పేలు ఢీకొన్నట్లినునది సామెత.

“సపేక్కా_బోతులు ఒక్కొ పులిం జుట్టు ముట్టిన చందంబున
(sos మలోభారతను- | దోణ పర్వ ము-ద్వి*ఆం 94 3.)

55a వ్యూహంలో (పవేశించిన అభిమన్యుని పెక్కుమంది రాజులు "పెక్కు
ఆటోతులు పులివి చుట్టుముట్టినట్లు చుట్టుముట్టిరి. ఎన్ని ss Hen చలిని చుట్టుమ.ట్టి
నను అవి పులితో సమానము కావు. vD రాజులు ఎందరున్న్నన్తు అతనిని
ఎదిరించినప్పటికిన్హి అభిమన్యుని బలానికి సరిరారని భావం.

“అంబోధిసొచ్చు కరటి (ఏనుగు) పోలి.”
(ఆం ధమ హాభారతము-(దోణ వర్వ ము-ద్వి .అ. 270 వ

అభిమన్యుని మరణాన్ని విని అర్జునుడు మిక్కిలి దుఖించును. ధర్మరాజు
అతనిని సాంత్వ నపరచుచ్చు అతడు పద్మవ్యూహ౦లో చొరబడిచ విధానాన్ని వివరిం
చుచ్చు సముద్రంలో (పవేశించే ఏనుగువలె అతడు _సెన్య సము[దింలో (ప్రవేశించెనని
వర్ణించెను.
“సింగంబు వొదివిన కురంగంబు కాచుచందంబునో
(ఆం|ధ మహాభారతం-(దోణపర్వము-తృ.ఆ. 126 3.)

ధృష్టద్యుమ్నుని నొత్యకి రకీంచిన విధానం సింగముచేత పొదగబడిన లేడిని
(బతికించిన విధానమువలె నున్నదని సంజయుడు ధృతరాష్టునితో చెప్పెను. (దోణా
చార్యుడు భీకర యుద్ధం చేస్తి పాండవ DBPro, వీరులను నొప్పించు నమయమున
సాత్యకి ధృష్టద్యుమ్నుని రక్షించుట d విధంగా ఉన్నదని సంజయుడు నుడివెను.

“సాయము టొదివి వడదిగిచిన చీమలగములట్లు”
(Sos Sb oF Er IS 0 ~| T ca పర్వను-[ $0. 85 పృ

85

(దోణున్ని బహుదేశ _పైన్యాలు పరివేష్టించుట్క చీమలు అన్నియు కలిసి
పామును పొఎవి బాధించినట్టుగా ఉండెనని కవి వర్ణించెను. “బలవంత DN సర్పము
చలిచీనుల చేతచికి. చావదె సుమతీ” అని సుమతీ శతకకాండు నుడివెను.

“సింగములబట్టి వేటాడు SoArsB”
(ఆం|ధ మహాభారతము-ఉ ద్యోగవర్వము-ద్వి.ఆ. 175 ప)

దృతరామ్రనితో భీష్ముడు కర్ణుని దుక్ణయమును గూర్చి వలుకుచ్చు పాండవుల
పరాక్రమ మెట్టిదో తెంపెను. ఎవ్వరై నను సింహిములను gd. వేటాడుటకై
(పయత్నించినచో వేటాడిన వారికే నష్టమగును కాని సింహములకు నష్టము
వాటిల్లదు. om పాండవులతో a» So పనికిరాదను భావం. బలవంతులతో వైరం
ఎన్వరికిని పనికిరాదు,

“బెబ్బులియున్న పొదరుసొచ్చు లేడిచందంన”
(ఆం|ధమహాభారతము-విరాట పర్వ ము-ద్వింఆం 112 ప

సుధేష్టచే నియోగింపబడినదై వెడలు [TSS పులి పొదలో (ప్రవేశించే లేడి
చండాన ఉన్నదని కవి వర్ణించెను, “పృలివద్దకు లేడికూన వెడలినచో ఏ విధంగానై తే
(పాణాన్ని కోల్పోవున్నో అదేవిదంగా “కీచకుని మందిరంలో (వవేశించే అందమైన
స్తీ సహితము శీలమును SES DS భావం.

“వాలు పై నడచునట్లు”
(ఆంధ మపహాభారతము- ఆదిపర్వ ము-ద్వి ఆ, 154 ప

వాసుకి సోదరిని జరత్కారుడు వివాహం చేసికొనును, అతన్ని మెప్పించుటకై
ఆమె ToD నడచిన విధంగా (పపర్తించెననగా ఆమె ఎంతో జ్మాగత్తగా మసలె
నని భావం. కత్తి అంచుపై ఎవరును నడువలేరు. wow ఆతన్ని మెప్పించుట
సులభం కాదని భావం, “కత్రి సె పె సాము” అనే సామెతకు రూపాంతరమై ఉంటుంది.

“ఆక్షణాను యేసిన యమ్ము నుం బోలె”
ఆం|ధమహాభారతము.అరణ 25500 Soe] పఆం 904 వం
K eg

ఈశ్వరుడు కిరాతుని వేషంలో అర్జునుని తపోభూమి వద్దకు వచ్చిన సంధర్భం
లోనిది. ఏ విధంగా అప్పుడే వేసిన హం వేగంగాను వాడిగాను ఉండునో oD
సూకరమర్షునుని సమీపించెనని బాణము,

86

“Bea మెలంబు NON సింగంబు విదమునో

(ఆం(ధ్ర మహాభారతం -కర్ల పర్వ ము-తృ,ఆ. 179 వ.)

శల్య సారధ్యంలో కృష్ణ కృతవర్మాది వీరుల సహాయంతో కర్ణుదు అర్జునుని
ఎదిరంచును. అప్పుడు అర్జునుడు జింకల సమూహంవై పరుగెత్తే సింహమవలె
తోచెను. అనగా సింహం చేతిలో హరిణములు ఎట్లు నశించున్నో SH అర్జునుని
వలన కౌరవ _సెన్యం నించెనని భావం,

“ఉరగ నికరంబునకు గవియుగరుడునికై వడి”
(ఆంధ మహాభారతము-కర్ల పర్వ ము-తృ.ఆ. 155 ప)

SHH ససెన్లుుడై అరగ్దునునిషై యుద్ధానికి వెడలెను. అప్పుడు అర్జునుడు
పాముల సమూహాల చెండాడుటకై సిద్దపడిన గరుడునివలె అచటనున్నవారికి తోచెనని
కవి వర్ణించెను. పాములు ఎన్ని ఉన్నప్పటికిని గరుడునివలన నశించునవే. v
కౌరవపైన్యము ఎంత పెద్దదై నప్పటికి అర్జునుని చేత సమసిపోవలసిం దేనని భావం.

“బెబ్బులిలేడి కొడమంబొదువు పోలిక”
[vols మ హాిభారత యు-కర్ణ పర్వ ము-తృంఆ, 205 వ
భీముడు hr NOD గదాయుద్ధమొనరించిన రీతి మై విధంగా ఉండెను.

“జలచరమామిషంబుగొణు పొలుసు”
(ఆంద్ర మహాభారతము-సాప్రిక పర్వ ము-|[ప.ఆ. 102 ప)

రా(తి పాండవులను చంపుటకు బయలుదేరే ale జ్ఞామకు BHM భూతాకృతి
తో దోచెను, అశ్వ జ్ఞామ ఎన్ని విధములై న ఆయుధాల ను (పయోగించినప్పటికి అవి
వ్యర్థమయ్యెను. జలచరములు ఏవిధంగానై తే తనకు వేసిన ఎరలను [220 7S”
అనై అశ్వ జ్ఞామ (పయోగించిన చాణాలన్నియు శివుని మహిమచే వ్యర్థముల య్యెనుం

గీత్తుంగవుడుడుజొచ్చివ మాళంగంబ్లు AA”
(ఆం|ధ మహాభారతము-సౌప్తిక పర్వ ము_|ప.ఆ, 197 వ

రాతి pgs _సైవ్యంలో ఉన్న Shak, వారికున్న అశ్వాలన్సు ఏనుగు
om eter వరిమార్చెను. ఆతడావిధంగా చేయుట తుంగ మడుగులో చొచ్చిన
ఏనుగు మడుడును చిందరవందర చేసినట్టుగా ఉండెను. అతడు షాండవ నప
బభాన్ని అంతయు సంహరించినుం .

87

“సగతమె కోకించిన వచ్చు నె సచ్చిన జంతువు”
[ఆం(ద మహాభారతం-శాంతిపర్వము-[పఆ, 220 5.)

“జన్‌'అఆనగా పట్టుట. ఇచ్చట జంతువనగా (ప్రాణి అని అర్థము. జనకున
కళ్ళకుడు సెప్పిన NBO వ్యాసుడు ధర్మరాజునకు తెలిపే సన్నివేశంలోనిది. చని
పోయినవారన్నటికిని తిరిగిరారని భావం.

“వ[జాహతిగూలు పర్వతమునాకృతి”
(ఆం|ధ మబవోభారతము-కర్ణపర్వము-(పంఆం 100 వ

(నతివింధ్యుడు చితుడను రాజును చంపిన విధానాన్ని కవి Paso
వర్ణించెను. “వ(జాహతిగూలు పర్వతము" అను వాక్యము ఇం(దుడు పర్వతముల
రెక్కలను నరికివేసిన కధను తెలుపుచున్నది.

“ఆమిషంబునకు వేచుడేగ చందంబున
(ఆంధ్ర మహాభారతము-(దోణ పర్వ ము-చ,ఆ 257 వం

ధర్మరాజు (డోణునితో యుద్ధం చేయుటకు ఎందుక వెడలెనని అర్జునుడు
మిగుల చింతించెను. ఆమిషానికై ఎదురుచూచే GNSS ధర్మరాజు కొరకు
[Sent వలపన్న్నెననిన సంగతి ధర్మజునకు తెలియదని వాధపడెను.

“సింగంబు AON లేడిగమియుజబోలో
(ఆం(ధమహాభారతము- కర్ణపర్వ ము-ద్వి*ఆం 278 Se)

సింహమును జూచి లేడిపిల్లలు ఎట్లు పారిపోవునో అర్జునుని రధమును చూడ
గనే కౌరవ 'సెన్యము ఆ విధంగా పారిపోయెను.

“GN సృల్రుగును గతిగొను క్రియ”
(ఆం|ధ మహాభారతము. E సర్వ ము-చంఅ, 819 సృ

అర్జునుని బాణం BSD SHH శిరమును నరికివేసెను, ఆ దృశ్యము డేగ ఒక
పురుగును గై కొన్నట్లుగా ఉండెను. eX అంత అవలీలగా అర్జునుడు జయ(దధుని
తలను నరికివేసెనని భావం.

“వృలిగనిన హరిణకులమునట్లు”
(ఆంధ మహాభారతం-[దోణ పర్వము-నేంఆ* 279 ప్ర

88

(దోణుని చూచిన పాండవ సెనికులు BOA చూచిన జింకలవలె పారిపో
దొడగిరి, వారిని ఆందరిని వృష్టద్యుక్నూదులు కోపించి ఎదురు నిలిచి పోరాడవల
సిందిగా ఆజ్ఞాపించిరి.“పులిగనిన హరిణకులము పాండవ సైనికులు వారినిగని ఎంత
ఫీ తిల్లిరో తెలుపుచున్నది.

ఈ క్వాం 0 ససేయనివాడు లేడిజ్ఞగమున"”
(ఆంధ్ర వముహాభారతము-= సభాపర్వము- Sow. 60 పం)

ధర్మవ్యాధుడు కౌళశిక్షునకు అహింసా స్వరూపాన్ని తెలుపుచు 2 విధంగా
పలికెను. ఏ వ్యకియెనను dros సేయకుండా |బతకలేడు. కాని సదాసద్వి వేచనా
శక్ర గలవాడే గొప్పవాడని భావం.

4. నావికులకు సంబంధించిన సామెత్తలు ః

(పాచీన సాహిత్యంలో నావికులకు సంబంధించిన PBS తక్కువగా
ఉన్నవని చెప్పవచ్చును

"Sar So th నావ చేతంఒయోధిగడ్రచు”
[ఆంధమహాభాగవత ము-తృ,స్క_౦. 458 వ]

సము, దాన్ని డదాటవలెననిన నావ అవసరమని వాక్యం తెలుపుచున్నది.

గీవరుణుడు నీళ్ల చే Bhs”
(ఆండ్ర మహాభారతమ్లు-కర్ణ పర్వ ము-ద్వి ఆం 123 ప)

కర్ణుడు No¥S Moses అర్జునుడు పడే బాధలను శల్యునకు వివరించగా,
శల్యుడు D పి విధంగా DOH Sa, కులకు వర్షమునకు అధినేత. వరుణుడు నీళ్ల చే
ఎన్నటికిని ని చెడిపోడు. ఖే సంశప పకులవల్వన అక్జున్లునకు నష్టమేమియు లేదని
భావం. Mrs క్లాత్మా-లికంగా బాధపడినన్యు "తర్వాత 6 'కేజమునకెంత
మాత్రము భంగోము కలుగదని భావం.

“సీ డ్రత్రో గట్టిన ఓడవో తో
[ఆ౦ం(ధమహాభారతము-సథా పర్వం -ద్వి*ఆం 40 ప

శిశుపాలుడు భీష్ముని త్రూలనాడ్లుచ్లు వల్లికివ Kr pod. ధర్మరాజు భీష్మునితో
సాహచర్యం PH చెడిపోయెవని పసల్లుక్షను. ఓడతో కటబడిన మరొక KK

89

(వత్యేకమైన దారి తెన్నూ ఉండదు. అది మొదటి ఓడనే అనుసరించును. sÈ
క ౧
ధర్మరాజు so ధర్మ విదూరుడయ్యనని భావం.

“ఓడలు బండ్రవచ్చు బండ్లో డలవచ్చు”
[(నారంగధరచరి[త్ర చేమకూర వేంకటకవి-తృ.ఆ. 106 పం]

కష్టములు వచ్చిన సమయములో ఎంత 'పెద్దవారైనను SHF¥oB చిన్న
వారిని ఆ(శయించెదరస్కీ అట్టు ఆ్మశయించుటలో తప్పేమిలేదని భావం.

“సుడిగాడ్చునందొడరి తిడుగుడువడు BA? చాడు న“
[ఆం|ధమహాభారతము-(దోణపర్వ ము_తృ.ఆ. 268 వం]

అలంబసుడ్కు ఘటోత్కచుడు మాయా యుద్ధమున ఆకాశంలో యుద్ధం
చేయదొడగిరి, వారు సుడిగాలిలో తిరిగే మొగిళ్లవలె ఉండిరని కవి వర్ణించెను.
సుడిగాలిలో తిరిగే మేఘాలు నావికులకు ఇబ్బంది కలుగచేయును.

ర్‌ం జాలరివృతికి సంబంధించిన సామెతలు:
జాలరివృత్తిని చేయువారు మంచి ఈతగాల్లు కావలెను,

gro తీరంబుకనినచందంబుి”
(ఆంధ్ర మహాభారతము- ఆశ్వ మేధపర్వము-చంఅం 167 వ్ర

ధృతరాష్ట్రుడు Mori, కుంతీ మరియు తన అన్నదమ్ములందరిని చూచిన
అర్జునుడు మిక్కిలి సంతసించెను. ఈతగాడు ఏవిధంగానై తే తీరాన్నిచూసి సంతసిం
చునో అట్లు అతడు సంతసించెను.

“పటి కెదిరీదినచాడుు న”
(మొసలపర్వను = ఏకాళ్ళ్చాసము--886 ప్ర

సకలయాదవ క్షయంతోని Haw ఉన్నద్వారకను దారుకునితోడుగొని అర్జునుడు
చూచి ఏటికెదురీవిన చాడ్నున ఉన్నదని తెలిపెను. ఏటికెదురీదడం వ్యర్థం అదేవిధంగా
ద్వారకకూడ మొత్తాన్ని నష్టపోయెనని భావం.

“*సరిత్తులు సాగరంబున 'తెజంగునొ”
(vols మ హాభారతము- ఆశ్వ మేధపర్వము-ద్వి*ఆ. 96 వు

9)

జనకునకు విపరూపవరుండై న యమునితో సంవాదము జరుగును, యమదర్శ్మ
రాజు జనకుని గుణాలను పరీక్షచేయును. జనకుడు సకలపృృద్తారాజ్యుం, weds ag
పత్యంకంజ గో, (వాహ్మ ఐరక్షణమే ముఖ్యమనీ యమునితో పలికెను.

ఏఏవంగానై తే సరిత్తులు సాగరములో సంగమించునో wh సజ్జనులు పరత
తం osm పొంచదెదరని భావం.

“స్ప కుల RH సము[దమునుబోలె”
(ఆ ఎ (ధమ వోభారతము-ళాం తిసర్మము-పం,ఆ-6నీ8ి ప్ర

ఎటులకు ఏవిధంగానై తే సముదమాధారమ్మో అమే అన్ని wTaArJog
సాంఖ్య శాస్రం మూలమైనదని భీష్ముడు ధర్మజునకు వివరించెను. “నదీనాంసాగ
రోగతిః” అను ఆర్యోోక్సికిది ఆంధానువాదమని పేర్కొనవచ్చును,

“నీళ్లతోన మీనంబులుదో యెడు (తోవలెజుగ Pas”
(ఆంధ మహాభారతము--శాంతిపర్వము - చంఆం 78 ప్ర

భీమ్మడు ధర్మరాజునకు ఆజగరచరితాన్ని గూర్చి తెలుపు DoF HA,
ఏవిధంగానై తే సీళ్లలోని చేపలు ఏదారిటో (పయాణం చేయుట తెలియద్నో ee
ఆర్యులవిధానాలు ఇతరులు తెలుసుకొనలేరని భావం.

“3° SAN సము Som పోలిక”
(So మహాభారతయు -(దోణపర్వము - Sy. 157 వ

పొంగిన సముదంవలె ఉన్న కౌరవ _సెన్యం తనను ఎదిరించినను చళలింసక్క
అర్జునుడు వారిపె జాణములవేసి నొప్పింపచేసెను కొరవృసెన్యం అతని తీ Serer
హుతికి నొచ్చుకొన్నదని సంజయుడు ధృతరాష్తునితో తెలిపెను. కౌరవ సెన్యంతో
ఒక్కుమ్మడిగా GVID భరింపశక్యముకానివిధంగా యుద్ధానికి సన్నద్ధమ య్యెనని
భావాన్ని > wr so తెలుపుచున్నది
“BO Gd omnto వై లంబులు గప్పుకత జీ”
(ఆంధ మహాభారతము దోజి పర్వము-[పంఅ. 408 వు

పాండవ WS ZO (దోణుని పరివేష్టించిన విధానం. మేఘాలు కొండను కప్పి
నట్టున్నవిగా ఉన్నదని కవి వర్ణించెను. మెఘములచేత కప్పబడిన శైలము తాత్కా.

91

లీకంగా SHS Far gy కోల్చోయినట్టుగ్కా (దోణుడు తన తేజాన్ని తాత్కాలికంగా
కోల్పోయెనని భావం.

> నృజోజమొగంబునంబడిన చిజలుచేపతం డంబులచందంబున”
(ఆం|ధ మహాభారతము- [దో ణ పర్వ ము.ద్వి ఆ, 78 వ

అభినున్యుదు పద్మ వ్యూహమును చేదించుకొని కొరవవీరులతో సోరాదును.
'పెద్దచేననోటిలో వడిన చిరుచేపలు ఏవిధంగా నశించునో కొరవులందరును vÈ
అభిమన్యుని చేతిలో నశించిరి. పెద్దచేవలు చిన్న చేపలను [మింగుట సహజంకదాం

“BOS SAN తానే (తాగును”
(ఆముక్తమాల్యద -4వఆి 177 వ్ర

చేపతనజెననుతానే ఎట్లు (తాగున్నో SS ఎవరికంపువారికింపుగానె వుండునని
భావం. తాముచేసే తప్పులను తానే తెలుసుకోలేరని భావం. అవివారికి &Sveorr
కనిపించకి పోవుపే కారణం.

6. వ్యభిచార ( దేవదాసి) వృత్తికి సంబంధించిన సామెతలు:

ఆలయంలో నృత్యముచేయువారిని దేవదాసీలని పిలిచెడివారు. వారు భగవంతుని
గుణగణములను నాట్యరూపంలో (పదర్శించెడివారు కాని రానురాను జమిందారులు
ధనవంతులు వారిని తమ ఉంపుడుగత్తెలుగా మార్చుకొనిర్హి కాలక్రమమున ఆపరిస్థితే
వ్యభిచారానికి దారితీసింది. వ్యభిచారవృత్సి సమాజమునకు ఒక మా యనిమచ్చవంటిది.

“షండునకుదిడ్డనిచ్చి న చందంబు”
(ఆం|ధమహాభారతము-శాం తిపర్వ ము-(వంఆ. 882 వృ

నపుంసకు నక కూతురునిచ్చి వివానొము చేయుట మూర్ధత్వ మేకాదు వ్యర్థంకూడ,

“SRD విశ్వసిందనరు BSS"
(ఆంధ మహాభాగవతము--అంస్క_ం. 808 ప
విష్ణువు జగన్మో హినిరూపముధరించ్చి అమృతాన్ని చేవతలక్కు విషాన్ని

రాక్షసులకు వంచిఇచ్చెన్సు "పెద్దలు ఎవరును కామినులను విశ్వసిం వజాలరు. రాక్షసులు
SoD మోహినిని నమ్మిరిం కేవలము మూర్జులేకామినుల మాయలో పడెదరని భావం.

92

*S డ్రుగుకిం తిపొత్తువలదువలదు”
(ఆం (ధ్ర మహాభాగవతము-సంస్క ౦0-422 ప్ర

మోకగామియైన వడుగు స్త్రీ సాంగత్యమును కోరకూడదస్వీ (బహ్మ అంతటి
వాడే తనకూతురును మోపాంచెననగా మోహ మెంతటిచెడును చేయునో తెలియు
చున్నదని నారదుడు ధర్మరాజునకు తెలిపెను. ఇంతిపొంది (బహ్మజ్జ్ఞానానికై తపించే
నడుగునకు ఎట్టి పరిస్థితులలోను పనికిరాదని భావం.

ఈవెలయాం (డెక్కు_డవారివేడబములా వేదాంతసూక్తంబులే”
(ఆంద మహాభాగవతము-నవ.స్కం౦ -416 ప)

ఊర్వశిపె మరులుకొన్నపురూరవున్సి ఎన్నోవిధాల ఆమె తిరస్థారిందునుం
వెలయాం(డపెన (పేమ ఉండకూడదని నీరసించును. అది నిత 9 SE G00

“పేదముదుకదు Br ga Sino Awe”
(ఆం(ధమహాభారతము-క ర్లపర్వము-[వఆ, 82 ప్ర

"పేదముదుసలి వేశ్యను కోరిన్నథయోజనం లేదని భావం. వేశ్యలు ఎప్పటికై నను
డబ్బునకై ఆశపడెదరని భావం.

“తేనియదమదంబునశాదుభంగ్‌”
(vos మహాభారతయు. శాం తీవర్వ ము- Soe. 181 ప్ర

ఏవిధంగానై తే పద్మములో తేనె ఉంటుందో SH జితేం(ద్రియుడై వాని
మనసులో తృప్తి ఉంటుందని భావం. soč oD కూడ జితేం(దియుడే
RATH.

“కొ వ్వి నజేటుదప ya”
(ఆంధ మహాభారతము.విరాట పర్వము-త్ళ.ఆ. 7 ప)

భీమునిచేత కీచకుడు మరణీంచును. [THA అందరి సమక్షమున తన గంధర్వ
పతుఅవలననే అతడు మధణించెనని తెలిపెను. అచ్చట ఉన్న (పజలందఠును అతని
చుర్మార్గ మనస్తత్వ మును తెలిసినవారు కావున SAKTA, జరిగినదని సంతోషించిరి
ఎవ్వరైనను గర్వంగా (255 ods యెడల చేటు SSAA భావం.

93

“SSS ASO ND MON వచ్చుపాపము”
(ఆంధ్ర మహాభారతము-విరాటిపర్వము-ద్వింఆం 58 ప)

కీచకుడు కామాతురుడై |దౌపదిపొందు కోరుకొన్నవాడై, పరసతీ సంగమ
మువలన వచ్చే, PaaS నను సిద్ధవడియుంటినని తెలిపెను. “కామాతురాణాం
నభయం నలజ్ఞా” అనునది sfog e కామాతురుడై న వానికి వావివరసల ఆలోచన
ఉండదు. ధర్మ్యాధర్మములనశొ ఏమిటో తెలియవు.

“ఆయురై శ్వర్య కీర్తలనపహరించు పరసతీసంగమము
(ఆం(ధ మహాభారతము-విరాట పర్వ ము-ద్వింఆం 69 పం)

కీచకుడు ఎట్టయిన [దోపదిని తనవద్దకు వంపనలసినదిగా సుధేష్టను రెండవ
సారి (పార్థించును. ఆమె ఎన్నోరకాలుగా సీతిబోధచేసినను పెడచెవిన పెట్టును.
పరసతిపొందు అనర్థదాయకమని ఆమె అతనికి చెప్పును.

“ఇంతులనిమిత మున ధృతిమంతులు బొందుదురు భేదవముతొ
(ఆం|ఢధమ హాభారతము-ఆదివర్వ ము-ఆఆ. 114 ప్ర

సుందోపసుందులు (బహ్మవరాలచే గొప్పశకివంతులై, ఇతరులచే చావు
లేకుండునట్లుగా వరాలను Moh, లోకములను చాధించుచుండగ్కా (బహ్మ దేవుడు
మునులమొరవిని విశ్వకర్మను రప్పించి ఒక అవ్పరసనను సృష్టించవలసిందిగా
కోరును. విశ్వకర్మ తననేబ్చును అంతయు ఉనయోగించి తిలోత్తమను సృష్టించును,
తిలోత్తమ పొందుకొరకై సుందోపసుందులు పరస్వరం కలహించుకొని మరణింతురుం
“ఎంతవారలై నొ కాంతాదానులే” అనుసా DS (పచారములో ఉన్న దేం

“కానుంబుతో హానిబొందునర్థదర్మ ౦బులు”
(vols మహాభారతము- అరణ్యపర్వ ము-( Heese 245 స
ధర్మరాజు ఫేమునితో ఎదెవిధంగా పలికెను “కామా శ్చాసి వకృతి కృపణా
'శ్చేతనాచేతనేషు” అని కాళిదాసు మేఘదూతనులో. “'పేర్కా నెను, కామంవలన అర్థ
ధర్మములకు హానికలుగును, ధర్మార్భకామయులను సరియైథ పాళ్ళలో అనుభవించిన
వాడే మోక్షమునకు అర్హుడగునని ఆర్యధర్మాలు తెలుపుచున్న De

“Dror వురుగని మోహింధకాదరమగ్నలుకాదే”
(ఆంధ మహాభాగవతము-దళశ.న్క-ం. 48 పు

94

(వద్యుమ్నునిచూచిన కాంతల స్థితిని పెవాక్యంలో వర్ణించబడినది. ఎంత
అందగత్తె లై నను మన్మధుని కనినంతనే మోహ పరవశలయ్యెదరని భావం.

“రాకుకినయంబున నొండుదలంప బోలునేి
(ఆంధ మహాభారతము-ఆదిపర్వము-చంఆం 215 పు

ఆంబిక్క అంబాలికలను విచితవీర్యునికిచ్చి భీమ్మడు వివాహం చేయును,
“కామికిమగంబుని Sot దలంపుటోలునే అను పారాంతరమునుగలదు. Bt మెంత
గొప్పవానినై నను కంగదీయునని భావం. జితేందియుడై నవాడే కార soo బొంద
గలడు.
“పరానురక్తచిత్తయగు మగువనిల్లాలిం జేయువారుగల రే”
(ఆంధ మహాభారతము-ఉ దో్యోగదర్వము-చంఆం 808 ప

Sond NH జరిగిన అవమానాన్ని పరకురామునకుదెలుపును. పరశురాముడు
అంబను భీమ్మనివద్దకు తెచ్చి తమ్మునికిచ్చి వివాహం చేయుమనికోరగా భీష్ముడు
DASOM పలికెను. ఇతరుల పె అనురాగమున్న స్త్రీని ఎవరును Ho gM స్వీకరించరసీ
ఆది ధర్మ విరుద్ధమసీ తెలిపెను.

“కామో పథోగనిరతుడోటువడడె”
(ఆం(ధ మహాభారతము-ఆదిపర్వము-సంఆ. 63 పు

ఆంగారపర్ద్డుడు పాండుప్మతునితో పెవిధంగా పలికెను కామోపభోగములను
అనుభవించినవాడు ఓడిపోవుటకు అవకాశము కలదు. జితేందియుడే విజేతకాగలడని
భావం,
“మగవారిచిత్తమున్‌ గౌంతల కనుసన్ననె మెలంగుగదా”
(విజయవిలాసము-ద్వి ఆ. 11 ప

ఎంతగొప్పవారలై నను కొంతాదాసులే అని భావం. పరత్రీలను గౌరవంగా
చూడవలెననుటకు ఈక్రింది వాక్యాన్ని పేర్కొ నవచ్చునుం

SS EPs eo దోడబుట్టువుల్‌”
(విజయవిలాసము-ద్వి*ఆం 102 స

వారకాంతలకు వావివరుసలుండవనియ్యు వారికినీతి ఆనునదియే లేదను భావాన్ని
ఈ (క్రింది వాక్యము తెలుపుచున్నది.

95

“sd Dose B05 S వావిక లదెో
(సారంగధర చరి[త్రము-ద్వి.ఆ, 25 ప)
అటే కాముకుడై న పృరుమనికి సిగ్గు నెద్గు ఉండవని ఈ (కింది వాక్యం

“కాముర్రులక్రు 3% సిగ్గు కలదేయెందున్‌”

(సారంగధరచరి[త్రము-ద్వి ఆం 115 పృ

ఇప్పటివరకు కొన్ని ముఖ్యమైనవృత్తులకు సంబంధించిన సామెతల
పరీశేలించు OSB.

తీ. చదువు - సంస్కారమునకు సంబంధించిన సామెతలు:

మానవునకు అన్నిధనములఅకంొ విడ్యాదనం గొప్పది విద్యలేనివాడు వింత
సకవు అను సామెతయే చదువు యొక్క (పాముఖ్యాన్ని తెలుపుతుండి. చదువువలన
సంన్కారము అభివృద్ధి చెందును. సంసా రయుత మైన చదువే (శేష్టమైనదిం

ou DEP sSNo (శేవ్షధనం, తమ్మాలమితరం ధనం!
దానేనవర్ధతేనిత్యం, నభారాయననీయతే!!1

(సం పదలన్నింటిలోకి విద్యాసంపద గొప్పది ఇతర సంపదలన్నింటినీ విద్య
వలన సొధించవచ్చును. అది ఇచ్చిన కొలది వృద్ధిపొందుతుందిగాని తరగదు.
వహించేవానికి విద్యబరువుగాదు. దొంగలపాలు అసలేకాదు.)

చదువువలన సంస్కారం అభివృద్ధి చందనలెను, అట్లు సంస్కారం
అబ్బకున్న చదువు వ్యర్థ మైనదిం

“గదువులలో మర్మ మెల్ల చదివితి తండ్రీ”
(ఆం[ద్రమహాభాగవతము-స,స్కం. 166 వ)

పార ణ్యకశ్యపుడు కుమారునితో సీవేమిచదివితివని ఆడుగగ్కా భక్తి పరాయణు
GS [Asche (చదువులలోని మర్మ మెల్లను చదివితినని తెలిపెను. విష్ణుభక్షోని
(పదర్శించెను, చదువులలోని మర్మము భగవంతుని తెలిసికొనుకు గావున భగవద్భక్తి

1 ఆర్యధర్మములు - సూక్తిముక్తావళి [107వ పేజి]

96

ఉన్నవారికి ఇతర చదువులతో (పమేయం లేదని భావం. నేడు దీని వయోగం

మరొక విధంగా ఉన్నదిం చదువురానివారిని గూర్చి EIo గా మాట్లాడుటల్యో

అతడు చదువుతో దిట్ట SON) wh, వ్యవహారంలో దిట్టఅను అర్థాన్ని స్తుంది.
చదువురానివాడు మూఢుడు. ఆమూఢుడు పతన తో సమానమని ఈ (క్రింది

వాక్యం తెలపుచున్నదెం

aelh ండు పశుమార్షుడ నగబరగు”
(sols మహాభాగవత ము-దళ,స్క-౦. - 1117 పు
కృష్ణుడు మునీశా రల గొప్పదనాన్ని పొగడుచ్చు మూఢుడు .నశుమాగ్ల ములో
పయనిం చేవాడని తెలిపెను.

“విద్వాంసులను పాసించి శుభాచారుండవు గౌావలయు"ి
(ఆం|దమహాభారతము._అరణ పర్ణ ము-తృ,ఆ 847 వృ
హనుమంతుడు భీమునితో పైవిధంగా పలికెను. ఏకార్యము చేయునప్పుడై నను
విద్వాంసుల సలహాను a § కొనవలయును. అనగా ఆచార్యులక్రు పంకం SKA
గౌరవమున్న దో తెలియుచున్నది.
వయస్సులో చిన్నవాడై నగు గొవృపండితుడయినచో గౌరవింపవలెనని ఈకింది
వాక్యం తెలుపుచున్నది. వయోవృద్ధుడెనవానికం క జ్ఞానవృద్ధుడే గొప్పవాడనిభావం.

“జ్ఞానవృద్ధుడైనవాని మాటలుగదా సభలజెల్లు నార్యజనుల కెక్కి”
(ఆం [వమ హాభారతము- అరణ్యపర్వ ము-చ.,ఆ. 200 వ్ర
ఆ(తిగౌతముల సంవాదములో ఆ(తితో గౌతముడు విధంగా పలికెను. వయో
వృద్ధునికం ఇ జ్ఞానవృద్ధుడు గొవ్నవాడు.జ్ఞానియే గొరవనీయుడ్కు పూజనీయ. డని భావం.

“గురుడుండ శిష్యుడు సెప్పి నవిధంబు””
(ఆం [ధమహాభారతవము-శాం తినర్వుమ.-ద్వి,ఆ 120 వ

కృష్ణుడు ధర్మజునకు ధర్మాన్ని ఉపదేశి. పవలసినదిగా భీష్మునినియమించెన్ను
భీమ్మడు కృష్ణునివైస్తచూచ్చి కృష్ణుడుండగా తాను ess చేయుట గురువుండగా
BLD g ch నీతిబోధ చేసినట్లుండునని POSH. (పపంచను.నకే గురువనదగిన కృష్ణుడు
ఎదురుగానుండగా ధర్మాన్ని గూర్చి ధర్మజునకు లానువదేశించుట ఎంతవరకు
సమంజసమని (వశ్నించెను, గురుశిష్యుల సంబంధమును వాక్యం తెలుపుచున్నది.
గురువు శిమ్యనకందరి Yow పూజనీయుడని భావం.

97

“Oe లెల్ల అభ్యాసవశంబునంబడయ భారముబేదు"
(wold మహాభారతం -ఆదిపర్వ ము-పం*,ఆ. 228 పం)

“అభ్యాసముకూసువిద్య' అను సామెతకు దగ్గరగానున్న (ప్రయోగము,
“Practice makes man perfect eÑ% ఆంగ్ల సామెతయు పె భావమునే తెలుపు
చున్నది. “సాధనమున పనులు సమకూరు డరలోన”1 అని వేమన తెలిపెను.

“గురులకు శిష్యులు సతులు”
(vols మహాభారతను-ఆదిపర్వ ము-తృంఆ 181 సం)

6, శిష్యుల సంబంధాన్ని గూర్చి తెలుపు సామెతగా పేర్కొనవచ్చును.
దేవయాని SHAD మరులుగొనును. కచునకది ఇష్టముండదు. దేవయాని తన
కోరికను అతనికి తెలుపగా కచుడు తాను ళుక్రాదార్యుని Bap geo, కావున Vasa
తిగదని తెలుపును. నేటికిని కొంతమంది గురువులు తమ శిష్యులను కన్న కొడుకుల
SoD 25-35 Bas చూచేవారున్నారు. అంతే గౌరవముతో (వవర్శించే
శిష్యులును ఉన్నారని IIHS.

“జ్ఞానము గలడేనిన్‌ నాలుడయిన గడువృద్ధు mers”
(ఆంద్ర మహాభారత:ు-అరణ్య పర్వ ము-తృ.ఆ. 248 పం)

అష్టావ్మకుడు శ్వేత కేతుదు జనకరాజు చేయు యజ్ఞమునకు వెడలగా వారిని
డౌవారికుడు నివారించి, (వవేశము కేవలము వృద్ధులకు, జ్ఞానులకు మా(తమే పరిమిత
మని తెలిపెను. జ్ఞానియే నిజమైన పెద్దవాడన్ని అష్టావక్రుడు తెలిపెను. అది నిత్య
సత్యము, జ్ఞానమునకు వయస్సుతో సంబందము లేదు,

“NAS Xo గలవాడు బుద్ది వికలుడగునే”
(ఆంధ మ హాభారతము-అర ణ్య పర్వ ము-[ప,ఆ, 20 పం

అనగననగ రాగ మతిశయిల్లుచునుండు

తినగ తినగ వేము తీయనగును

నొవనమున Shea నమకూరు ధరలోన

విశ్వ దాధథిరామ వినురవేమ. [వేమన శతకము]
[వేమన పద్యములు.149 పే] పబ్లిషర్స్‌: గొల్లపూడి వీరాస్వామి సన్స్‌

98

SSL రాజాదులు అరణ్యవాసానిరై ఒయణల దెరగా హా స్పినాపురంతో Ese,
విపులు మొదలగువారందఎవను అతనిపై గౌరవంతో అరక్యానికి బయలుడేరెదరు,
అట్టివారి గౌరవాన్ని (పేమను గని వారినుండి తాను విడిపోవలసి వచ్చినది కడా
యని మూర్చిల్లును. అట్లు కడుదుఃఖముచే మూర్చిల్లిన ధర్మరాజును గని శౌనికుడను
ముని వివేకము Now BS phe IOR ST TSD సలహాను ఇచ్చెను.ధై ర్యమును
కోల్పోవక్క సంయమనముతో (వవర్త్శించెడివాడే వివేకియని భావం,

“todo, ధర్ముల గోపించి ధీరుల తి కమింతుర”
[vos Bd oS SEPT S ము-సభాపర్వము-ద్వి*ఆం 224 పం]

శకుని మాయా ద్యూతము నెరగియు దర్మరాజు (ద్రౌపదిని సభలో LGM.
అది జూచి ఖవీముడు ధర్మరాజును కోపముతో తూలనొడును ఆ సమయములో
అర్జునుడు భీముని ఓదార్నుచ్చు ధీరుడైన వాడెన్నడును గురువులను నిందించరాదని
'తెలుసనుం ఇచట గురువు ONT పెద్దవారని అరం. అవివేకి ఎన్ని సూక్తులను
వినినను (పయోజనము లేదనుటకు నిదర్శనంగా ఈ [కింది వాక్యాన్ని పేర్కొన
వచ్చును. మూర్దుని ఎవరును మార్చలేరని భావం.

“అవివేకియందు (వయక్కంబులయిన సుభాషితంబులు ss”
(ఆం మహాభారతము-అరణ పర్వ ము-[పంఆం 813 ప్ర

అర్జునుడు [ప్రయోగించిన బాజాలన్నియు శిచ్చువిపై ఏమ్మాతము (ప్రభావాన్ని
చూపలేక పోయినవి. మూర్థునకెన్ని మంచిమాటలు ఎన్ని చెప్పినను ఎట్లు వృధా
ఆగునో ee బాణములన్నియు వ్యర్థమయెనని భావం.

“ఉతృమ శ్ఞానవృద్ధునానుండెనేని బాలుడయ్యును are goto”
(So మహాభారతము-సభాపర్వము-ద్వి.ఆ. 26 ప్ర
తనను నిందించే శిశుపాలునితో భీష్కుడు BD విధంగా పలుకును. కృష్ణుడు
వయస్సులో చిన్నవాడై నను జ్ఞానవృద్ధుడు. కావున పూజనీయుడయ్యెనని తెలిపెను.
గొప్ప జ్ఞానము కలిగిన బాలుడు వయో వృద్ధునికంచు పూజనీయుడని భావం.

కళ క 57° తుల నెల్ల విదంబుల విహితులుగౌ జేయునది వివేకము”
(ఆం(ధమహాభారతము.సభావర్వ ము-ద్వి ఆ. 271 పం)

ధురో్యోదనుడు దృతరామనితో Daor పలికెను. అహితులయిన వారిని
wy Cae

99

సైతం విహితులుగా మార్చేది వివేకం. “ఉపాయమున్న వాని కపాయమే Ss’ HS
సామెత. వివేకవంతుడెచ్చటనై Nw, ఏ పరిస్థితుల్లో నై నను సుఖముగానే ఉంటాడని
భావం,

“Mons మొండుదెజగేలయగున్‌ ’
(ఆం|ధ మహాభారతము.ఆది పర్వ ము-ప,అం-2 15 పు

అర్జునుడు (ద్రౌపదితో కుంతీదేవి వద్దకు వచ్చును. తల్లి కావిషయాన్ని
గోప్యంగా ఉంచవలెననే భావంతో భీమార్జునులు [దౌపదితో వచ్చినామని చెప్పక్క
తామొక భిక్షనుగాకొని SAJILI, తామిసప్పుడేమి చేయువలయునని అడిగెదరు.
సమాధానంగా ఆమె మీరైదుగురును సమానంగా పంచుకొనుడని సలహా ఇచ్చును.
తరువాత అర్థునుడు తెచ్చినది భిక్షకాదన్ని (ద్రౌపదిని గైకొని వచ్చెనని తెలిసికొని
మిక్కిలి చింతించును. అప్పుదు ధిర్మరాజు వేదవ్యాస వచనాన్ని mada, దీనిలో
ఆమె త ప్పేమిలేదన్మి ఇదంతయు గురువైన వేదవ్యాసముని వచసము వలననే
జరిగిందని తెలుపును, గురువచనమునకు తిరుగులేదని భావం.

“అధ్యయనంబున దేవభావముంగను”
(ఆం(ధనుహాభారతము- అరణ్యవర్వ ము-సంఆ, 481 పు

యక్షుని రెండవ (పశ్నకు ధర్మజుని సమాధానం భూదేవుడే విధంగా చేవ
భావమును ఫొందుననగ్కా ధర్మరాజట్టు సమాధానమిచ్చెను. చదువెంత గొన్నడో పె
వాక్య్థంమనకు తెలుపుచున్నది. అద్యయనం చేయుటవలననే దేవభానమున్ను
(బ్రాహ్మణుడు పొందెనని ధర్మరాజు యక్షునకు తెలిపెను,

“ఆచార్యులై నవారలు పూజా వాక్యంబుల కర్షులుగాక గర్హించుటకు విషయం బె”
(ఆంధ మహాభారతము-విరాట పర్వ ము=చంఆ. 224 ప

“ఆచార్యులై నవారలు పూజా వాక్యంబుల కర్షులు”-అనుదానిని సామెతగా
గైకొనవచ్చును. భీష్మడట్లు దుర్యోధనునితో పలికెను. ఆచార్యులెన్నటికై నను
పూజింపదగినవారే కావున వారి నవమానించకూడదని భావం,

చదువనునది మాతృ భాషతో జరిగిన బాగుండునను భావము పూర్వమందే
ఉన్నట్లు ఈ వాక్యము తెలుపుచున్నది. ఆదీగౌక ఎవ్వరికైనను వారి మాతృ భాషయే
గొన్సదను సత్యాన్ని కూడ తెలుపుచున్నది.

100

“దేశ భాషలందు తెలుగు 88,”
(ఆముక్త మాల్యద--[ పంఆ.- 15 ప)

“Telugu ıs the Italian of East” అను ఆంగ్ల సామెర Foc. ఆన్ని
భాషలలోను (MIS DSA Band (శ్రీకృష్ణదేవరాయలు సెలవిచ్చెను.
అణాల Oo E2

విద్యతోపాటు వినయముండవలెనుగాన్ని అది అతివినయం కాకూడదు ఆతి
వినయం చెడులక్షణమని మనకీ (క్రించివాక్యను తెలుసచున్నది.

“అతివినయము Sr od so”
(సారంగదరి చరిత్రము-ద్వి.ఆ-58 ప)

అన్ని చదువులకన్నను సత్యమే గొప్పచదువని ఈ (క్రింది వార go
తెలుపుచున్నది,

స సత్యవాణీ సరస్వతీ”
(సారంగదర చరి[త్రము-ద్వి ఆ. 98 ప్ర

కావ్య మెంతటిగొప్పదో ఈ (కింది వాక్యం మనకు తెలుపుచున్నది, కావ్యమును
పరించుటవలన పుణ్యం కలుగునని aro.

“సహసంతానములలో (దిశస్తిగాంచి
భిఅయముగాకుండ నుండునది ధా తిగృ తియ”

(మనుచరి త్రము-[ 5.08. - 14 3)

2 వాక్యంలన్నియు చదువు-సంన్కాారాలకు సంబంధి చినవనీ చెప్పవచ్చును.

101

$5895 వుతుషార్ధములగూర్చి తెలువు సామెతలు

(పాణులన్నిటిలోను మానవజన్మ ఉత్తమమైనది.

శ్లో॥ జంతూనాం నరజన్మ దుర్లభమతఃస్పం స్వతో
SAAS SOs ధర్మమార్ష OSS విద్వత్వ arg పరమ్‌
ఆత్మానాత్మ వివేచనం స్వనుభవోముక్తి
ory. FES Sad gs WS VS 8B ్యర్వినాలభ్య తే1
“జన్‌” అనగా పుట్టుట. ఇవ్చట జంతువనగా (పాణి అని అక్థి౦. [arene
న్నింటిరోనికి మానవ[ప్రాణ్‌ ఉత్తమమైనదన్మీ ముక్కిలభించుట ఎన్నో కోటిజన్మల
పుణ్యమువలన మాత్రమే నొద్యమనీ పెళ్లోకమువలన స్పష్టం

మానవజన్మకు చతుర్విధ పురుషార్థములు S08) 800

1. ధర్మము.
నం అర్థము.

3. కామము.
4. మోక్షము.

ఏవ్యక్షిఐనను శాస్త్ర పకారము (పవర్శించవలెనని ఆర్యులు వంచించిరిం తన
ఇచ్చవచ్చినట్లు (వవర్శించేవాడు వానరుడు అగునేమోకాని నరుడు మాత్రం కాడని
'తెరిపిరిం

id మత మోయ్మర్రగచ్చంతి తత్రగచ్ళం తివానరాః!
శాస్తాణియర్రగచ్చంతి తత్ర గచ్చంతితే నరాః!!2
(ప్రాచీన సాహిత్యములో చతుర్విధ పురుషార్థములగూర్చి ఎట్టు తెలుపబడెనో
పరిశీలిం చెదముం

2. యధార్థమానవత్వము - BH. IS --- కె. కృష్తమాచార్య - (1960)
a er ౨ ar)

102

1. “ధర్మమునకు సంబంధించిన సామెతలు.

శో అహార ని దాభయమైధునాని
నొమా న్యమేతత్చ LPS wero!
దర్మో హి తేషా మధికోవిశేషో
డర్శ్మే నహీనః SHDNS x Sell (హితోపదేశము

మానవునక్కు పశువులకు ఆహారము నిద భయమ్ము దాంవత్యజీవనము
సర్వనామాన్యమైనవి. జంతువులతో పోల్సిచూచినపుడు, మానవుని గొప్పవానిగా
చేయునది ధర్మము చూ(తమే. చతుర్విద సురుషార్టములలో డర్మము మొదటిది.
ధర్మములేవి అర్థమ్ము కామములు Oh) Grace. డర్మా ర్థకామముల Sor cost. S*
మోతముననుభవిం HSS x.

దర్మమనగా మతమను అభి పాయంకలదు, కానీ చతుర్వ ర్ల విభజనచేసిన
మనువువైతము మానవ నామాన్య డర్మాలను ఇట్లు పేర్కొ. నెను.

on అహింసాసత్యమ స్తేయం
శౌచమిం(దియని[గహ 3!

ఏతం సామాజిక ధర్మం
చాతుర్వర్హ్య(బవీన్య నుః!!2

అహింస్క సత్యమును పలుకుట్క శుచిగా ఉండుట్క దొంగతనము చేయకుండుట
అనునవి నాలుగు వర్ణములకు సామాన్య సామాజిక ధర్మాలుగా పేర్కానబడినవిం

కావున ధర్మపరుడనగా పెగుణమ లు కలిగిన వ్యక్తిగా పేర్కొనవచ్చును.
చతుర్విద స్పరుషార్థముల లో దర్మమునకు TESLI Sandy SO తెలియుచున్నది,

“రాజ్యంబులు ప్ఫుతులును ధనంబును యశంబును సత్యంబునకు సమంబులుగావు”
(ఆంద మబోభారతము- అరణ్యపర్వ ము-_పంఆ 260 వ

ధర్మరాజు భీమునకు ధర్మరహసా్య్యాలణు తెలుపుచు పైవిధంగా పలికెను. రాజ్యమ్ము
BH, ధనమ్ము 65, వీనిని మానవుడు సాధింపవచ్చును. సత్యము వాన్‌కల టె

1. సూక్షిముకావళి - 84వ సేం
2. “మనుస్మృతి” యధార్థమానవత్వము - కె కృష్ణమాచార్య = 8వ పే. (1960)

103

గొప్పది* సత్యవాక్పరి పాలనయే దర్మమని భావం. DÉS అర్యచలుదినగా
సత్యమును సలుకువాడస్వీ అహింస మొదలగు గొప్పగుణాలు NossS ఆవియు

శ్పీర్కానబడి నది

“గుణనులు గైకొని దోషంబులు విడుచుటయును ఉత్తముడయిన సఎషునుత్తమ
గుణముల్‌"

(Bole మహాభాగవతము--సభాపర్వము-ద్వి . * 266 పు

దృతరాష్ట్రుడు దర్మరాజుతో ఉత్తపురుషుని లక్షణాలను Bayh పైవిడంగా
పలికెను. GS SWAN} hi గుణాలముగ్రైకొన్మి Shimer వదలివేయును. కాబట్టి
ఇతరుల దోషాలగూర్చి చర్చింపకపోవుపే ఉత్తమమైన మార్గ్షమనిభావం.

“దై వముచెయిదిన్‌ నిర్మితమయిన ఒభాశుభ కర్మవలంబ దేహిగడవగ నేర్చున్‌”
(ఆం|దమబోఖార తము-సభాపర్వ ము-ఎ 9 ప)
SS, oer శకుని చేతిలో రెండవనూరుకూడ ఓడిపోయెను. “శివునాజైలే నిది
వీమైనాకుట్టదు” అను సామెతకలదు. అంతా దైవనిర్ణయమేనని భావం,

క్రూర కర్మ ములందుచ్యతులై నవారికి SEQ [Sd MH to”
(ఆంద మహాభారతము-ఆఏిపర్వము-స.ఆ. 186 పు

కృతవీర్యాది రాజులు భార్ల్షవులయిశ్లలో చొరబడి వారిభార్యా పిల్లలను సంహా
రించెదరు. అచ్చట ఒక భృగువత్ని గర్భువతిగానుండెను, వారామెను వితము
చంపుటకు సెద్ధపడగా ఆశ్చర్యంగా వారందరును ఆఅంధులైరిం BOSD చేయువారికి
వెప్పుదును నష్టమే జరుగునని భావం.

“దె వానుకూలంబులేక మానుషం Bos SHAH ¢ Sb do was”
(ఆం(ద మ హభారతము-ఆదిపర్వ ము.అ.ఆ, 12 ప్ర

దుర్యోధనుడు పాండవులను లక్కు-యిం టిలో సెట్టి కల్చిచంప (పయత్నించును.
కాని చాయులవలన వారు సజీవంగానే ఉన్నారన్కీ (దుపదుని కొలువులో సుఖంగా
ఉన్నారని BIATI, చాలచుఃఖించుచుపెవిదంగా పలికెను. ధర్మ పరులను దైవం
కాపాడును, దైవానుకూలము లేనివారే వనిచేసినను (పయోజనముండదు.

“తన కులదర్మము విడువకమనుట సరమధర్మ మం(డుమాన్యులు”
(Sos మహాభారతము- అర ణ్యపర్వము వం,ఆ-87 ప్ర

104

కౌళికునకు ధర్మరహస్యములను తెలుపుచ్చు (ర్య వ్యాధుడు _పెవిధంగా పలికెను.
కులధర్మానికి మించిన ధర్మంలేదన్మీ కావున ఎవ్వరైనను తమ కుల్కుర్మాన్ని
విడువకూడదని తెలిపెను. నాటిసమాజపు DTe సములకు (ప్రతీకగా పెచాక్యాన్ని
ఉదహరించవచ్చు నుం

“మూడు డు తనకాపదయైనచో ట దైవముదూలున్‌”
(ఆం్భధమహాభారతము- అర ణ్య పర్వ ము-పం*ఆ. 65 ప్ర

కేవలం మూర్దుడే తన ఆసమర్థతకు భగవంతుని నిందించును. గొప్పవాడెప్పు
డును అట్లు సలుకడు. కర్మసిద్ధాంతము కేవలము సోమరుల వేదాంతము కాకూడదను
అభ్మిపాయాన్ని _వెవాక్యం తెలుపుచున్నది. ఎవరికష్టములకు వారే బాధ్యులను
సత్యాన్ని _పైవాక్యం తెలుపుచున్నది.

“సిచేయుధర్శంబు నీకుతో డయ్యెడు”
(ఆం[ద్ర మహాభారతము- అరణ్యనర్వుము-నం,ఆం 115 స)

ధర్మ వ్యాధుడు కౌళికని తన జననీజనకులవద్దకు కొంపోవును. ఆచ్చటవారు
తాము ధర్మవ్యాధువి సేవలచే సంతుష్టులుగా ఉన్నామని పలికిరి, తల్లిదం(డ్రులకు
సేవచేయటయే Bl Wig నిజమైనసేవయని DIS తెలుపుచున్నది.

“కర్మవశతజూవె కలుగుదేహము”
(ఆంధ నుహాభారతము-అఆరణ్యపర్వము-పం.ఆ. 70 ప)

ధర్మవ్యాధుడు కౌశికునితో ధర్మసూక్షాలను వివరించుచు పెవిధంగా పలికెను,
పూర్చూజన్మననుసరిం చే Gers దేహము లభించునని తెలిపెను. హిందువుల కర్మ
సిద్ధాంతభావనను 'తెలుపవాక్యంగా పేర్కొనవచ్చును.

“సజ్జనులు దికు్యం1నసూవెయీసర్వ మునకు”
(sols మహాభారతము-= అర ణ్యపర్వము-సంఆ. 450 ప్ర

(పపంచమునకు సజ్జనులే ఆధారమని యక్షునితో ధర్మరాజు సమాధానంగా

పలికెను. అన్నిటికన్నను మంచితనమే గొప్పదను సత్యాన్ని పై వాక్యం తెలుసు
చున్నదిం

105

¢ ధర్మో జయతి 33
(ఆంధ మహాభారతము-ఉ ద్యోగవర్వము-ద్వి.ఆం 90 వృ
( ష్‌ - _ఖీష్మ్కనర్వము-[పంఆ, 8 వ)

“ధర్మోజయతి” ఆనునది సంస్కృత న్యాయము, విదురుడు చెప్పిన మాట
లన్నింటిని వినియ Bs వ్యామోహంచే ధృతరాష్ట్రుడు దురో్యోధనున్నే బలపరుచును.
ధర్మ మెట్టయినను జయించుననియ్యు కాని తాను మాత్రము అతని సలహాను పాటింన
లేకున్నానని విదురునితో ధృతరాష్ట్రుడు పలికెను. “దర్మోజయతి' అనునది ఆర్యోక్తి,

“అహింసయే యుతృమ ధర్మంబగు”
[sols మహాభారతము-ఉ ద్య|ోగవర్వము-(వ.ఆ. 835 వ)

అహింసయే అన్ని డర్మాలలో కెల్ల ఉత్తమమైనదని సంజయుదు పాండవులతో
పలికెను, మనుస్కృతి1లో సెం అహింసయే గొప్ప ధర్మంగా "పేర్కొ నబడిందిం
కాని రాజై నవాడు అవసరమైన యెడల యుద్ధానికి వెనుదీయరాదని ఈ [కింది వాక్యం
తెలుపుచున్నది.

“సం(గామంబు రాజులకు ధర్మంబు"
ఆం|ధ మహాభారతము.ఉ దో oN పరము-|[వ,ఆ. 338 ప,
న gh పర్వము

సంజయుడు పాండవులకు రాజధర్మాలను గూర్చి తెలుపు సన్నివేశం లోనిది.
అహింస వరమ ధర్మ DNS SSO, రాజులకు సమరం చేయుటయే ధర్మమని
సేర్కొ_నెను.

“దె వాధీనంబగుదాని మానుషంబున మానిపింపగ వశముగాదు"
[ఆంద మహాభారతము-ఉ దో్యోగపర్వ ము-చంఆ, 862 3.)

నారదుడు భీష్మన కంబ వృత్తాంతమును BOS, ఆమె భీష్ముని మరణాని క్రై
ఘోర తసస్సు చేయుచున్నదని తెలిపెను. దైవకార్యాన్ని ఎవ్వరును నిరోధింవలేరని
భీమ్మనితో నారదుడు పలికెను. “తానొకటి తలచిన దైవమొకటి తలచు” అనునది
(ప్రసిద్ధమైన తెలుగు సామెత.

I. en అహింసా సత్యమ స్తేయంశౌచమిం | AGHA (గహః
ఏతం సామాజిక ధర్మం చాతుర్వర్ణ్య CEDI
[మనస్కృతి 3 యదార్థ మానవత్వం - కె కృష్ణమాచార్య 85 EA

106

“దై వకృతము గాదె”
(30/5 మహాఛారతము-భీష్క Se ము-ప్వాఆం 352 వ

Da

ధృతరాష్ట్రుడు సంజయునితో D విధంగా పలికెను ఎంతోమంది గొప్ప
యోధులున్నప్పటికిని కౌరవులు పాండవులపై జయాన్ని పొందళేకపోశట కేవలం
దె వకృతమే. ఆధర్మ Inon దైవం తపయురపొతు చేయును. ద వమసకూల.
ముగా లేకున్నయెడల ఎంత గొవ్పవారై నను జయాన్ని పొందలేరనుటకు వై
పృతాంతాన్నే పేర్కొనవచ్చును.

క్‌ డె SxASom ”
(ఆం|ధ మహా "భారతము-(దోణ పర్వము-చ. . 204 వ వ్ర

కర్ణుడు ఖీమునికం గొప్పవిలు కాడి. TH భీముని చాణాలచే HOD arc eH
డె పారిపోయెను. మనుష్య శక్తి కంటు దైవశక్తి గొప్పదనుటకు పై సన్నివేశాన్ని
ఉదాహరణంగా గైకొ నవచ్చునని సంజయుడు దృతరాష్ట్రనితో పలికెను.

“తామరపాకు DedsasoA”
(ఆంద్ర మహాభారితయు-(దోణ వర్ణ ము-చ,జా O09 ప్ర

జయ(దదుని విజయుడెదిరించ్హి ఆతని ద్వజాన్ని, ఆతని సారధిని ఒక్క
బాణముచే నంహరింపగ్కా అచటనున్న POH తామరాకుపై నిటి బిందువులవలె
ఎచ్చుటివారచ్చట బెడలదొడం గిరి. (పాపంచిక DOP మక్కు.వ ఉండశతూ డదని
Ch, మనుమ్యడు తామరాకుపై నీటి బిందువువలె ఉండవలెనని వేదాంత సారము,

అదియే గొప్ప దర్మమ్ము అది గొప్ప లోకోక్తి.

“అసత వచన దొషము లేదు (పాణరక్షణ సమయంబున
(ఆం|ద మహాభారతము-_|దోణ పర్య ము- పం.ఆ, 310 పం)

(వాణరక్షణ సమయంలో ఆబద్ధమాడినను తప్పులేదని కృష్ణుడు ధర్మ రాజుతో
పలికెను. మానవ డర్మాలన్నింటిలో సత్యాన్ని పలుకుట మిన్నగా 'పేర్కొనణడి
నప్పటికిని (పాణరశణ సమయములో wo Wo అబద్దాన్ని పలుకుట తప్పుకాడని
వాను దేవుడు దర్మరాజుతో వలికెను, ఆశ్వ జ్ఞామ మరణించెనను wd, వినిన
(దోణుడు మురజించును. (దోణుడు చేయు భీషణ యుద్దానికి తాళలేక వాసుదేవుడు
దర్మరాజుని ఆబద్ధమాడవలసిందిగా చెప్పెను. (దోణుని Soas ఎవ్వరికి శక్తి
లేనందున అబద్ధమాడి తన ,సిన్యాన్నిషి (పజలను బంధు మి(తులను కపాడుకోవల

107

సించిగా ధర్మరాజునకు వాసుదేవుడు విన్నవిచచుకానెనుం (పాణాపాయ సమయంలో
అదిద్ధమాడుట SBwWIPSA = aS so వలన తెలియుచున్నది.

“సత్యధర్మరతుడగు మనుజు నకు౦ గార్య సిద్ధియగు”
(ఆం(ద మహాభారత=-కర్హ పర్వ ము-(వంఅం 58 పం)

(దోణాబార్యుడు యుద్ధంలో మరణించగా Shih సర్వ _వైన్యాధిపతిగా
నియమించబడెను. తాను అర్జునుని గెలిచి సమస్త స్మ్నామాజ్యాన్ని దురో్యోదనునకు
ఇచ్చెదనని కర్ణుడు దుర్యోధనునితో పలికెను. సత్యధర్మ నిరతుడైన మానిసికి
కార్యసిద్ధి కలుగుననియు కర్ణుడు పలికెను. సత్యడర్శనిరతుడై నవాదు KANAD
భావం

99

క్‌ ఓై నంబు బలవంతంబు
(Sos మహాభారతము-కర్షవర్వ EAEE 226 Se)

ఎందరో కౌరవ వీరులు మరణిం NN S\ 8, పాండవులలో ఒక్క_ర నను

మరణించలేదు. దెవమన్నిటికం"ట శకి,వంతమెనదస్కీ BH నిర్ణయాన్ని ఎవ్వరును
రా ol ర (o mran eo

అతిక్రమించలేరని విచారించుచు దృతరాష్ట్రుడు సంఒయునితో D> Dom SOSH.

యై

అన్ని 8Fo చైవం గొప్పద్యో విది బలీయనమైనదనీ భావం,

“Spero దురాచారంబులు దెవంబెణిం గెడు”
[ఆంద మహాభారత ము-క ర్లపర్వ ము-ద్వి ఆ. 115 ప]

సదాచారాలన్కు దురాచారాలను నిర్హయించునది భగవామడేనని శల్యుడు
కర్ణునితో SOE. సామాన్యుని దృష్టిలో సదాచారాంగా గోచరించునది భగవంతుని
దృష్టిలో దురాచారంగా SD Dag అవకాశమున్నది. vÈ సామాన్యుని దృష్టిలో
దురాచారంగా గోచరించునద్హి భగవంతుని దృష్టిలో సదాచారముకావచ్చును. కావున
సదాచార దురాచారములను నిర్లయించునది భగవానుడే కాని మానవుడుకాడని భావం.

“అలాజరజణంబపరమదర్మ ౦౬”
(ఆంధ మవోభారతము-ళాం తిపర్వ ము-తృ.ఆ, 28H వం)

భీష్ముడు దర్మ్శ్మజునకు రాజసీతిని తెలుపుచ్చు చండాల DTS HS సంవాదాన్ని
వివరించెను. విశ్వామి(తుడాకలితో అలమటించుచుండగా ఏదియును THIS, తుదకు

108

చండాలుడిచ్చిన కుక్క_మాంసమును భుజించి కడుపునింపుకొ నెను. అన్నింటికన్నను
[పాణరక్షణయే ముఖ్యమని _పేసన్ని వేశమువలన తెలియుచున్నది. “శరీరమాద్యం
ఖలుధర్మ SS’ అనునది ఆర్యోక్తి. (పాణమున్నచో ISH SQ Sx పాటించ
వచ్చును, కావున (పాణరక్షణయే పరమధర్మమని భావం.

ఈసా బ్ర ష ముకం "కు దైవంబు ముఖ్యము”
(ఆంధ్ర మహాభారతము-శాం తిపర్వ ము-చఆ. 41 ప)

Dx ch, దర్మజునకు “x8” అనే (బాహ్మణుని వృత్తాంతాన్ని. తెలుపుచు
దైవమనుకూలించని పురుషకార్యమునకు (పయోజనంలేదని వివరించెను.

“మోకెనలంబియైన దర్మనుత్తమం | Ss < జ్ఞులు”
(ఆం|ధమహాభారతము-శాం తిపర్వ ము-చంఆ. ర్‌ పం)

Diy tho ధర్మజునకు దర్మాన్ని గూర్చి తెలుపచ్చు ఏ దర్మాచరణము వలన
మోక్షము లభించున్నో అదే నిజమైన ఉత్తమమైనధర్మమని పేరొొ-నెను.

“ఇచ్చుటయునుగొ నుటయునునివి దై వాచరితంబులు””
(ఆం(ధ్ర వమహాభారతము-శాం తిపర్వ ము-చ,ఆం 159 వ

కౌశిక నక్కు ఇక్వాకు మహారాజునకు విప్రనివలన వివాదమేర్చడును. ఆ వివాద
ములో కౌశికుడు తానుచేసిన పుణ్యాన్నంతయు రాజుకు ఇచ్చుటకు నిశ్చయించు
కొనెను. కౌశిక్రనివలన తహఃఫలమును పొందినచో తనకేమి నష్టము వాటిల్లునో అని
బాధపడును. అన్చుడు విప్రడడ్డువడి ఇచ్చుటయు పుచ్చుకొనుటయు దై వాధీనాలు
కావున చింతింవవలసిన అవసరములేదని రాజునకు తెలుపును. సర్వము దై వాధీనమను
గొప్పసత్యాన్ని ఆ వాక కం తెలుగృచున్న ది.

“దె వవశమున నెట్టిపాటివారు నెట్లు గార”
(ఆంధ మహాభారతము-శాం తిపర్వము-చం,ఆ. 426 పు

ఎంతగొవ్పవారైనను దై వవశమున కాడలను పొందెదరని బలిచ(కవర్తి
ఇం (| Hos” పలికెను. విధిబలీయమని భావం.

“మూనుషజ Sg so Boao”
(ఆం|ద మహాభారతము-శాం తిపర్వము-ప౦ం.ఆ. 522 ప్ర

109

అన్నిజన్మలలోకి ఎ-నవజన్కం ఉత్తమమైనది కానన మానవుడు ధర్య-
యుతుడై (పవర్తించవలెనని ధావం.

“సమ్యగాచారంబు దర్మ కారంబు
(ఆంధ్ర మహాభారతము-ళాం తిపర్వము-వం,ఆ. 221 వ్ర

ఆచార్మపకారం ,[పవర్తించుటయే నిజమైన ధర్మమన్ని ఫీమ్మడు ధర్మజునకు
ధర్మసూక్ష్మములను కెలుస్ప్ససన్ని వేశములో పలికెను.

“సత్కూర్మాచరణంబున దైవమునానుకూల ము”
(ఆంద్ర మ హొభారతము-ఆనుశాసనిక పర్వము-(పంఆ. 138 పు

భీష్ముడు ధర్మరాజుతో దై వ పొరుషములల్యో దై వానుకూలములేని పౌరుషము
పనికిరాదని తెలిపెను. కావున సత్కర్కలనుచేసి మొదట 'చైవమును అనుకూలంగా
ఒనరించుకొనవలెనని భావం.

“దైవమది పలసిద్ధివేయు”
(ఆంద్ర మహాథారతయు-ఆనుశాననికవర్వ ము-|వ.ఆ. 187 వృ

సరుషత్వంతోపాటు, దైవమనుకూలణంగా ఉన్నయెడల ఫలసిద్ధియగునని
ఫీమ్మడు ధర్మరాజుతో పలికెను. కావున దై వామేపలసిద్ధికి మూలకారణమని తెలియు
చున్నది.

“విధాత జేతకడ్డము గలదే”
(ఆం|ధ మహాభారతము-మౌ సల పర్వము. ఏకాళ్వా నము- 158 పం

గాంధారి శాపముచే దీనత్వాన్ని S08, ద్వారకా పట్టణవాసులైన OFX
కృష్ణులు అరణ్యాలపాలగుట విని అర్జునుడు మిగుల వగచెను. విధాత చేతలను
ఎవ్వరును అర్థం చేసుకొనలేరన్క్హీ విధాత చేతలకు vd D లేదని భావం,

నకల మార్షంబులయందును ధర్మమార్షంబు (వధానంబు.
అట్టి ధర్మం౦బునకు నాధారంబు సజ్జనులు"
(ఆంధ్ర వమహాభారతము- అరణ్యవర్వ ము-స,ఆ, 228 ప్ర

110
ధర్ముమాగ్ల (ప్రాధాన్యాన్ని సజ్జనుల (ప్రాధాన్యాన్ని _పైవాక్యం తెలుపుచున్నది,

“వశంబగునె దైవగతి దప్పింపన్‌”
(ఆంధ మహాభారతము. స్రీ పర్వము-ద్వి*ఆం 60 పు)

గాంధారి తన కుమారులకు హితబోధ Dead, wos మాటలను పెడ
చెవిని 'పెట్టుటను తలంచుకొని వరిపరి విధాల విలపించును. దైవశక్తిని ఎదిరిం
చుటకు ఎన్వరికిని వీలుకాదని ఆమె మిక్కిలి బాదపడెను. దైవశక్తి (ప్రాధాన్యాన్ని
a వాక్యం తెలుపుచున్నది.

“JPY పూర్వార్థ కార్యంబునక్తు దైనమునను కూలంబఐగుి
(ఆంధ్ర మహాభారతము-అరణ్య పర్వ ము-[నంఆం 268 ప్ర

దర్మరాజు భీమునితో పే విధంగా పలికెను. ఏ కార్యము చేయవలయున్నో
ఎట్టి కార్యమును చేయకూడద్యో D వాక్యం తెలుపుచున్నది.

“ధర్ముంబువలన వేద్య SOSH”
(ఆంధ్ర మహాభారతము.అరణ పర్వము-తృ.ఆ. 847 ప)

ధర్మము హిందూ జీవన (సవం 85° ఎంతటి [పాధాన్యాన్ని సంతరించు
కొన్నదో 2 వాక్యం తెలుపుచున్నది.
“కృతాధ్యయనశీలుం డై యాచార వరుం డై నవాడు బాలుండయ్యును
సర్వజన సంభావనీయుం డగు”
(ఆం[ధమహాభారతము- అర ణ్యపర్వము-తృంఆ, 249 Se)

అష్టావక్రుడు డొవారికునితో పై విధంగా పలికెను. జ్ఞానియైనవాడు వాలుడ
య్యును పూజనీయుడేనని భావం.
“కార్యఫలంబులెల్ల సద్భావమునన్‌ విచార సులభంబులయం (డు విచార పారగుల్‌"”
(ఆం(ధ్రమ హాభారతము-అర ణ్య పర్వ ము-[ప.ఆ. 257 ప )

సద్విచారము వలన ఎట్టి పనిఐనను నెరవేరగలదని ధర్మరాజు భీమునితో
వలి'కెను.

111

“తేజస్వి మూర్తుల నెలవులందు ధర్మ పరులుందురు"
(ఆం|ధ మహాభారతము-ఆశ్య మేధ పర్వ ము-[వ,ఆం 185 ప

ధర్మపరులు తేజస్వి మూర్తుల దగ్గరే ఉండెడరు. కావున ఏ కార్యాన్ని
ఐనను ధైర్యవంతుడు తేజోవంతుడు మాత్రమే చేయగలడని భావం.

“ఎలుక గలవారికింగర్మంబు SO Sgom”
(ఆం(ధ్రమహాభారతము- అర ణ్య పర్వ ము-(వ,ఆ, 238 వ

తన తం|డితో నిస్టాగరిస్తులెన (బాహ్మణులు D విధంగా మాట్లాడుచుండగా
తాను వింటినని [ద్రౌపది ధర్మరాజుతో పలికెను. జ్ఞాని ఎల్లప్పుడును తాను చేయవల
సిన కర్మ నుండి తన్నుకొనడని భావం.

“ధర్మమయంబులు ధర్మంబునకు మిక్కిలి యుం డెద్దియులేదు
(ఆం[ద్రమహాభారతము- అర ణ్యపర్వము-[పంఆ, 246 Se)

ధర్మరాజు భీమునకు ధర్మ సూక్ష్మాలను తెలుపుచు పై విధంగా పలికెను.
ధర్మ మే అన్నింటికన్నా (శ్రేష్టమైనదని భావం.

“సకల జన్మములందును ధిర్మార్థాచరణ కారణంబై న
మానుష జన్మంబు దుర్హభంబు"
[ఆ౦[ధమహాభాగవత ము- సంస్క_౦. 218 5. |

మానవ జన్మ (ప్రాధాన్యాన్ని (పహ్హాదుడు తోటి బాలకులకు తెలుసు ఘట్టం
లోనిది, జన్మను చరితార్థం చేసుకొనవలెననిన భగవదృ్శక్షి అవసరమని [ప్రహ్లాదుడు
'తెలుస్తనుం

“కడసవచ్చునె చెవసంకల్ప మెందు”
(ఆంధ మహాభాగవతము-చ-స్క_౦. 9413.)
దైవ సంకల్పాన్ని ఎట్టి పరిస్థితులలోనూ మేరరాదను సత్యాన్ని నారదుడు
పరంజనునకు తెలిపెను. దైవ సంకల్పమును ఎవరును అతిక్రమించలేరని భావం,

“fom జయించి Ber కుశలుండగుచు నుండవలయుి”
[ఆం|ధమహాభాగవతము-సం.స్కం. 69 వం]

112

బుశభుడు | ox DAD ఉవదేశించుచు పె విధంగా పలికెను, దెహమును

జయి౨చినవాడే B వల్యాన్ని పొందగలడస్కీ నిజమైన సంతోషాన్ని జితేం[దియడే
పొందగలడని "పె వాక్యం తెలుపుచున్నది. అదియే నిజమైన డర్శం.

“జనక గురు సుహృజ్ఞన నాయక గేహములను జనుచుందిరు
పిలువకున్న సజనులభవా”
జ
(sols హోభాగవతము--చ,స్క_౦. 68 ప్ర

WES, SHH తనను పిలవకున్నన్సు అతదు చేసే యజ్ఞ స్థలానికి
పోవును. దక్షుడు ఎవగించుకున్నను వినక పె విధంగా పలికెను ఏ వ్యక్తైనను
జనకుని SSH, గురువు వద్దక్కు. నాయకుల వద్దకు పిలువకున్నణు వెడలవలెనన్‌
పార్వతి శివునితో పలికెను. దప్రడు చేసే యజ్ఞానికి వెళ్లుటకే నిశ్చయించుకొనెను,
సజ్జనుడు ఎప్పుడును పెద్దలను గౌరవిందునని భావం.

ఈ ests) Sada యబలుండు వర్ధిల్లు
రక్షితుండు మందిరమున జచ్చు i
[ఆంగ మహాభాగవతము-సం,న్క౦. 49 సం]

ఉశీనర దెళానికి రాజైన dhe smh రాజు చనిపోగా ఆతని బంధువులందరును
కూడి మిగుల దుఃఖింపదొడగిరి. బాలవేషమున యముడచ్చటకువచ్చి వారి va-
BENE మిగుల చింతించుచ్చు (ప్రాణములను రక్షించువాడు భకీంచువాడు భగవంతు
డని తెలియక వీరురోదించుచున్నారనుకొనెను. భగవంతుని దయఉన్న చో అడవిలో
రత్షణలేని ఒక అబలుడై నను (బతుకును. దయలేకున్నచో రక్షతుడై నవ్యక్తి కూడ
మందిరంలో ఉన్నవ్పటికి చనిపోవచ్చును. కావున [ar ead eso (పాజభకణం
సర్వం భగవంతునిచేతిలో మాత్రమే ఉన్నవని భావం*

“దె వములావుకలవాడు (&తుకు గాక We”
(ఆం[ద్రమహాభాగవతము-న,స్క-౦-= 167 పు

తల్రికడుపు చీల్చుకొని జన్మించిన మాంధాతక్కు ఆకలి తీర్చిటకై స్వయంగా
ఇం(దుడేవచ్చి తన బొటనవేలును అందించెను దైవబలం కలవానిని ఎవ్వరును
చెరువలేరనుటకు DIS నిదర్శనమని చెప్పవచ్చును. దైవబలం అన్నింటికన్నను
గొప్పదని భావం.

113

“geg మోహభయ[కోఎరాగ(శమాదులువాంఛామూలంబులు”
(ఆంధ మహాభాగవతము-సంస్కం౦. 495 వం)

అజగరుడను మున్నిపహ్తాదునకు వైవిధంగా హితబోధచేసెను. శోకమోహాదు
లన్నింటికి వాంఛయే కారణము. SHS, వాంఛలుడిగినవాడు పరమాత్మలో ఐక్యం
కాగలడని భావం.

“సాధురక్షణంబు సజ్జనునకు నెన్నభూషణంబు”
(ఆం|ధమహాభాగవతము.అ.స్క_౦. 247 వ

దేవదానవులు పాలసము(దాన్ని SIST, అందుండిహాలహలము ఉద్భవించెను.
అట్టి హాలాహలాన్ని శివుడు దేవప్రార్థితుడై (Ad. సాధురక్షణమే సజ్జనుల
కర్శవ్యమని D కధ మనకు తెలుపచున్నదిం

“తన్నుమానినచేత తగవుగాదూి
(sos మహాభాగవతము-అంస్క-౦. 579 హృ

వామనుని వింతకోరికనువినిన శుకాచార్యుడు బలినిజాగత్తగా ఉండవలసిందిగా
హెచ్చరించెను. దాథమిచ్చెదనని వాగ్దానము చేయకూడదని తెలుపును. ఇతడు
దేవకార్యర్థియై (బాహ్మ ఐ వేషములో వచ్చిన విష్ణువే అయివుండునని సలుకునుం
తన్నుమాలిన దర్మ్శ్మము ఎవ్వరికిని పనికిరాదస్కీ ఆతని కోరికను నెరవేర్నవలసిన
అవసరం లేదనీ Samm. “తన్నుమాలిన దర్మ్శము మొదట చెడ్డ బేరమినునది
తెలుగు సామెత,

“పాపాత్ముని పాపమునకు ఖారముగలదేిి
(So మహాభాగవతము--దశ.స్క౦. 77 ప్ర

సర్వరకకుడై న్య సర్వ పాపములను SPO పచేయగలిగిన కృష్ట భగవానుని
BSS కక్షగట్టిరనిన పాపాత్ముని పాపాలకు WS లేదని భావము. ఇతరులకు
అపకారం చేయువాడే పాపాత్ము డనియు భావం. ఉపకారాన్ని చేయువాడు “సన్మార్లుడుం

“సత్యంబు పలుకుట సర్వ ధర్మ ంబులకు మిక్కిలి”
(ఆం [ధమ హాభారతము-ళాం తిపర్వ ము--తృ.ఆ. 45 3.)

అన్ని ధర్మములలోకి సరమధర్మం సత్యాన్ని పలుకుకే అని భావం.

114
“సత్యంబున వృత్తంబుసాప్పడు”
(ఆం|(ధమహాభారతము-శాం తిపర్వ ము-తృ.ఆ. 146 5.)
సత్య (ప్రాధాన్యాన్ని తెలిపే వాక్యం.
“ధర్మ oes సత్యంబు దొరకొను”

(ఆంధ్ర మహాభారతను-ళాం తిపర్వము-త్చుంఆ 146 వ
ధర్మానిక్కి సత్యానికి ఉన్న అవినాభావ సంబంధాన్ని తెలిపే వాక్యం.
“ధర్మ ంబులకెల్ల పెద్దయం[డు సత్యంబు”

(ఆం|ధ మహాభారతము-ఆదిపర్వ ము-చంఆం 96 వ్ర

సత్యాన్ని మించిన దర్మ మే లేదని భావం.

“శీలంబున ధర్మము వెలయు”
(ఆం(ధ్ర మహాభారతము-ళాం తివర్వము--త్చ,ఆ 146 వం

శీలము SOA Goth ధర్మపరుని లక్షణమన్మీ శీలము వలన ధర్మము
అభివృద్ధి చెందుననీ భావం.

“శమయంత గుడిచి (కొవ్వి మీ Bevora"
(ఆంధ మ హిభారతము-ఉ దో్య్యోగపర్వము-చంఆం 12 పం

గాంధారితో కృష్ణుడు కౌరవులు చేస్తున్న దుష్కృత్యాల గూర్చి 'తెలుపుచు
వె విధంగా SHIH. అనవసరంగా ఒకరికి అపకారము చేసేవారిని గూర్చి బాగా
తిని బలిసినాడనుట” పరిపాటి. ఆది ఒక పలుకుబడి.

“దైవము తోడ్పడంగ ఫలసిద్ధులు 'సేకులున్‌”
(ఆంధ మహాభారతము-ళాం తిపర్వము--ద్వి.ఆం 167 వ

ఏ పని చేయుటకై. నను దైవము తోడయిన యెడలనే ఫలసిద్ధి కలుగునని
భీమ్మడు ధర్మరాజుతో పలికెను. ధర్మ పనునకు మాతమే దైవబలముండునుం

“దె వకృతము దప్పింసరాకున్కిి”
(ఆంధ మహాభారతము. ఫ్రీ వర్వము-[పఆ 95 ప్ర
దై వకృతాన్ని తప్పింప వీలుకాదని గాంధారి _పెంధవుని కళేబరాన్ని చూచి
విలపించును. దుస్సల దురదృష్టాన్ని తలచుకొని రోదించుచు పె విధంగా పలికెను.

115

“దెవ మెవ్వరినెట్లు చేయజాల డేమి”
(ఆంధ్ర మవాభారతము-శల్యపర్వము-ద్యి.ఆం. 5 ప]

ఏకాదళాకాహిణీ పైన్యసమేతుడై (పకాశించు దుర్యోధనుడు తుదకు ఏకాకియె

విదురుని సితి బోధలను తలంచుకొని తాను వానిని వినకపోయితినే అని విచారిం--
చుమ్క దగ్గరలోనున్న మడువులో (పవేశించెను. భగవంతుని చేతిలో ఎంతటివారైన
ను కీలుటొమ్మలే అనుటకు వై సన్నివేశాన్నే ఉదాహరణంగా గై కొనేవచ్చునని
మిక్కిలి బాధతో సంజయుడు ధృతరామ్తునితో వలికెను. దై వాన్నెవ్వరును ఎదిరించ
లేరని భావం.

“దె Sona గాక”

Qay

(ఆంద మహాభారతము--శల్య పర్వము-ద్వి.ఆ. 237 5.)

పదకొండు అక్షౌహిణుల _సెన్యాన్ని S S yoo, ASE మడుగులోసొచ్చి,
దర్మ రాజాదె పాండవుల సూటిపోటి మాటలను భరి_చలేక గదచేతబట్టి ఒంటిగా
భీమునితో తలపడిన దుర్యోధనుని దురవస్థనువిని దృతరాష్ట్రుడు సంజయునితో పై
వీభంగా పలికెను. ఏదైనను దైవాధీనమని వలికెనుం

“కాలసం [ard Gods గడపవచ్చు”
(ఆంధ మహాభారతము-శ ల్యపర్వు ము-ద్వి*.ఆ. 382 ప్ర

భీముడు ఎడమకాలితో తన్నగా దుర్యోధనుడు ధూళిధూసరిత మైన ముఖాన్ని
సవరింపచేసికొనుచు దర్మరాజును నిందించును. ఫీష్మ[దోణాది కురువీరులు కొలుచు
చుండగా నేలనాలుగు చెరగులనున్న సామాజ్యాన్ని పాలించు తనకీ దురవస్థ
కాలమహిమ వలననే SIRKA, Sokoa D ఎవ్వరును తప్పింపలేరనీ విచారిం
చెను. కాలమహిమ గొప్పదని భావం.

“కాలోపహతమనస్కు_డు మేలు BIAS do”
(sold మహాభారతము-శల్య పర్వ ము-ద్వి.ఆం 868 ప్ర

“త డు పంజాలుదురే దెవసంపాదితముల్‌”
(ఆంధ మహాభారతము-శల్య పర్వ ము-ద్వి ఆ, 368 5)

కృష్ణుడు mori, ధృతరాషస్తులను ఊరడించుచ్చు దుర్యోధనుడు అంతకు
ముందు చేసిన దురాగతముల ఫలితమునే అనుభవించుచున్నా డని ఓదార్చెను. కాలోప

116

హతు డై SS 98 E సదసద్దొ వేకముండదు. అన్నింటిని కాలమే పరిష్కరిస్తుంది. కాలోప
హతుడై న వ్యక్షికి మేలేద్యో కీడేదో తెలియదని ఊరడించెను.

అదీకాక దైవకార్యాన్ని ఆపుట ఎవరితరం TSA, సమస్త(ప్రాణికోటి
Bway చరించుచున్నదని తెలుపుచ్చు కృషుడు వానినూరడించను.
మా = (>=
“ఎట్టివనియుభర మె దె వమునకు”
(ఆంధ మహాభారతము. స్రీ పర్వము-ద్విఆం 155 వఎ
గాంధారి చనిపోయిన కౌరవవీరుల Fron 2.577 57 0 DA Hoth,

వారిని తలచుకొని మిగుల విలపించెను. BHF BAY ఎవరును అధిగమించలేరనుచు
మిక్కిలి దుఃఖించెను. “విధిబలీయమైనవి' అనునది నిత్యసత్యము,

“నీతిమంతులు ధర్మనిరతులు దక్షులునగువారు సేయుగౌర్యములు గొన్ని సిద్ధింపవు”
(ఆంధ్ర మహాభారతము- అరణ్యపర్వ ము-నం.ఆ. 68 5.)
దెవబలం లేనివారెంతటి గొప్పవారై నను కార్యసిది పొందలేరని భావం,
Gu. Qum అ
“లెస్సయెగ్గుసేసినవారికి "సేత యార్యజనములుగీ రి om 0"
(ఆంధ్ర మహాభారత ము. ఆరణ్య He ము-పం.ఆ. 39 స.)
అపకారం చేయకుండుటే గొన్నకార్యమని ఆర్యజనులు చెప్పెదరు.
“కాలమునేమనవచ్చును"”
(ఆంధ మహాభారతము-మహ్మపస్థానిక పర్వ ము-ఏకాశ్వా సము 16 వ]
అన్నిటికన్న ను కాలమే గొప్పదను సత్యాన్ని తెలుపుచున్నది.
“హింసాకరంబగు సత్యంబు ధర్మంబుగాదు
(SOLS మహాభారతము-కర్ష పర్వము_తృ.ఆ. 78 ప
ళం

ధర్మరాజు చెప్పిన అబద్ధంచే (దోణుడు మరణించెను. ఆసన్ని'వేశం ధర్మరాజు
వె అర్జునునకు దురభ్మిపాయము కలుగుటకు దారితీసింది. అప్పుడు కృష్ణుడు అతనికి
కొశికుడను మువి కధను వివరించెను. బందిపోటు దొంగలు కొంతమంది HY mom
తరుముచు ధనాన్ని దోచుకొనుటకు( పయత్నించిరి. అప్పుడు వర్తకులు కౌళికముని

117

సమీపమునబున్న Be పొదతో దాగుకొనిరి వారిని తరుముచువచ్చిన దొంగలు
వర్కకులెచ్చటకు వెడలిరని కశిక్రునడగగ్భా అతదు తనకు అసత్య వచనమున
పాపము కలుగునేమోయన్మి వచ్చినవారు దొంగలని Bob, వారు అమాయకులైన
40 HO (పాణముల తీయుట కే సిద్ధనడిరని తెలిసీ, వర్శకులు పొదలచాటున
ఉన్నారని తెలిపెను. బందిపోటుదొంగలు ST mom Woh, ధనమును గొంపోయిరి.
TINS నరకప్రాప్పి జరిగెను. కావున హింనొకరమైన సత్యము చెప్పకూడదసీ
ధర్మరాజు చెప్పిన అబద్ధములో తప్పేమి లేదనీ కృష్ణుడర్జునునకు తెలిపెను. అది
నిత్యసత్యము,

“Mm కారం బూనం జేసి దైవంబు వివరింప నెవ్వరోపుదురు”
[wos మహాభారతము-అరణ్యపర్వము-చ.ఆ. 114 వం

అజగరబంధితుడై న భీముడజగరముతో పైవిధంగా పలికెను. ఎంత గొప్ప
వ్యక్షి ఐనను దెవశాసనము ఉన్లంఘిం పలేడని భావం.

“తప్ప్పపలుకనగునె ధార్మి కులకు”
(ఆంధ మహాభారతము-ఆదిపర్వము-చంఆ 79 ©.)

తనను గుర్తించలేకపోయిన దుష్యంతునితో కోపంగా శకుంతల ఆ విధంగా
SEH. ధార్మికు డెప్పుడును తప్పుగా మాట్లాడకూడదు,

“తిర్యగ్గాతులు దర్ము వెరుంగవు”
(ఆం|ధ మహాభారతము.అఆరణ SHS e ము-తృ,ఆ. 822 వ)

భీముడు సౌగంధికహరణార్థం వెడలుసందర్భాన హనుమంతుడతనికి ఎదురై
అతనీడారికదరుగా వడుకొనును. ఆచర్యకు భీముడు కోపమునకురాగ్కా వానుమం
తుడు వ్యంగ్యంగా పే -పెవిధంగా పలికెను. జంతువులకు ధర్మము తెలియక పోవచ్చును
గాని మనుమ్యల'కెట్లు, తెలియదని ఎద్దవాచేయును. PSDs. మానవులను
పకువులనుండి వేరుచేయునని ustgi e,

es జ్ఞానోహి తేషాం అధికో విశేషా

జ్ఞానేన Sonar OOS Sr నః”1

138

“భూరిగుణులనిర్దితారివర్లులె 'వెలుంగువారి B Sons hor”
(vols మహాభారతము-ఆదిపర్వ ము=-త్చుంఆం 14 ప్ర

ఆసూయతో ధృతరాష్ట్ర కుమారుడైన దుర్యోధనుడు పాండవులకు చేసే
ఆపకారాలెల్ల ను వ్యర్థమవుచుం డెడివి, Sarg Hom భగవంతుడు రచించుననుటక్ర
పాండవులే నిదర్శనమని చెప్పవచ్చును. సత్కర్మలు చేసిన పుణ్యమును దుష్ట రలు
చేసిన పాపమును కలుగును. సజ్జనులను భగవంతుడే రక్షించును,

“Sa సందర్శ నం BŽ yo వృధగాదు”
(wold మహాభారతము- అరణ్యపర్వ ము-సంఆ. 223 ప)

యమధర్మిరాజుతో MHS పైవిధంగా పలికెను. సజ్జనుల దర్శన మెన్నటికిని
వృధాకాదనీ అతనితో Boh, ఆమె తన పతి పాణములను కాపాడుటకు (పయ
Bod, సఫలీకృతయగును. సజ్జనుని ఆశ్రయించిన వానికెన్న టికిని నష్టముకలుగదని
పె కధవలన మనకు తెలియుచున్నది.

“అక్టానంబాపదలకుణు CY BSH మూలము”
[vols మహాభారతము-శాం తిపర్వ ము-తృ.ఆ. 400 నం]

భీమ్మడు ధర్మరాజునకు విషయ వివరణ చేయు నన్నివేశము లోనిది,
ఆపదలన్నింటికిని అజ్ఞానమే మూలము.

“ఆచారంబున ధర్మ ంబుపుట్టు"
(vols మహాభారతము-అరణ్యపర్వము-తృంఆ. 847 Se)

ధర్మమునకు మూలము ఆచారము. ఆచారమును పాటించువాడు ధర్మమును
పాటించువాడని అర్థముం

“నిస్పారపు సంసారమునకు కారణముమమత్వ ము”
(ఆంధ మహాభారతము-ళాం తిపర్వము-పం*ఆం 98 ప్ర

వ్యాసుడు కుకునకు హితబోధచేయుచు పైవిధంగా పలికెను. నిస్సారమైన
సంసారమునకు మూఆము మమత్వం. కావున మమత్వమును సజ్జనుడు నదలిపెట్ట
వలెనని భావం.

119

“దిష్టబుద్ధులు Spo S చేయగొన్ని DPA SAE a”

Lol: మపహాభారతము- అరణ్య పర్వ ము-పం*ఆ, 68 పం)

ధర్మ వ్యాధుడు కౌశికునితో ధర్మసూక్షాలను వివరిస్తూ _పెవిధంగా పలికెను,
కొన్ని కార్యాలు ఎంతనీతిమంతుడు చేసినను, సిద్ధిని ,పొందవు. అదే కార్యాన్ని
దుర్మార్గుడు చేసినయెడల ఒకొ్కా-కగ్రామ్లూరు Sond క్షల్లుగుతుందిం కాబట్టి కేవలం
ఫలితాన్ని బట్టి మా(తమే మంచిచెడులన్సు నిర్ణయించగూడదని భావం.

“దుష్కతంబులయందనారంభులయు కను జనులు దుర్గన దర్శన
Syuzi సంభాషణ హసనంబులంజేసి ధర్మహీనులగుదురు”
(ఆంధ్ర మహాభారతము=అఆరణ 2[వరంము-|వంఆ. 7 Se)

(Saw పాండవులతో పైఫివంగా పలికిరి ,,చెడ్రుపన్ని చేయనివారు. _పైతం
Iwo సహావాసముచ్చే స్పర్శచ్చే సంభాషణముచే దర్మ విహీనులయ్యెదరని ప పలికిరిం
చెలిశే aaro మంచివారికి పనికిరాదని భావం.

“ఆఅరాతులు సాధుల మెత్తురే”
(ఆం(ధ్ర మహాభారతము-ఉ ద్యోగపర్వ ము-(పఆ. 26 ప్ర

యుధిష్టిరాదులు దుర్యోధను వద్దకు రాయబారొని పంపుటకు నిశ్చయించుకొనిరి,
అజ్ఞాతవాస సమయంకూడ సమాపియై నది. కావున రాయబారం ద్వారా విషయాన్ని
తెలిపి రాజ్యాన్ని తిరిగి పొరదవలినసే ధర్మరాజాదులు ఆతోచించిరిం దానికి సాత్యకి
అడ్డుపడి వె విధంగా నమాధానమిచెన్చను: “శతుిపృపీప్పుడును సాధువులను గౌరవిం
చరు. కావున రాయబారం వ్యర్థమని BOD.

“ఎవ్వలన ధర్మంబుగలుగు నవ్వలినికి*జయ్‌ంబీగతు గేట్‌ దప్పదు”
(vols మహాభారత ము-క 5 పర్వ ము-ద్వి we 126 వ

“Silo మేవ, జయకే “ధర్మ మేవ జయతే” ఆనునవి ఆర్యోకృలు-పాండవులు
ధర్న పరులు కావున వారికే జయం గలుగునన్ని శలు$డ్లు,.క ర్హువితో నలికెనుం

మ స స్వధర్మ నిష్ట Mod వాని నిందింపజనదు
(vols మసళు 94 వ్ర

120

సతీదేవి తం(డితో శివుని మహాత్మ్యాన్ని గూర్చి తెలుపుచ్చు యోగి జనులను
అవమానము చేయకూడదస్కీ వారు స్వధర్మాన్ని మాతమే పరిపాలిస్తున్నాంనీ
తెలిపెను. కర్మలన్నింటికి సదాశివుడు అతీతుడు PHS, ఆతనిని [కియాళూన్యుడని
నిందించుట సమంజనముగాదని సతీదేవి Bol Ga నివారింప (సయత్నించెనుం

“moomss యొకనిందొజంగుటయ 5a”
(ఆంధ్ర మహాభారతము-ఉ దో్యోగపర్వము-ద్వింఆ.88 వ)

“Da”, “ధర్మము” ఒకే అర్థమున [పయోగింపబడినని. mo హాని చేయ
కొడుకున్న యెడల ఆతనిని వదలించుకొని కులం రకించుటయే మేలని విదురుడు
ధృతరామ్టునితో పలికెను. కులహానిని చేసే వారిని కమింపకూడదని భావము,

“రాజ్యందిును (ద్రివక్షంబును ధర్మ మూలంబులు”
(ఆంధ్ర మహాభారతము- అర ణ్యనర్వ ము-[పంఆ, 485)

విదురుడు ధృతర్మామ్షనితో “పి ఏధంగా పలికెను, రాజ్యానికి కాని (దివర్లానికి
లు Gases A
కాని మూలం ధర్మం. (పవంచమునకు ధర్మం మూలమని భావం.

“కులదూషకు దూషించి కులంబు Showa ధర్మువు”
(Sols Bh STEPS ము-అర ణ్య పర్వము-[పంఆ 50వ)

కులదూషకుడై న దుర్క్యోఢనుని దూషించి కులాన్ని రక్షించుకో వలసిందిగా ధృత
రా(మ్టునకు విదురుడు సలహాను ఇచ్చెను. కులములో ఒకడు దుర్మార్గుడుండిన్క
ఆతనిని సంహరించి ఐనను కులాన్ని రచీంచుకోవలసినదని ఆర్య ధర్మములు
తెలుపుచున్న వి. అట్లు రకించుకొనుట ధర్మమని పలికెనుం

“ఎల్లయందును ధర్మ Says మొక్కని కేర్పరిందగ (బహ్మకరై నను San”
(ఆంధ మహాభారతము-సభా పర్వ ము-ద్వి.ఆ. 280 ప్ర

వికర్ణుని విజ్ఞతతో కూడిన పలుకులను OD, విదురుడు TH విధంగా పలికెను,
పాంచాలి ఏకవస్తగా ఉన్నదని BOA, ఆమెను సభలోనికితెచ్చుట తప్పని తెలిసియు
అచ్చటనున్న ెద్దలెవరును పలుకకుండిరి. వికర్ణుడు చిన్నవాడై నను నిజాన్ని
ధైర్యంగా వలికెను. కావున ధర్మము చెప్పిన చిన్నవారై నను గౌరవనీయులేనని
భావం

121

“వృత్త ంబున బలం బువాటిల్లు"
(sold మహాభారతము-ళా౦ తిపర్వ ము_తృ.ఆ. 147 వ

“సత్యంబున వృత్తంబు సొప్పుడు”
(ఆం (ధమ హాభారత ము-శాం తిపర్వ ము-తృ,ఆ. 1465)

“*ధర్మంబున సత్యంబు SUH”
(ఆంధ్ర మహాభారతము-శాం తిపర్వ ము-తృ*,ఆ. 146 వ)

ధర్మరాజునకు Dx 3 th ధర్మార్ధ కామముల గూర్చి తెలుపుచు > విధంగా
SOSH. శీలమువలన ధర్మమును ధర్మంవలన సత్యమును సత్యమువలన చరితయ్యు
చరిత్రచే బలమును కలుగుననీ భీష్ముడు నలికెను, కావున అన్నింటికి మూలం
ధర్యమని భావం. ధర్మం శీలం వలన ఏర్పడునని భావం.

ఈ త్రో రూపంబై న యర్థం బనేక విధంబులగునట్లు
ఏక (బహ్మంబు ఆనేకంబుగ దోచు”
[ఆం(ధమహాభాగవతము-_తృ+స్క_౦. 1016 వ]

ఒకే విధంగౌ కనిపించు అర్ధము అనేక రీతుల ఎట్లు గోచరించున్నో OH ఒక
(బహ్మ పదార్థం పలు రూపములతో కనిపించునని భావం. (బ్రహ్మ పదార్థం ఒక్క
DII దాని భావం.

“ఫాపనిరూఢుండు ToBo Pow”
(ఆం|ధ మహాభారతము-సౌప్పిక పర్వ ము- [పంఆం 107 3.)

అశ్వత్థామకు శివుడు భూతాకృతిలో కనుపించ్చి అతడు చేయబోవు చెడు
పనులను ఎన్నోవిధాల ఆపుటకు (పయత్నించును. కాని అతడు చేసిన (ప్రయత్నా
లన్నీ వ్యర్థమైనవి. ఏవిధంగానై తే పాపాత్ముడు శాంతిని కోరుకొనడో SS అశ్వ
Bh తాను చేయాలనే దుష్ట్రమెన పనిని వదలివేయకుండెను.

“శత్రావరాధమును సహస దండమునులేవుొ
(ఆముక్కమాల్యద - చఆం 257 పు

ఏంత తప్పుచేస్తే అంతే శికవేయుట ధర్మం FO, అపరాధాన్ని మించిన శిక్ష
వేయుట అధర్మమ ని PTE go తెలుసచున్నదిం

122

EER శ్రమేలాద ప్న”
(ఆముక్తమాల్యద - వం.ఆ. 101 ప)

విధాతకృత ములను విమర్శించు హక్కెవరికీ SSA, ధర్మాడర్మ ములను భగ
వంతుడే నిర్ణయించుననీ భావం.

“దె వికమునెదుట యుక్తులు ఫలింపవు”
(ఆముక్తమాల్యద ౨ o.. 147 స

అన్నిటికి మూలం దైవమే అన్ని దర్మాదర్మములకు మూలం భగవంతుడే
అని భావం. భగవంతుని నిర్ణయాన్ని ఎవ్వరును తప్పింపలేరని భావం.

“అమృత మైనను చవులజాత్యన్న సమ ao”
(ఆముక్తమాల్యద - షఆ. 34 5)

ఏజాతివారికి ఆజాతి భోజనం ఎట్లు రుచికరంగా somos, అన్తే వారిజాతి
ధర్మముకూడ అనుసరణీయమని భావం.

“Ha gogia కప్పురంబువెట్టి యుప్పుగొనుటో
(ఆముక్తమాల్యద = ష.ఆ, 62 వు

ఒక సతా్య-ర్యంచే పుణ్యము కలుగును. చెడుపని చేసిన ఎడల పాపం కలుగును,
తాత్కాలిక (వయోజనాన్ని 80D పాదం చేసినయెడల మానవుడు వ్యర్థజీవుడవునని
భావం. విలువైన కర్పూరాన్ని SSO, ఉప్పును తీసుకొన్నట్టుగా వుంటుందని భావం,

ోదప్పిగొన్నవారు పాలు(తాగరు”
(ఆముక్తమాల్యద - చంఆం 165 పృ

ఏప్పటికి ఏదితగింద్యో దానిని ఆచరించు కే తగిందస్కీ అదే ధర్మవనీ భోవం.
ఏవివంగానై తే దప్పితో ఉన్నవారు పాలు తాగక సీశ్లెతాగుతార్కో అన్తే ఉచితం
అనుచితములను అనుసరించి (పవర్తించు టే తగిందని భావం

“కారణగుణంబు కలుగదే కార్యమునను

ఏకార్యము చేయుటకై నను కారణముండుట ధర్మమని భానంం

123

“శ రీరమూద్యంఖలు ధర్మసాధనం”
(సారంగధర చరిత్రము - ద్వి.ఆ. 184 వ)

అన్నిధర్మాలకు మూలం మానవుడు. అట్టి మానవుని ఆరోగ్యం, శరీరారోగ్యం
BS ఆధారపడి వుంటుంది. కావున శరీరం, అన్ని ధర్మాలకు మూలమవుతుంది.
కవన ఎప్పుడును శరీరం ఆరోగ్యంగా ఉండవలెనని భావం. ఆరోగ్యకరమైన
శరీరములో ఆరోగ్యవంతమైన ఆలోచనలుండునని బుద్ధుడు తెలిపెను. కావున
ధర్మమును సాధించుటకై శరీరమును ఉపయోగించవలెను

“gos ROD రచ్చా గెల్వుము”
(సారంగధర చరిత్రము = Ag. 261 పు

ROHROD రచ్చగెలుచుటయే నిజమైన Togo.

“రాజానుమతంబు ధర్మము
(సారంగధర చరిత్రము - ద్వి.ఆ 278 పు

పూర్వ కాలములో రాజులచే వరిపాలింవబడు రాజ్యాలుం GD. ఏ కార్యమైనను
రాజును అనుసరించి వుండెననునది నిజము, Soyo సెతము రాజును అనుసరించియే
ఉండును

“చనునెదుర్ణను సంగతి సాధులకును”
(సారంగధర చరితము - తృంఆం 68 ప్ర

సజ్జనులకు దుర్దనులతో స్నేహము పనికిరాదను భావాన్ని తెలుపుచున్నది

“తానొకటి SoS దైవము తానొకటిదలచు”
(నొరంగభర చరిత్రము - Sy 91 ప

సామాన్యమానవుని ఆనుభవానికి దరణమవి చెప్పదగిన వాక్యం.

“దె వకృతమునకిలననాథ gomon"
(మను చరిత్రము - âg. 13 ప్ర

అన్నిటికంటె దైవశక్తి గొప్పదని భావం, దైవసహాయము లేకుండా ఎంత
గొప్పవారై నను విజయాన్ని పొందలేరని భావం.

174
“ఆనం దో బహ్మ”
(మను చరిత్రము - ద్వి.ఆ. 62 ప)

ఆనందము |బహ్మ STREHA, ఆనందంగా ఉండుకే సమంజసమెనదవీ భావం
Š es = వం,

“కంంచునే సతులమాయల్‌ ధీర చిత్తంబులన్‌”
(మను చరిత్రము - ద్వి.ఆ. 68 ప)

ధర్మపరుడై న్న ధీరుడై న IgE D ఎవ్వరును వంచించలేరని భావం.

“దెవము దోనకారులకే తోడై వచ్చు నెప్పట్టునన్‌”
(మను చరిత్రము = Š). 47 పు

చెడువారికి తాత్కాలికంగా దైవసహాయం లభిస్తుంది. కాని ధర్మపరుడే చివరకు
విజయాన్ని పొందగలడు.

“దుర్పలస్యబలంరాజా”
(మనుచరి(తము - Sye 74 పు

రాజునకు బలహీనులను కాపాడు టే నిజమైన ధర్మమని భావం. బలవంతునక్ష
సహాయము ఆఅక్కారలేదుం కావున దీనులను బలహీనులను కాపాడుటే రాజధర్మం,

“దైవంబుసేతకు దాపంవికనేలవంగే
(మనుచరి(త్రము = వం,ఆ. 32 ప్ర

భగవంతుని చేతలను ఎవ్వరును అర్థము చేనుకొనిలేరని భావం.

దర్యార్థకామమోకములలో ధభ్మం మొదటిది. ఏపకౌరకిముచేయడానిశై Sm,
ధర్మం ముఖ్యం. SSS, పాండవులయుద్ధమును ధర్మయుద్ధం గా పేరొ_నిరి*
మానవ పురుపార్థములలో ధర్మానికి మిక్క్‌_లి [పాముఖ్యమున్నదనుటకు Day sx
లన్నింటిని పేర్కొనవచ్చును, MOF, భాగవతాదులు ధర్మాన్ని గూర్చి విపులంగౌ
తెలుగుచున్న వి. భరతభూమిని ధర్మ భూమిగా పెద్దలు పేల్కొనిరి. కావున మానవుడు
ఏ దనిచేయవలెనన్నను ధర్మాధర్మ ములను విచారించే చేయవలెనని భావం.

ఇంతవరకు ధర్మమునకు సంబలథించిన సామెతలగూర్చి పరిశీలించఛున్నైనదిం

125

2. అర్థమునకు నంబంధించిన సామెతలు :—
ననన

చతుర్విధ పురుషార్థాలలో అర్థానికి రెండవ స్థా SDs బడింది. ధర్మయుతమెస
అర్థాన్ని మాత9మే సంపాదించవలెనని సెద్దలనిరి. కావున ధనవంతుడు అదేపనిగా

డబ్బును కూడబెట్టు కొనకూడదస్కీ డబ్బు ఉన్నంత మాత్రముననే గర్వమును పొంద
కూడదని లెలియుచున్న ది.

“సంపదనానదల నొక్కు చందమగుట”
(ఆం|ద మహాభారతము-ఆ[శమవాస పర్వము-[పంఆ.-74 ప్ర

ధృతరాష్ట్రుడు ధర్మజు నకు శ|తురాజుల జయించు విధానాన్ని Seow,
సజ్జనులెప్పుడును సంపదలలోన్తు ఆవవలలోను ఒకే మాదిరిగా ఉండెదరని తెలిపెను
కావున సన్మార్లుడెప్పుడును అధై ర్యపడకూడదస్కీ అట్లని గర్వపడకూడదనీ మనకు
దానివలన తెలియుచున్నది.

“అర్థానమ్రండై నవాదు శుభంబులవడయనో పడు”
(ఆం ధమ వా తము -అరణ్యపర్వము-[పంఆ.-26వు

అర్థాసక్తు డె నవాడు ఎవ్వుడు శుభముల పొందలేడని శొనకుడు ధర్మజు SH

Q

తెలిపెను. కావున ధర్మయుత మైన అర్థాన్ని మాతమే సంపాదించవలెనని భావం.

“Sono మనంబున నర్థసిద్ధి నిశ్చయించి కర్కంబునం
గృతోత్సాహుండు గావలయు”
(ఆంధ మహాభారతము- అరణ్యపర్వ ము-[పంఆ.-288 వ్ర

ధర్మరాజుతో (దొపది పె > విధంగా పలికెను. అర్థ (ప్రాధాన్యాన్ని 'తెలుపువాక ౦.

“అర్థమయనర్థ మూలము
[vos మహాభారతము- అరణ్యపర్వ ము-(ప.ఆ-268 వ్ర

అన్ని అనర్థాలకు మూలం సంపదనియే ఆని కౌనకుడు ధర్మరాజునకు
తెలిపెను.

“అర్థోపార్ణన చింత సేయవలదుి”
(ఆంధ్ర నుహాభారతము-అరణ్యవర్వ ము-(ప,ఆ, 29వ

126

జీవితములో డబ్బు అవసరం ఎంతో కలదు. కాని ఆర్జన కొరకై ఎక్కువ
ఆలోచింనకూడదస్వీ న్యాయ సమ్మతంగా మాత్రమే ఆర్షింఫవలెనని భావం. శౌనకుడు
ధర్మరాజునకు హితవు చెన్ను ఘట్టంలోనిదిం

“షాడిదప్పియు బొంకియు ధనము గూర్చు ఇల్ల పాపములకు నెక్కుడు”
(ఆం[ధ మహాభారతము-శాం తిపర్వ ము-పం.ఆ.-218 పు

Dgo గర్మరాజునకు జీవిత (ప్రాధాన్యాన్ని 'తెలుపుచు పై విధంగా పలికెను
జీవితములో అర్థ (ప్రాధాన మెంత ఉన్నవ్పటికి అబద్ధమాడ్కి అన్యాయంగా మాత్రం
సంపాదించకూడదని భావం.

* శీమదమున మానదనులు చెనకుదు hoa”
(Sos మహాభాగవతముం=-దశంస్క_౦. 1774 ప)

ధనమదంచే కొంతమంది ఎవ్వరికిని గొరవమివ్వరు. ఇది నిత సత్యం,
అన్నింటికంటె భోనమదిం నీచమైనది. (శ్రీమదంచే ఎవ్వరిని అగౌరవపరచరాదని
భావం.

“epo ద్రనము విక్నుతియై గొ నుటిది ధర్యువగునె (కాదు
(sols మహాభారతము--సభాపర్వము-ద్వి.ఆం 204 ప్ర

SOSA ఆశించు€ సరవా PÄHE విదురుడు దుర్యోధనునకు హితవు
చెప్పును. కావున Pokom న్యాయంగా ఇవ్వవలసిన తాజ్యాన్మి, గౌరవాన్ని
ఇవ్వవలెనని విదురుడభిపాయపడెను.

“నర్రధనహరణము దిరితము”
(ఆ౦[ధ మహాభారతను-అరణ్యపర్వము-చ ఆ 847 పృ

TABYASI ముని శలుడను రాజుతో పె విధంగా పలికెను. ఫరులదనాన్ని
అపహరించుట సమంజసమైనది TSH, ఇతరుల సొమ్మును ఆశించకూడదస్సీభ్రావం,.

“దారి. ద్యఎబు కంటె కష్టంబు ఒం డెద్దియును లేదు”
(ఆంద మ హాోథా రతోయుంఆడిపర్యో ము వం,ఆం-ని1/ 5)

127

(దోణుడు [ASIST అవమానితుడై వె విధంగా చింతించును. ఆంగ్లములో
సమానార్థము ఇచ్చు ‘Poverty is Crime” అను సామెత కలదు, అన్నిటికంటె
దారి[ద్య మే మిక్కిలి అవమానకరమనునది నిత్య సత్యం,

“నిధిగన్న పేదయుటోలెన్‌”
(ఆంధ్ర మహాభారతము-ఆఏవపర్వము=చంఆ, 169 ప

దేవ(వతుని సకలవిద్యాపారంగతున్నిచేసి గంగాదేవి అతనితం[డ్రి అగు
శంతనునకు ఇచ్చును. అప్పుడతను నిధిని కనిన పేదవలె సంతోషపడెను. పేదవానికి
ధనమే మిక్కు-ల సంతోషాన్ని కలిగిం పచేయుననునది నిత్యసత్యము,

“నిత్యమయిన ధనము నిర్మల కీరియ
(ఆం|ధ మహాభారతము-ఆదిపర్వము-అంఆ. 3] ప)

DX yg Sener దుర్యోధనునకు హితవు BIvih, పాండవులకు అర్థ రాజ్య
మివ్వవలసిందిగా పలికిన సందర్భములోనిది. నిజమైన ధనం కీర్తియే. కావున
ఎన్వరై నను ధనార్దనయందుగాక సత్కార్యములు చేయుటయందు ఆసక్తిని చూప
SOND భావం.

“చవుటనిడిన విత్తు orto”
(ఆం[భ మహాభారతము-శాం తిపర్య ము.సం.ఆ 218 ప్ర

భీష్మడు ధర్మరాజుకు భర్మసూక్షొాలను తేలుపు సన్ని వేశంలోనిది. అన్యాయ
ముగా అబద్ధములాడి డబ్బును సంపాదించుట పాపమనస్కీ wad నేలలో పడిన
JS Kwo S వ్యర్థమగునసీ భీష్ముడు BOD wo. ధర్మయుత్త మైన అర్థమునకే
గౌరవముండునని భావం.

“శ్రీ రామోకాలొడ్డినట్లు”
(ఆంధ్రమ హాభారతము.ఉ దో్యోగ పర్వ MF oe 848 వ)

నారదాదిమునులు దుర్యోధనునితో పాండవులతో వైరం క్షేమకరం Pd,
వారి పొత్తును నిరాకరించుట “(శ్రీరా మోకాలొడ్డినట్టొగునని పలికిరి. “సిరి రామో
కాలడ్డుటి-అనునది తెలుగు సామెత 2 వాక్యం ఆ తెలుగు సామెతకు రూపాంత
SR యుండును.

128

“పాపకారులకు బాయునవశ్యము SY ధర్మముల్‌”
(sols మహాభారతము-సభా పర్వ ము--ద్వి 2.136 ప)

పాపాత్ములకు et ako, ధర్మములు నశించును. కావున పాపములు చేయ
కూడదని ధృతరాష్ట్రుడు దురోకధనునకు హితవు చెప్పును, అది నిత్య సత్యం.

“సాసింబడిగిన వారే పేదలె”
(ఆముక్తృమాల్యద-పం.ఆ.-58 ప)

"పేదవారై నచో దానంగా పాసెం అడగలేరు. పాసెవమడిగేవారు ధనవంతులే,
కావున ఎవ్యరెనను పాత్రోచిత దానమునే చేయవలయునన్వీ వాదివారి ఆర్థిక పరిస్థితి
నిబట్టియే (పవర్శించవలెనని భావం.

" పట్టినది యెల్ల బంగారుగట్టు గాగ”
(విజయవిలాసము._తృ,ఆ, 260 ప)

డబ్బు ప్రే బంగారంపై ఎవ్వరికై నను మక్కువ ఎక్కువ. చేపట్టిన ఏ పనై
నను విజయవంతమైన యెడల పె విధంగా పలుకుట సర్వసామాన్యము - బంగారపు
(పాధాన్యాన్ని D సామెత వివరించుచున్నదిం

చె సామెతలన్నియు పురుషార్థములలో అర్థ (పాధాన్యాన్ని తెలుపునవి,

అర్థమును సంపొదించవలెనుగాని అధర్మయుతంగా కాదని D వాక్యములు తెలుపు
చున్న వి.

లీ. కామమునకు నంబంధించిన సామెతలుః

చతుర్విధ పురుషార్థములలో కామము తృతీయమైనదిం భర్మార్ధ్థయుత మైన
కామాన్ని మాత్రమే మానవుడు అనుభవింవవలెనని ధర్మాళాస్తాలు 'తెలుపుచున్న వి.
ధర్మార్థములతో కూడిన కామమనగా వివాహ సుఖమని అర్థము, భార్యను తప్ప
ఇతర Boh తల్లితో సమానంగా చూడవలెనని హిందూ ధర్మశా(స్తాలు Box
చున్న de

కామాతురులై నవారు దేవిని జయించలేరనియ్ము వీ కార్యాన్ని సాధించలేఠనీ
ఈ (క్రింది వాక్యము తెలుపుచున్నది.

"SOSTHAS గారె కామాళురుల్‌”
(నొరంగధర చరిిత్రము-ళ్ళంఆ. 68 పు

అట్లాగే కామాంధుడై నవాడు ఎంతటి నీచ కార్యాన్నైనా చేయుటకు వెనుదీయ
GH, అందువలననే అధర్మ కామము విసర్ణనసీయమని ఈ (క్రింది వాక్యం తెలుపు
చున్నది, అధర్మ కామాన్ని "పెద్దలు OAS,

“కామాంధు చిత్తుడెన్వరి వధింనడెటు సేయడేమిగాడు”
(మనుచరి[త్రము-ష.ఆ.-48 ప)

స్తే MWS చంచలమెనదన్తీ అందువలన పురుముడు QoS కడు జా|గత తో
Q t ? \ అట
(పవర్శించవలెనని ఈ (కింది వాక్యం తెలుపుచున్నది,

ఈఏ అలుకగలరెమగువలెందు”
(ఆంధ్ర మహాభారత ము-ఆది పర్వ ము-=ద్వి 27-33 ప్ర

ఇది భారత కాలంనాటి అభి పాయమై ఉండును,

అడే అభిపాయం మహాభాగవత కాలం నౌటికిని ఉన్నదచుటకు ఈ
(క్రింది వాక్యమును ఉదాహరణంగా గై కొనవచును,

“చెలునల Nady or "వేద సిద్ధాంత ములే”
(ఆం|ధ మహాభాగనతము-ఆ.స్క_౦. 800 ప్ర

కేవలము వేద సిద్ధాంతాలను తమ్మ వలయును, ప్రీల వాక్యాలు నమ్ముటకు

“స్వే హూంబున రాగంబును రాగంబున కొమంబున్కు
కామంధన (గోధంబును దృష్టయువర్తిల్లు”
(ఆంధ్ర మహాభారతము= అరణ్యపర్వ ము- | పంఆం=శి4 వ.)

శౌనకుడు ధర్మరాజుతో D విధంగా పలికెను స్నేహామువలన (పేమయ్ము
(పేమ వలస కామమును కామం వలన [కోధము మరియు తృక్ష ఏర్పడును,
SOHN, స్రీలతో స్నేహం పనికిరాదను భావాన్ని వెలిబుచ్చెను. స్నేహం అనగా
కలయిక అను అర్థము కూడ కలదు, వర God” కలయిక పనికిరాదని అభిప్రాయం.

130

“ఆంగనా సంగమము దోషమం[డుో
(ఆం|ధ మహాభాగవతము-త.స్క-౦. 887 ప)

గర్భస్థుడగు జీవి భగవంతుని స్తుతించుచ్చు అంగనా సా-గమము దోష
మనియ్యు సంగమ మువలననే సంసారమాయలో జీవి కూరుకుని పోవుననీ నుడివెనుం
స్రీ సంగమము దోషమని సర్యమతములు తెలుపుచున్న వి.

“mord భక్తి యోగంబునకు నంతరాయంబు
(ఆంధ మహాోాభాగవతము-సంస్కం -871 5)

హరణ కి శే sign వధించిన నరసింహమూర్తిని శాంతింపజేయుట ఎవ్వరి
తరము కాదు. అప్పుడు (పహ్లోదుడే భక్తితో అతనిని శాంతింవోచేయును. శాంతించిన
నరసింహమూర్తి (పేమగా నీవేమి కోరుకొనెదవని [ప్రహ్లాదుని అనగౌ అతడు
శె విధంగా సమాధానమిచ్చెను. సర్వానర్థములకు మూలం కామముం కావున్మకామము
ను త్యజించగలుగు శక్తిని (పసాదింపుమని భగవంతుని వేడెను. నిషా-మ।క్రియయే
ఉన్నత మైనదని భావం. Sho భకి,యోగమునకు అంతరాయాన్ని కలిగించును.
SHS దైవభక్తుడు ఎవ్వ్పుడును కామాన్ని త్యజించవలెను,

“ఇం[దియంబులు విషయరతి పరి(గహించినట్టులుో
(Sols మహాభారత sho ~ అర ణ్య పర్య ము=పంఆ.-107 వ్ర

జితేంద్రియుడు (ప్రపంచములో ఏ Sorg Ty Sa సాధించును. జితేం(డియుడే
భగవంతుని కరుణకు పాత్రుడు. కాని ఇం(దియములపె ఆధారపడి నవాడు చెడును.
ఎందుకనగా ఇం(దియాలు విషయరతిని మా(తమే పరి(గహించును,

“రంధనంబులలో నెల్లబరమ బంధనంభుగామంబు”
ఆం[ధ మహాజారతము.కాం తిపర౭ంము.పసం.ఆ* 190 న
K $

శక్రనితో వ్యాసుడు వై విధంగా పలికెను. బంధనములన్ని టీలోనికి కామము
DS బంధనమవ్కీ కామమును జయించినవాడు (ప్రపంచములో దేనైష్ననను జయించ
గలుగునని భావం.
“ఆవగాఢపు పొత్తమనంగ వచ్చునే”
(ఆంధ్ర మహాభారతము- విరాట పర్వ ముంతృ,ఆ.-88 వ)

131

సోదరుని మరణమునకు WSR మిక్కిలి విలపించెను. విరాట మహారాజు
ఆమెను అనయించుచ్చు [TOAD ఏ పురుషువి సమక్షములోనికి తీసుకొనిరాకపోవు కే
ఉత్తమమని పలుకును. (దౌపది మిక్కిలి అందగత్తె. ఆమె అందం అందరిని
ఇక్కట్ల పాలుచేయునని భావం. సుధేష్ట _వైతం తాను చేసిన తప్పును తెలిసికొని
తాను సెరంధితో జాగత్తగా ఉండుటకే నిశ్నయించు కొనును. ఆధర్మ కామం
పనికిరాదని భావం.

“<> Xow Dinos (వమదాజనుల యెడ వావివెదుక జ HCH”
(ఆంధ మహాభారతము-అరణ్యపర్వము-ష.ఆం 171 వ)

నెంధవుడు (దౌపదితో DoT పలికెను. ఇది అతని దుష్టబుద్ధిని తెలుపు
చున్నది. “కామాళ్చాపి(పర్భతి కృపణాళ్చాతనాచేతనేష” యని కాళిదాసు మేఘ
దూతములో పేర్కొనెను. కామాతురుడై నవానికి వావివరుసలు కనబడవు. ఉచితాను
చితములు తెలియవు, కావున కామం సర్వదా విసర్ణనీయము,

“OO జరాగంబువనితల కసహ goad విశేషంబయియుండు”
[wos మహాభారతము- అది పర్వ ము-ష oe 222 5.)

పురుషులకం"బ Qos కామమెక్కువన అనే విషయాన్ని _పేవాక్యం తెలుపు
చున్నది. పురుషులు తమకామాన్ని గూఢంగా తెలిపెదరుం స్రీలకు ఆది సాధ్యం
కాదని FAH కుంతీదేవితో పలికెను. తనసోదరుని మరణానికి కారణమైన భీమునే
ఆ మెనరించెననగొ కామమునకు ఎంతటి శక్తిఉన్న దో తెలియుచున్నది

“కాముశోక్సి నోర్య గలరెజనులు”
(So మహాభారతము-ఆడి పర్వ ము-తృ,ఆం 38 3)

వరాశర ముని దాసరాజొ కూతురై నే మత్స్యగంధిపై మరులుకొనెను. aH
ముసీశ్వ రూడే కాముశకినిఓర్వ లేక మత్స ్యగంధిని కోరుకొనెననగ్కొ కౌమము ఎంతటి
బలీయమైనదో తెలియచున్నది. సామాన్యజనులు కాముశక్తిని భరింపలేరని భావం.

“కామాతురాణాం నభయం నల జ్ఞ” అనునది సంన్కతన్యాయము. ోఎంతవార
వైనను కాంతాదాసులే”నని త్యాగరాజు పేర్కొనెనుం

132

వివాహం ధర్మకానూన్ని అనుమతించినప్పటికి మనుష్యుడు కామాతురుడై
ఉండకూడదని తెలుపుచున్నదీ వాక్యం,

“కశువునకు దంతములుదయించిన తన్మా తాపిత రులకు సంగమము కలుగును
(ఆమ.క్తమాల్యద - Mo... 116 ప్ర

పుట్టిన శిశువునకు దంతములుదయించువరకు తల్లిదండ్రులు చేరువేరుగానే
ఉండవలెనని పెవాక్యంవలన తెలియుచున్నది. భర్మ కామమునకు సహితము హద్దు
లున్నవనే సత్యాన్ని ఆవాక్యం తెలుపుచున్నది.

“నరభామలు దోడబుట్టువుల్‌”
(విజయవిలాసము - ద్వొింఆం 102 ప)

పరన్తీలను తోడబుట్టువులతో సమానంగా చూడవలెనన్మీ వారివై గౌరవాన్ని
(పడర్శింపవలెనని భావం.

“భామినీ రాజుల OF SOS దెలియరాదెటుపోయెటువచ్చునోకదా”
(సారంగధర చరితము - ద్వి.ఆ, 7 వ)

సంస్కృృతములోనున్న “విశ్వాసోనై వ కర్తవ్యఃన్తీమరాజుకు Shs” అను
సామెతకు అనురూపమని చెప్పవచ్చును స్తీమనస్సును తెలిసికొనుట ఎవ్వరితరను
కాదని భావం.

“అనృతోదరియనుట సార్థమతివలకెల్లన్‌”
(సారంగధర చరిత్రము - Agee 246 పు

స్త్రీలను ఎప్పుడును నమ్మరాదనీ కావున పరస్త్రీ స్నేహము వనికిరాదని పై
వాక్యం తెలుపుచున్నది. “అబద్ధమునకు మారుపేరు ఆడది” అనే భావాన్ని ఆవాక్యం

విపజనులు కామాతీతులస్కీ కావున శ్రీలు ఎప్పుడును వి(ప్రలను కామించగూడ
దనే భావాన్ని ఈ (కింది వాక్యం తెలుపుచున్నది.

133

ోవి ప్రల జనునే కామింప? మడి విచారము వలచే”

[వవరుడు తన అభ్మిపాయాన్ని వరూరదినికి తెలిపెను.

“వనిత తనంతతావలచి వచ్చిన చుల్క_న కాదెయేరకిన్‌”
(మనుచరిత్రము-ద్వి.ఆ. BE వ)

ఏ స్రీ మైనను మొదటగా తాను (పేమించకూడదన్కీ అట్లు (పేమించిన శ్రీని
పురుషుడు చులకనగా చూచునన్సి మిక్కిలి విచారంతో వరూధుని (పవరునితో
వలికెను. మోక్షాన్ని కోరే మునులు సైతం శ్రీలోలురే అని వరూధిని (వవరునితో
చలుకును. స్వర్గములో ఉన్న Sora అప్పరనల పొందు కోరి భూమివెనున్న
అందమైన స్త్రీలను కాదనుట తప్పని ఆమె వితండవాదాన్ని చేయినుం

“ఇనున కచ్చడాల్‌ గట్టకొను మున్నిముచ్చులెల్ల
దామరసనే (తులిండ్ల బంధాలు గారె
(మనుచరిత్రము-_డ్వి ఆ 78 హృ

ఎంతవారలై నా కాంతా దాసులేనని భావం. జితేం(ద్రియుడై నవాడు శ్రీల
మాయరో వడడన్మి ధీరుడు కామాన్ని జయించునని ఈ [కింది వాక్యం తెలుపు
TN] a.

“Soothe సతుల Sres ధీరోచితేంబులన్‌”
(మనుచరి(తము-ద్వి ఆ. 68 వ)

QO మనస్సు చంచలవనుటకు మునుచరి[తలోని (క్రింది వాక్యమును ఉదాహర
ణంగా పేర్కొానవచ్చునుం కావున Qo మనస్సును నమ్మ కూడదని భావం,

“కలు osos జవరాండ చిత్తీముల్‌”
{మనుచరిత్రము-తృ.ఆ, 69 చ)

అన్య God” పొత్తు కూడదని ధర్మశాస్రములతో పాటు ఇతర కావ్యాలు
కూడా తెలుపుచున్న వి. పర స్రీ కామం పనికిరాదని భావం.

134

“అన్య సతులయందు నాసక్ష్తుడగువాని
దనుక మొడలి కూడదలచు కంటు
మరణమైన మేలు మది వితర్కింపగ"
(మనుచరి[త్రము-ష.ఆ. 92 ప్ర)

పై వాక్యాలు అన్య సతీసంగమము కంటె మరణమే మేలను అభిపాయాన్ని
తెలుపుచున్నది.

అసలు పెక్కు. వనితలపై (పేమ ఉన్నదని ఏవ్వరైనా చెప్పినచో అది
అబద్ధ మేనని ఈ (808 వాక్యం తెలుపుచున్నది. (పేమ అనేది ఎవ్బుడై నను ఒక్క

వ్యక్తి కే పరిమితమగునన్మీ పెక్కు. స్త్రీలను (పేమించుటనునది అబద్ధమని ఈ (808
వాక go తెలుపుచున్నది.

“పెక్కు. SoD గూర్మిగలుగుననుట బొంకుగౌదె తరుణ్‌”
[మనుచరిత్రము-ష.ఆ 74 వ]

ధర్మయుతమైన కామం Sr St అభిలషణీయమన్మి అదర్మ్శ్మ కామము పనికి
రాదని మనకు పై సామెతల వలన తెలియుచున్నది.

4. మోక్షమునకు సంబంధించిన సామెతలు ;--

మానవుడు ధర్మార్థ కామముల సహాయముతో మోకొన్ని పొందవలెను.
చతుర్విధ పురుషార్థములలో మోక్షం ముఖ్యమైనది.

“తమకు ముక్తి Sons జున్నాకా”
[vols మహాభాగవతము-షంస్కం. 190 సం]

“తంగేటి జున్ను” అనునది తెలుగు పలుకుబడి. వరమ దుర్మార్గుడేన
అజూమిళుడు do భగవన్నామస్మరణచే అంత్య కాలమున ముక్తిని పొందెనని

అజామిశోపాఖ్యానము మనకు తెలుపుచున్నది. భగవన్నామస్మరణ మే ముక్తి దాయక
మసి భావం

“హరి భజనంఒంన మోక్షంబు సిద్ధించు”
(ఆంధ మహాభాగవతను-సంస్క_౦. 218 వ

135

(వహ్లాదుడు తన తోటి వాలకులతో మనుష్య జన్మ (వభావాన్ని గూర్చి
తెలుసును. హరి భజనచే మోక్షము లభించును. కావున హరికీర్షనము అన్ని
చదువుల కంటె కూడ ముఖ్యమైనదిని (వన్ల్హోదుడు తెలిపెను. హరి భజనము ముక్తి
దాయకమనునది నిత్యసత్యం.

“సార విహీనంబులయిన సంసారముల్‌**
(ఆం|ధ మవోభాగవతము.ఏకాదళ Ío. 39 5.)

విష్ణుమూర్తిని చూచిన వారికి [వపంచము WA, సంసారము MO సారహీన
ములుగా గోచరించును. సత్పురుషుదెప్పుడును Sodom మమత్వమును
Doms" నడు.

“ తివర్ష మెరిగి సామ్యుమున సేవించువాడు సర్వ చిత్సృ ముండు”
feos మహాభారతము- అరణ్య పర్వ ము-(వ.ఆ, 245 సం]

(తినర్గ్షములనగా ధర్మార్థ కామాలని అర్థం, ధర్మార్థ కామాలద్వారా BrEA
సాధించీవాడు ఉత్తముడు కాని ధర్మార్థ కామాలలో ఒకదానికి గాని లేక మూడింటి
పెగాని మమత్వ మున్న వాడు వ్యర్హుడని భావం. అన్నిటికన్నను మోక్షమే గొప్పదని
దర్మరాజు భీమునితో వలికెనుం

“ఆత్మబంధంబు గోరునేయార్వు డెందు
(ఆంధ వమహాభాగవతము-దశ,స్కం. 1660 వ)

ఆర్యుడెప్పుడును ఆత్మబంధాన్ని కోరడు. ఆత్మబంథం నుండి విముకి,యే
మోక్షం. కావున ఆర్యుడు ఎప్పుడును మోక్షమునే కోరునని భావం, సత్పురుషు డెప్పు
డును భగవంతునిలో లీనమగుటకే [పయత్నించును కాని అన్య సుఖాలను కోరడని
భావం.

“పహూడుదరియించు సంసారవార్ధి”
(ఆంధ మహాభాగవతము-దశంస్కం, AG ప)

భాగవతమును చదివినవాడు పుణ్యాన్ని పొందునస్కీ భగవంతుడు వారిని
సంసార సాగరంనుండి తరింవజేయు మార్గాన్ని కెలుపునని భావం. భగవంతుడే ముక్తి
మార్గమని భావం

136

“వేదంబులం జేసి యజ్ఞ బులు వరిల్లునట్టి యజ్ఞంబువల న దేవతలు తృస్తలగుదురు”
(Sos మహాభారతము- అరణ్య పర ము-తృంఆ. 847 వ్ర

“హా నుమ-భీముని సంవాదము లోనివి. భీమునకు హనుమంతుడు ధర్మాన్ని
గూర్చి తెలుపుచు వైవిధంగా పలికెయ, “ధర్కోరతతిరక్షీతః” అనునది ఆర్యోక్షి

(పపంచమే మాయ అన్ని జగత్తు మిద్య అనీ ఆర్యులు చెప్పిరి.

“జగత్తు సత్యంబగు”
(ఆంధ మహాభాగవతము-పం.స్కం = eo 161 వ్ర

జగత్తునితి కము కాదని భావం.

“SomrS spots కాంక్షవలదు
(vols మహాభాగవతము-వం౦.స్క_౦ -| HV 164 ప్ర

జగ్తే మిధ్యయెనప్పుడ్కు సంసారం టె మోహము ఉండుట పనికిరాదని వృద్ధ
(బాహ్మణుడు రాజునకు తెలిపెను. అనిత్యమైన సంసారంపై కోరిక పెంచుకొనక్క
మోకెర్థియై పాటుపడవలసిందని అతడు పేర్కొ. నెను.

“దర్మార్థకామంబు లొక టినొకటి నాశమొందకుండ నడవపనవలయు
(ఆంధ వు హాభారతవము-శల్యనర్వ ము-ద్వి .ఆ, 802 ప్ర

DÉ మహాముని శాపమున దుర్యోధను తొడలు భీమ గదాఘాతముచే
విరిగెనగా సంతుష్టి చెందక బలరాముడు కృష్ణునితో పై విధంగా వలికెను.
ధర్మార్థ కామాలు వరుసగా పాటించిన సమంజసము గాన్ని దీనిలో ఏది లోపించినను
వ్యక్తి సంపూర్ణుడు కానేరడనియు అతడు JOB. ధర్మార్థ కామాలు SHS [కను
ముతో అనుభవిస్తూ మానవుడు మోక్షార్థి కావలెనని భావం. సంసార నుఖాల-

నిత్యములస్కీ వానిపై మమత్వం సనికిరాదనీ భావం.

“మీసాల పై దేనియల్‌”
[మనుచరి[(త్రము-ద్వి.ఆ 62 పం]

doen తేనియలు ఎంత తాత్కా-లిక మెనవో vÈ సంసార నుఖములు
కూడా అంతే తాత్కాలికమైనవని భావం.

137

ఈ విదంగా ధర్మార్థ కామ Bro తెలుపు సామెతలను (ప్రాచిన
సాహిత్యములో పరిశీలించు BNA.

క. నీకి-సందేశములకు సంబంధించిన సామెతలు -
OO EE ee eT ee ee ee
సామెతల (వధానో దైశ go సమాజమునకు నీతి సందేళవములను అందించుపే.

సమాజములో ఉన్న మంచిగ చెడును విభజించి మానవునకు హితిటోద చేయునవి
సామెతలని చెప్పవచ్చును. ఒక గొప్ప అనుభవసు నొరాన్ని Dagos?
చూడనగునుః
“పరమేశ రారాధనంచబు సర్వార్థ Ps Som”
(ఆంధ్ర మహాభారతము-[దోణ సర్వ :మ-పం,ఆ, 410 వ

aterm (పయోగించిన ఆగ్నేయాస్రం వ్యర్థం wm, కారణమేమిటని
అశ్వత్థామ | వ్యానునడగగా కృష్ణారునులు O SS oA వారి చరి(తాన్నంతయు
అతడు వివరించెను. Sd Dre WD ఆరాధించి నర్వార్థములను ఫొందుమిని wa o§
సలహాను ఇచ్చెను. పరమేశ్వయిని ఆరాధించిన వారికి సర్వలబ్ధి కలుగుననునఏ
సత కం.

తనువు orfe SAD, "కేవలం తాను చేసిన కర్మ మాత్రమే తనతోడ నిలుచు
నని ఈ (క్రింది వాక్యం వలన తెలియుచున్నది.

“తనువు సెడుంగాని కర్మతతిసెడదనఘా”
(ఆంధ మహాభారతము- ఆరణస్ట్టపర్నుము-చంఆ 17] పం)
ధర్మరాజు మార్కం డేయునితో D విధంగా పలికెను. అది నిత్యసత్యం.

“గర్వంబు SP east”
(wold మహాభారతము.ఉ దోోగ పర్వము -F 9.03. 302 వ్ర

గర్వముచే గొప్పదనం నశించును, కావున ఎవ్వరికై నను గర్వం పనికి
రాదనునది నిత్యసత్యం. కేశవుడు గరుడునితో గర్వము పనికిరాదని తెలిపే ఘట్టం
లోనిది,

“శదిరంబు కర్మ మూలంబగుట వలన గర్మంబులు సేయజనదుి”
(ఆంధ మహాభాగవతము-పం.స్క_ం౦. - (వ.ఆ,. - 60 వ

138

బుషభుడు సృతులకు NED ఉపదేశించుచు కర్మ మూలమైన శరీరోంకం"టె
భగవదారాఢనడు ముఖ్యమని తెలిపెను. Hos Gdn, శరీరబంధం నుండి
ముకి లభించవలెననిన భగవంతున్నిపె వునస్తును లగ్నము చేయవలెనని తెలిపెను,
భగవృక్సి అన్ని కర్మలకం BM గొప్పదిని భావం.

“ఆత్మా SOS మాయ సర్వం (ప్రియ భవతి
(solo మవాభాగవతము-చంస్కం. 626 వృ

'వేదవాక్యం. సనత్కుమారుడు పృథు చకవర్త్సికి మోక్ష సాధనంయొక్క
BOY gh తెలునచ్చు స్తార్ధమును త్యజించుటే గొప్ప త్యాగమని పై వేద
వాక్యాన్ని ఉదహరించెను. వేదాలు భగవత్స$ రూపమలని హిందువుల నమ్మకం.

“అత ని యాజ్ఞదప్పనలవిగాది”
(ఆం(ధ్ర మహాభాగవతము $0.57 06 (వ.అ. 10 %)
భగవదాజ్ఞను తప్పుట ANS తరం కాదని భావం. కాని వ్యవహారంలో ఎవరి
గురించియైన గొప్పగా వర్షించి చెప్పినపుడు సర్వసా మాన్యంగా (పయోగించు
వాక్యంగా పేర్కొనవచ్చును
మను సృతుడైన (పియ్యవతుడు ఈశ్వరాజ్ఞతో కర్తవ్య నిర్వహణం చేయు

వాడు WQS, ఆతని ఆజ్ఞను ఉల్లంఘించకూడదని వివరించి పలికిన ఘట్టంలో నిది.
ఈశ్వరాజ్ఞను ఎవ్వలయను ఉల్లంఘంపనేరరనునది సత్యం.

“దూషణ భూషణ తిరస్కారంబులు శరీరంబునకుంగాని వరమాత్మకులేవు”
(ఆంధ మహాభాగవతము-సంస్కం,-18 వ]
శిశుపాలుడు ఏవిధంగా హరిలో OS gah db g NN ధర్ముజుడు మిక్కిలి ఆశ్చర్యంతో
(పశ్నింపగ్కా నారదుడు పైవిధంగా సమాధానమిచ్చెను. పరమాత్మ దూషణ భూషణా
దులకతీతుడు కావున సామాన్య మానవునకు ధర్మసూక్షుములు తెలియవని భావం.

“ఈశునినుబొందిమ ణీపుట్ట రిల”
(ఆం G మహాభాగవత ముండశంస్కం -1ని1 ప)

139

[శుతిగీతలలోనిది. భగవంతుని పొందినవారికి పునర్ణన్మములేదు, భగవంతుని
సొన్నిభ్యమే జన్మను తరింపచేయునని భావం.

“DOSS లేని విబుధుండు విబుధుడే
పాదయుగముతో డి పశు వుగాక”

(ఆంధ మహాభాగవతము-స,స్క్టం, 170 ప్ర

తానేమిచదివెనని (ప్రహ్లాదుని హిరణ్యకశ్యపుడు అడుగగా [Swit _పైవిదంగా
సమాధానాన్ని ఇచ్చాను. విష్ణుభకి లేని పొండిత్యం వ్యర్హమన్ని విషుభకి_లేని పండితుడు
ao “= P æ -°
SHHS* సమానమని భావం. భగవగ్భకి, VO SFSU మిన్నయని భావం.

“పాలలోబడిన బల్లి dSoms”
(ఆం(ధ్ర మహాభారతము-ఉ దోోగపర ము-తృః ఆ. 135 పు

(దొపదిని &ఈదార్చుచు కృష్ణుడు DAD OT పలికెను. పొండవులు పాలవంటి
స్వచ్ళమైనవారని భావం* కౌరవులవలన పాండవులు అవమానము పొందిరస్కీ బల్లి
పడనపాలు ఎట్లు (తాగదగినవో OY పాండవులు కౌరవులనుండి వైదొలిగి సుఖాన్ని
పొందగలరనే అర్థాన్ని తెలుపుచున్నది. “పాలలోబడిన బల్లి విధంబసునది తెలుగు
పలుకుబడి”.

“మనుజమా(తుడె తలపోయ Ar HHoto”
(ఆంధ మహోాభాగనతము-దశ.స్క_ం. 1328 పవృ

కంసుని వద్దకు వెడలిన రామకృష్ణుల పరాక్రమాన్ని పురజనులు కొనియాడిరిం
మాధవుడు భగవంతుడే ఆనివారి నమ్మకం. అదినిజం. మాధవుని నమ్మినవారికి
కాఘితార్థములు ఈ డేరునని భావం.

“పాపకర్ము నియందు (పయుక్తందులైన సత్కా-రంబులుటోలె”
(ఆంధ మహాభాగవత ము--స,స్క_0 - 195 వ

సత్యారములు పాపకర్ము నకు (పయోజనాన్ని ఇవ్వలేవు. (పహ్లాదుడు పరమ
DRAPE డుం LEPR విష్ణునామస్కరణనుండి తప్పించుట కై. హిర ca gS ¥ పుడు
ఎన్ని (పయత్నాలు చేసినను వ్యర్థమయ్యెను.

140

“85 యిచ్చు పుణ్యగతి & ch తల్లియంటబోలె
(టోచు సత్కీరి యయాయువుల్‌ సిరియు”

(ఆం|ధ మహాభారతము- అరణ్య పర్వము-స.ఆం 294 వ

ఇందుని వలన రాబోవు ఆపదను సూర్యుడు SOSH ముందే సూచించును.
(బాహ్మణ వేషంలో ఇం(దుడు కర్ణుని కవచకుండలాలను దానంగా అడుగునన్వీ కవచ
కుండలాలను కోల్పోయిన SHI అర్జునుడు చంపగలుగునని తెలుపగ్కా కద్దుడు D
విధంగా సమాధానమిచ్చెను. సజ్జనునకు కీర్తిని మించినది ఏదిలేదన్సి [పాణములకం ప
CTA గొప్పదని భావం.

“atx (దొక్కిన కృష్ణో రగము మాడి.”
(ఆం(ధ మహాభాగవతము-త్చం.స్క౦. 657 పం)

“తోక తొక్కిన TSS” అను సామెతకు (గౌంధిక రూపం.

వరాహ రూపంలో ఉన్న విష్ణువు హిరణ్యాకుని గూర్చి పరిహాసోక్తులు
పలుకుచు అతనిని కవ్వించగా ఆతడు “తోక (తొక్కిన కృష్ణోరగము srdy”
ఉండనని కలవర్షించెనుం

“కొర్రవిగొని వెజ్లినే తలగోకికొనగొ
[vols మహాభాగవతము-అఆరణ్యపర్వము-పం*ఆ 19 వ]

“కొరివితో తల గోక్కొాన్నట్లు” అనునది తెలుగునామెత. కొరివితో తల
గోకొ్క్క-నుట మూర్ధత్వానికి చిహ్నం.

కౌశికుడు JRIH బయలుదేరును. ఒక ఇంటిముందాగి *భవతీభికతాం దేహి”
అని ఎన్నిమార్లు అడిగినను ఆమె వేచివుండుమని పలుకునుగాని ఎంతకును రాలేదు.
ఆలస్యంగావచ్చి తాను భర్తకుపరిచర్యలు చేయుచున్నందున రాలేకపోయితినని
తెలుపును. కౌశికుడు కోపమునకురాగ్క వచ్చినవారు కౌళశికులని తనకింతకుముందే
sr OHS gab wis ము వలన తెలియునని తెలుపును. తపోమహిమకం జ పాత్నివత్య
మహిమ గొవ్పదని తెలిసికొనిస కౌళికుని కోనమునకర్థము లేదని Eso. కౌశళికుని
కోపం కొరివితో తలగోక్కాన్నుట్లుగాయున్నదని భావం. భారత 8 పతియే
[SS gz దైవం.

141

*మూనినిజంసట రాచనడిగాదు
(ఆం|ధ మహాభాగవతము-దశ.స్క_ం౦. 149 వ

దేవకీదేవకికి జనించిన SHH కుమారులను కంసుడు వధించును. ఏడవ
సంతానంగా ఆమెకు ఒక కుమార్శె కలుగును, ఆడపిల్లియని చూడక చంపుటకై
సిద్దపడిన Somos, దేవకీదేవి పైవిధంగా పలికెను. రాజదర్మం (పకారం ÅA
చంపకూ SNe

“సతులచరితల తిదుష్క_రముల్‌”
(ఆంద9ంమహాభాగవతము- అరణ్య సర్వ నము-పం.ఆ. 820 వు
[SSS సత్యభామతో తానువడిన కష్టాలను వివరించుచు పైవిధంగా పలికెను,
BHO కష్టాలమయమనునది నాటికిన్ని నేటికిని BE oST కం.

“SaKoo కృతాపరాదలైె So దినవత్సలతం చేసి వధియింవరు”
(ఆంధ్ర మహాభారతము-చ.స్క ౦. 475 వ

దర్శతత్స్వాన్ని తెలిసినవారు సతులు తప్పుచేసినను వారె దీనత్వమును దృష్టిలో
ఉంచుకొని వారిని వధింవరు* కావున తానుచేసిన తప్పును DoD తన్ను రక్షింప
వలసిందిగా గోరూచములోనున్న భూదేవి AHA పార్జించెను. స్రీలు చేసిన తప్పును
క్షమించవలెనను భర్మము ఆనాటి ధాజులకుండెడిదని తెలియుచున్నది,

“డాతుడుమ్సుతుఢడగుట ధనము”
(ఆంధ మహాభాధతము-శాంతిపర్వము-పం.జం 519 ప్ర

“జాతస్యపామరణం౦ భవమ” అను సంస్కతసా మెతక తెలుగురూపం.*
జనకునకు వరాశరముని (పాణిల్లక్షణాలను తెలుప సన్ని వేశములోనిది.
“బూదిలో నేయివేల్చుట”
[eos మహాభారతము-ళాం తిపర్వనము-(పంఆ+ 332 5. |

“బూడిదలో పోసిన SAI LNI తెలుగుసామెత, ఆసామెతక్రు మరొక
రూపమే DX po.
CEN
“మునుతనుజేసిన కర్మంబున జూవెనశించు భూతములు”
(ఆ9(్రనువోథారతము-అరఖ సష్వుమ్ముంవ్కఆ్త శశి వ)

142

ధర్మవ్యాధుడు కౌళికునకు అహింనొ స్వరూపమును తెలుపుచు DSc
SOSH. హిందువులకర్మసిద్దాంతానికి దర్పణంగా _వెవాక్యాన్ని చెన్నవచ్చును.

“అతినిందితముత మోగుణము”

(ఆంద్ర మబోభారత ము- అర ణ్య పర్వ ము-వ౦,ఆ, 96 పు
తమోగుణము SSL యము. DSSS నను AW STP నించించకూడదిని భావం,

“syo దేశములను Sarg BHO evan, దుష్టత తియు గలిగియిం డు”
[sols మహభారతము-కర్ష పర్వ ము-ద్వి .ఆ, 114 స

శల్యుడు SHOE BILo పలికెను. (పపంచంలో Hod, చెడుకలిసే
so Q

ఉండునని భావం.
“PoI హింసాపరులక్రు దుఃఖపాప్పుల్‌”

(ఆంధ మవాభారతము-ఆదివర్వుము-చంఆ. 27 Se)
హింసచేయువాడెన్నడును సుఖపడడని భావం.

“పాపములకెల్ల నెక్కు._డు పాతకములుసువ్వె [కోదలోభంబులు”
(ఆం|ద మహాభారత ము= ఆర ణ్యపర్వము-సం౦.ఆం 42 Be)

ధర్మవ్యాధుడు కౌళికునకు హిపభోఢధచేయుఘట్టములోనిది. అన్ని పాపముల
Foo (క్రోధ లోభములు మిక్కి-_లి పాపకరములు కావున వానిని వదలివేయుజకే
ఉత్తముల od 250 BOD We

“కోధంబుకొనియాడుట లగ్గుకాదు”
(ఆం|ధ మ హాభారతము--అర ణ్యవర్వ ము-పం.ఆ, 22 వం)

“కోపమునను ఘనత కొంచ మైపోవు” నని వేమన తెలిపెను, తనకోనమే
తనకు శతువ”ని సుమతీశతక కారుడునుడివెను.

కోపమెన్నటికిని కొనియాడతగినదికాదని పతివ్రత కౌశికునితో పలికెను

“దె నోపహత ంబులగు BO pomo HBB" 0 3"
(ఆంధ్ర మహాభారతము-సౌప్రిక పర్వ ము_|ప.ఆ, 44 5)

143

కృతవర్మ OTS PHS” పైవిదంగా పలికెను, దైవోవహతుడైన వానికి
జయముకలుగదు. పొరుషముతోపాటు దైవముతోడై ననే జయముకలుగునని భావం.

“యధాకోలకల్పిత శ్షమతేజుండై నవానికి నుభయలోకసిద్ధియగు”
(అరణ్యవర్వము-ఆం[ధ మ హాభారతము-| పంఆ, 218 వ

సంతతకమయ్ము సంతతతేజమును రాజు (పకటింపగూడదని భావం.
సందర్భాన్ని బట్టి Exot, తేజాన్ని (నదర్శించగలుగు రాజునకుభయలోకాలు
సిద్ధిందును. బలీం[ద్రవహ్లాద సంవాదములోని రాజలక్షణనూల (వస్తావనను (దౌవది
ధర్మజునకు తెలిపెను. సంతతక్షమ్క సంతత తేజ మెవ్వరికిని కూడదని భావం.

“కర్మ విపాకంబుగడవంగలావె”
(ఆంద్ర మహాభారత యు-ఆదిపర్వము-వం.ఆ. 250 వ
బకునకు ఆహారంగా వెడలు తనయుని గూర్చి బాధతో (బ్రాహ్మ ణదంపతులు
పలికిననూటలు. AGS నను కర్మ ఫలాన్ని అనుభవింపవలసిం దేనని భావం.

Fes పద్విషయంబున సంతాపింపగజనదు”

(ఆంధ మహాభారతము-ఆదిపర్వము-షంఆ. 254 ప్ర

బకునకు కుమారుని ఆహారంగా పంపవలసి వచ్చానేయని కడువిచారంతో
ఆత్మత్యాగానికి సిద్ధపడిన (బ్రాహ్మణునితో అతని భార్య పలికినమాటలు.

ఆపదలో వాధపడుటకం కు ధైర్యంగా ఉన్నవారికి ఆపదలు వాటంతటఅవే
తొలగిపోవునని భావం.

“ఆత్మ మాతంబు మహాపాతకంబూ
(ఆంధ్ర మహాభారతము-ఆదిపర్వము-ష.ఆ 275 వం)

కుంతీ [rang woe ఆత్మ హత్యనేరమని వబుకుచు బకునిచంపుట్నకె
భీమునిపంపును. ఆత్మహత్య పాతకమనునది నిత్యసత్యం,

“ఆన్యులనం జేదత్‌ మిగిలి BE” ననిబ్లు సేసిన మెత్తుశేమదెనుత, ss"
(ఆం(ధ్ర మ హాభారతము-సభా పర్వము-ద్వింఆం 815 5.)

144

ధర్మరాజు రెండవసారి జూదంలో ఓడిపోయి పన్నెండేండ్ల అరణ్యవానొన్ని
ఒకయేడు అజ్ఞాతవానొన్ని అనుభ వింపవలసివచ్చు ను. ఆవిషయం BOX ధృతరాష్ట్రుడు
మిక్కిలి విచారించును. ఇతరులసం పదణు అన్యాయంగా పొందగోరువారిని ఉత్తములు
ఎన్నడును మెచ్చరనే తన అభి పాయాన్ని DL ధృత రాష్ట్ర నకు తెలిపెను,
పాండవులకు అన్యాయంగా చెందవలసిన రాజ్యం. సంపద లభించవలెనని భావం.
అన్యులసంపదను ఆశించుట సమంజసముకాదనునది నీత్యసత go.

Ses నృత దోషఫలముననుభ aot”
(ఆంధ మహాభారతము-సభాపర్వ ము-ద్వి*ఆం 288 35.)

విదురుడు సభను ఉద్దేశించి _వైవిడంగా పలికెను. Awww SOH మిన్నకుండిన-
వాడు ఆనృత దోషఫలాన్న నుభవించునస్కీ సత్యము SOc Tw, నిర్భయంగా
తెలుపగలవాడే గొప్పవాడని భావం.

“దేవతలకు నెట్లు నడచిననెగ్గులేది”
(ఆం|ధ మహాభారతము- అరణ్యపర్వ ము-|ప.ఆ, 365 పం)

ఊర్వశి తనె మరులుగొనగ్యా ఆమెను తిరస్కరించుచు అర్జునుడు
వెవిధంగా పలికెను. మానవసమాజానికి కొన్ని కట్టుబాట్లున్నవనియు్రు దేవతలకు
అట్టి కట్టుబాట్లు లేవనీ తెలుస్తున్నది. హిందూధర్మరహస్యాన్ని ఆవాక్యము
దెలుపుచున్న ది.
శవము 3550 20 నృష్షిపర్వతము (గహించునట్లు”
& ధా
(ఆం|ధ మహాభారతము- అరణ్య పర్వ ము_(ప.ఆ. 811 ప్ర

అర్జునుడు (పయోగించిన బాణాలన్నియు శివుని శరీరములో లీనమయ్యునుం
పెద్దవర్షమేవిధంగానై తే వర్వతములపై (పభావాన్ని చూపలేడో అమే అర్జునుని
వాణవృష్టియు నిషృయోజనమయ్యెనని భావం. BSTSS కోపం వనికిరాదను
సత్యాన్ని ఆవాక్యం తెలుపుచున్నది,
“యుగాంతకాలరిక్తంబులై న శరథులంబోలె"”
(ఆంధ మహాభారతము- అర ణ్యవర్వ ము-(పంఆం 815 ప

(పళయకాలంలో సము(ద్రములన్ని యును హరించుకొనిపోవునను usog D
వైవాక్యం తెలుపుచున్నది. శివునిపై అర్జునుడు [వయోగించిన చాణాలన్నియు
వ్యర్థమ య్యెననిభావ౦,

145

“ఒక్క చోటనపెద్దకాలంబునికి యెవ్వరికిం [వీతిజననంబుగా దు”
(ఆంధ మహాభారతము- ఆర ణ్యపర్వము-(పంఆం 276 పం)

వ్యాసుడు ధర్మరాజుతో _పెవిధంగా వలికెను. ‘Proximity breeds contempt’
అను BOK MDE do, “es త్రిపరిచయము ed Bx మూలము” అనే Bele సామెతయు

Dera, తెలుపుచున్నవి ఒకేచోట చాలాకాలముండుట ఎవ్వరికిని క్షేమకరము
కాదు. మరియు (పీతిపా(త్రింకాదు.

“Kae తు నకు బుద్ధిగా ANS”
(sols మహాభారతము-= అర ణ్యవర్వ ను-తృ,ఆ.ం 278 సం

భరద్వాజుని కుమారుడు రైభు్యనివలన మరణించును. రైభ్యుని కోడలుపై
భరద్వాజకుమారుడు మోహితుడగును. ఆసమాచారమును కోడలుద్వారా రై భ్యుడెరిగి
అతనిని చంపును." ఆవిషయాన్ని తెలిసికొని భరద్వాజుడు విచారించుచు పైవిధంగా
పలికెను. గర్వమున్న వారికి యుక్తాయుక్త విచక్షణాజ్ఞానం శూన్యం.

“$$ 85835 20 oh eo బైవనియుక్తు లై (పచ్చన్నవృత్తి నుండుదురు”
(ఆం|ధ మహాభారత ము.అరణ పర్వ ము-ద్వి*ఆ. 178 వ

వార్షేశేయడు తనవద్దనే రధ సారథిగా ఉన్న నలుని గుర్తింపనేరడు.
బాహుకుని రూపంలో నలుడు అతని వద్ద సారధిగా నుండెను దైవనియుక్స్షులెన
మహాపురుషులు రహస్యముగా నుండెదరనీ భావం.

౬ విసీతు సిరియుటోలె నడగివిరిసి HOG”
(ఆం (ధ్ర మహాభారతము- అరణ్యపర్వ ము-ద్వి*ఆ 111 సం)

నలుని పాసి దమయంతి అడవిలో ఎన్నో కష్టాలపాలైన సంధర్భం లోనిది.
అవినీతిపరునకు సిరి Sodan నిలువవనే అభి పాయాన్ని 2» వాక్యం తెలుపు
చున్నది. ఇప్పటికిని (ప్రజలలో అదే విశ్వాసముంది.

“(కతు సహస్రంబులు సేసిన వారికంటె నకోధనుడగరంబధికుడం(డు"
(ఆంధ మహాభారతము.ఆది పర్వ ము_తృ.ఆ. 146 ప

“బుద్ధి గలవారికి LAP Soe కొనియాడందగదు”
(yoo మహాభారతము-ఆది పర్వ ము-తృ,ఆం 148 సం)

146

(కోధం ఎవ్వరికిని పనికిరాదనే సత్యాన్ని ఆ వాక్యాలు తెలుపుచున్న మి,
శర్మిష్టచే అవమానితురాలై న దేవయానితో కుకాచార్యుడు D విధంగా పలికెను,
“కోవమునను ఘనత కొంచెమైపోవుిననునది నిత్యసత్యము,

“ఆత్మ (పశంససేయు మది మరణము”
(Bo Sa హాభారత ము-కర్ణ పర్వ ము-తృ.ఆ. 90 ప్ర

ధర్మరాజును అనవసరంగా సంశయించితినని మిక్కిలి పళ్చాత్తాపపడి కత్తిని
తీసుకొని అరునుడు ఆత్మహత్య కె పాల్పడును. ఆత్మహత్య దనికిరాదని కృషుడత
జ è PA ఠి ణ్‌
నికి తెలుపును. దానికన్నను ఆత్మస్తుతి సీచమెనది. THN, అర్జునుడు ఆత్మ
(వశంస చేసికొనిన అతనికది మరణంతో సమానమని తెలుపును, ఆత్మ sos
పనికిరాదని భావం.

“SHI OSX (బాణాత gox"
(sols మహాభారతము-ఆది పర్వ ము=త్భ,.ఆ, 178 ప్ర

“చనుబొంకగ వివాహ సమయమున” అనునది నేటికిని [పచారంలోనున్న
సామెత, శుకాచార్య సీతిని తెలుపు ఘట్టం లోనిది, (పాణం పోయే సమయంలో
వివాహా సమయంలో అబిద్ధమాడినను తప్పులేదనీ భావం. “వెయ్యి అదిద్ధాలాడై నా
DP FASII SHKA తెలుగు సామెత.

“అరణి నగ్నివొడముకరణి”
(ఆంధ మహాభారత ము-ళాం తిపర్వ ము-ద్వి ఆ. 23 పం)

భీష్మడు కృష్ణుని స్తుతించుచు ఏ విదంగానై తే అరణియందు అగ్ని జనించి
BS విధుల కార్యమును నెరవేర్చెన్నో oe దేవకి గర్భచుందు జనింటెగ కృష్ణుని
కీర్తించి తరించెదనని పలికెను. అరణియందు GAD జనించుకనునటే అందరోక
తెలిసిం దే.

le చనుబొంకగ (పాణాత్యయ
మున సరః Sars హరణమున వధగా వ
చ్చిన విపార్థమున పధూ
జన NSN Motos వివాహా సవముయముతందున్‌
(ఆంధ మహాభారతము-ఆవీవక్వో వణఃత్య 178d.)

147

$6 ESE డ్రవ సీళ్లులు బెట్టిన కరణి”
(ఆంద మహాభారతము-ళాం తివర్వ ము- | పంఆం 332 పం)

వ్యాసుడు ధర్మరాజునకు నీతి బోధ Daw, అప్మాతదానం ఎప్పుడును
వనికిరాదనునుం దప్పిగొనిన వారికి ఏ విధంగానై కే నోటివగ్గర నీటికడవలుంచినను
(పయోజననుండదో SO అపాత్రదానమును పనికిరాదని భావం.

“*కొజవియు కొజువియు దాకిన Baa
(ఆం|ద మహాభారతము-ఖీష్మ పర్వము-[వఆ,. 228 ప్ర

Drg bvo యుద్దం D విధంగా నున్నదని కవి వర్లించెను. ఇదరును
ఖా ళు One € Q
సమాన తేజస్సును కలిగియున్నవాంని భావం,

“F858 మరణంబు నియతంబగు”
(ఆంధ మహాభారతము-ఆర ణ్యపర్శ sho-| H.W. 262 వ
ఖీముడు భర్మరాజుతో పె విధంగా పలికెను. “అనిత్యాని Food” అనునవి
గీతా వాక్యము, కావున శరీరమునకు మరణము SH jo, కాని ఆత్మకు మరణ
ముండదని భావం,

“(288% నెల్లి శుభములు గలుగు
(ఆంధ్ర మ SEP OS ము-కర్ష పర్వ ము-తృం 272 పం)

అశ్వత్థామ దుర్యోధనునకు SS SGX చేయుచు birga గొన్నవీరులను
చంపిన అర్జునుని ఎదిరించుట SOSH సాధ్యంకాదు కావున దుర్యోధనుడు పొండ-
వులతో సంధికి ఒప్పుకొనుటయే సమంజసమని పలికెను. “బతికియున్న బలుసాకు
తినవచ్చు” అనునది జెలుగుసా మెతఈ

“ఈనుదూనము చచ్చి ననేమిగలదు”
(ఆం(ధ మహాభారత ము-కర్ష పర్వ ము-త్చు, ఆం 272 ప

కొరవ “సెన్యంలోని గొప్పవీరులందరు చనిపోయిరి. కావున ఇస్పటికైనను
నంధిజేనుకొనవలసిందని దుర్యోపనునితో అశ్వత్థామ SOB. చచ్చినవారికి ఏమీ
అభించదు కావున దుర్యోధనుడు చేసేపని తగిందికాదనే భావాన్ని లెలుపును*

148

“DOF Koso D SLFE మెండు”
(ఆంధ మహాభారతము-శల సర్వ ము-ద్వి ఆ. 165వ.)

విశ్వామితుడు వశిష్టువి శకిని ఎరుగక అతనిని అవమాని౨పగా ఆతడి తన
తపశ్శక్తి (పభావాన్ని DÍL. అన్నింటికంచ SES, గొప్పది. అది నిత్య
సత్యము.
“మాయలుగలపగణి మాయ. పకారంబులం బరమార్చు టయత గు”
(ఆం|ధ మబాభారతము.శల పరం ము-ద్వి .ఆ. 271వ

కృష్ణుడు అర్జునునితో భీమ డు దురో్యధనున్ని మాయా యుద్ధరీతిచేమా(త్రమే
జయింపగలడని నుడివెను. శ్యతువు మాయావియైనయెడల ఆతన్నావిదంగానే
చంపుట ఉచితమని ఎన్నో ఉదాహరణాలను HE Sh. యుద్ధనీతిని తెలుపు
సామెత అని చెప్పవచ్చును.

“ఆసదోసనమెలుగగనిచ్చున్‌"
(ఆం|ధ మహాభారతము-(దోణ పర్వ ము-ద్వి ఆ. 141 పం)

ఆశ దోషమెరుగదు. Orv ఎచ్చశునను పనికి రాదని భావం. వీరులందిరిని
చంపగలను అను దీమాతో అభిమన్యుడు వద్మవూ్యహాంలో (వవేశించి మరణీ-చెనని
ధర్మరాజు విచారించెను. అత్యాశ పనికి రాదు. “దురాశ దుఃఖమునకు చేటు” అనునది
తెలుగు సామెత

“ఎందును Boj o, దర్పము బహుకాలసంచిత తసపఃపలహానియొ నర్పకుండునే”
(ఆం(ద మహాభారతము-ఆదివర్వము-తృ.ఆ= 217 ప)

యయాతి గర్వముతో దేవలోకములో ఉన్న మహర్షులను అవమానించగ్యా
ఇంద్రుడు కోపించి అతనిని శపించును. ఎంత గొవ్నవారికై నను గర్వం పనికిరాదని
భావం.
“సంతత (వత నియమ (పభావులగువారల Moms దేహ దుఃఖముల్‌”
(ఆం|ధ మహాభారతము-ఆదిపర్వము_స.ఆ. 121 ప

GSM SOG వశిష్టుడు మొదిట ఆత్మహత్యకు పాల్పడును. కాని సంయమ
నంతో దుఃథాన్నణచుకొని ఆ (పయత్నము నుండి విరమించుకొనును. (వత నియ
మాలను పాటించు వారికి చేహ దుఃఖములుండవని భావం.

149

stom పెద్దల చరితంబల్పులకు SON శక్యా మె యందున్‌”
(ఆం|(ద మబోభారతమ-సభాపర్యము-ద్వి .ఆ. 19 5.)

భీమ్మని నిందించు శిశుపాలుని వద్దకు At goer BHO పెద్దల గుణములు
అల్బులు తెలియగలేరని తెలిపెను, jG పెద్దలను అవమానపరుచును గానీ
DSBS) hi ఇతరులను అవమానం చేయరని భావం.
Q

“STALS జనిత కీలము గెల్ని వెలుంగ నేర్చునే”
చై
[eos మవోభాగనతను-దశంస్క_0, 554 సం]

(బహ్మ కృష్ణుని మహిమను పొగదుచు పై విదంగా (ప్రార్థించెను. ఎట్లయితే
దావాగిషి తనకీలలను ఎదిరించి నిలువలెద్యో vD కృష్ణుని ఎదిరించి తాను [బతుక
లేనని (బ్రహ్మా పేర్కానెను, | Star Qos (దహ్మ So DS శక్రివంతుడని
భావం,

“SGe ¥e Ho డెప్ప డు HES OM QG sý డకాడే”

(ఆర్మద xh హాభారతము-ఆది పర్వ ము-అ.ఆ. 167 వం

అర్జునుని రాక వలన Sot ములో శాపషగస్తులయిన అయిదుగురు అప్పర
సల శాన Dos కలంగుతుంది. అర్హునుని రాకను ఎరిగి కృష్ణుడు అక..డకు
ఏతెంచును. భక్తులకు ఎప్పుడును భగవంతుడు దర్శనమీయుననుటకు మై వాక్యాన్ని
ఉదాహరణంగౌ పేరొ్కనవచ్చునుం

“సత్యము సెప్పనివాదును ఘోర నరకపంకమునబడున్‌”
(ఆంధ మహాభారతము-ఆది నర్వ ము- [ప,ఆం 186 పం)

భృగుదు అగ్ని దేవునకు సర్వభక్షికుడవు కమ్మని శాపమిచ్చెను. ఆ సందర్భ
మున అగ్నిదేవుడు D విభంగా వలికెను మానవ సమాజం సత్యనిష్టా పరిపాలనతో
కూడి యుండవలెననే భావాన్ని తెలుపుచున్నది.

“శురాపానము ముహిపాతకవము*
(ఆం మహాభారతము-ఆదిపర్వ ము-త్చంఆఅం 122 వ

దేవయాచి కచున్ని ఎచ్చుటను కానక శుకాచార్యునితో తన దాధను వివరించు
కొనెను. బృహస్పతి కుమారుడైన కచుడు శుకాచార్యునకు శిమ్యడు. కాని

150

రాక్షసులు మాయచే శుకాచార్యుడు సురాపానం చేసే సమయంలో కచున్ని Soh,
బూడిదగా చేసి శ్నుకాచార్యుడు (తాగే నురలో కలిపిరి. ఆ విషయాన్ని తర్వాత
తెలిసికొన్న శుక్రాచార్యుడు పె విధంగా పలికను. సురాపానం మహా పాతకవమనునది
నిత్య సత్యం.
“సర్వ కార్యంబులు మం([తమాలంబులు”
(sold మహాభారతము-అరణ్యవర్వ ము-తృ*ఆం 349 వ)

అన్ని కార్యాలు మంత్ర మూలముననే జరుగునని హనుమంతుడు భీమునితో
పలికెను. మం[తమనగా ఆలోచన అనే అర్థమున్నది. ఏ కార్యమెనను ఆలోచించి
చేయవలయునను అభ్మిపాయం పై దానివలన తెలియుచున్నది.

“కో ధమత పముంజెజచున్‌ ”
(ఆం(ధ్ర మహాభారతము- ఆదిపర్వ ము-ద్వి .ఆ,. 172 పం)

పరీక్షిత్తు తన తం(డి తపస్సు చేయు సమయాన చేసిన తప్పిదానికి కోపము
వచ్చి శృంగి శాపమును ఇచ్చును. అప్పుడు శమీకుండు Fy AS పె విధంగా
SO Sad,

తన కోపమే తన శతువు
తన శాంత మె తనకు రక్ష దయచుట్టంబౌ
తన సంతోషమె స్వర్గము
తన దుఃఖమె నరకమం (డు తధ్యము సుమతీ"
(wad FSF Sy )

SHS కోపమెవ్వరికిని HOE రాదనే విషయాన్ని పై నద్యం తెలుపుచున్నది
కోప మెవ్వరకును పనికిరాదు.

“పరనిందయు ఆత్మ గుణోత్క_ క్ష కీర్తనముజేయగౌ నుచితమె సత్పురుషులకు”
(ఆంధ మహాభారతము- ఆదిపర్వము-ద్వి*ఆ. 112 ప

గరుడుడు అమృతాన్ని గొనుటకై దేవలోకానికి వెడలుసుం అచ్చట ఇం|(దుడు
(పత్యక్షమె గురుడుని ఉ ధ్రశ్యాన్ని తెలుసుకొన్న అఆతనీతో తన బల పరా(క్రమా
దులను వివరింనవలసిందిగా కోరగా గురుడుడు పై విధంగా మాట్లాడెను. KADÉ
నకు పరనిందయ్ము ఆత్మస్తుతియు పనికిరాదని తెలిపెను.

*

151

“పురాకృత కర్మ ఛావ్య మెవ్వాడును నేర్చునే Sons వగ”
(ఆంద్ర Sp oF FOP ES ము-విరాట పర్వము-[పం,ఆం 238 3%.)

DS eo ఆస్థానములో ఉన్న బృహన్నలను wa, ఆ రూపము ఎట్లు
సిద్ధించెనని (పశ్నించగ్కా అతడు పెవిదంగా సమాధానమిచ్చెను.

“ఎవ్వారులు నాత్మ నమ్ముదుఠె వ[క విచారుల POS 200”
(ఆంధ్ర మహాభారతము-అరణ్యవర్వము-సంఆం 410 వ)

యక్షుని నిరాకరించి నకుల Sor దేవు, భీమార్జునులు మూర్భ నొందిరి.
ధర్మరాజు కొలను వద్దకు వచ్చి, మూర్భావస్థలో నున్న సోదరులను చూచ్చి సమీప
మున యుద్ధం జరిగిన ధఛాయలేమియు కనబడకపోగ్యా కౌరవులు పాండవులను ఏమి
చేసిరోయని మిక్కిలి విచారించును. ఎవరై నను దురాలోచనా పరులను నమ్మరనడానికి
® ఉదంతమే నిదర్శనం.

“నుఖమునకు దుఃఖమునకుంగారణంబు దనదు
పూర్వకృతంబై చను కర్మమ కారణము”

(ఆం|(ధ మహాభారతము-అరణ్యపర్వము-స,ఆ. 854 వు

దర్మరాజు నకులునితో D విధంగా పలికెను, పూర్వకర్మాను రూపంగా సుఖ
సంపదలు ఏర్పడునని తెలిపెను. పూర్వజన్మకలదని హిందువుల నమ్మకం.
“Seo చెట సె HS”
Oa

(ఆంధ్ర మహాభారతము--అరణ్యపర్వము=-సంఆ, 162 పం

సీతాదేవి రామునితో పైవిధంగా పలికెను. తాను SD HOS నయెడల వేల్పులే

దహించెడిభారస్కీ (శ్రీరాముడు కోరిసయెడల తాను అన్ని పరీశలకుకూడా సిద్ధమేనని
పలికెను. వేల్చులు చెడును సహించరని భావం.

“ఆత్మ మాతకు నకు లోకంబున నిందయు హీనతయు దుర్గతియుం (బాపించు”
(ఆంధ మలేభారత ము-అరణ్య పర్ణ ము-షం ఆం 42 వ)

(పాయోవవిష్టుడెన HE SHH కృత్యపారాళానికి కొనిపోవును. అచ్చట
దైత్యులు అతనిని సమీపించిరి అతన్నిచూచి సంతోషించి _వెైవిధంగా వారు పలికిరి.

152

లఆత్మహత్యా[పయత్నంనుండి విరమించుకోవలసిందిగా వారుకోరిరి. BS QT om
పాల్పడినవానికి లోకనింద్క హీనత్వమ్ము దుర్గతి (పాప్పించునని తెలిపిరి, ఆత్మహత్య
మహాపాతకముం

“విషయవిజ్ఞా నమునకు ననయంబును మనను మూలము
(ఆం[ద మ హోభారతము- అర ణ్య పర్వ ము= పం*ఆ. 80 పు

ధర్యవ్యాధుడు కౌశికునకు జీవలక్షణాలను తెలుపుచు మనస్సే విషయజ్ఞానానికి
మూలమని తెలిపెను. మనస్సును జయించినవాడు సద్షతిని పొందునని భావం.

“కొందజాయాసపడియు నిషృలారంభులై నిలుతురు”
(ఆంధ మహాభారతము- అరణ్య పర్వము-పం,ఆం 39 పు

ధర్మవ్యాధుడు కౌళశికునితో ధర్మరహసా్యాలను తెలుపు సందర్భంలోనిది,
సత్పురుషుల కార్యములను ఆర్యులు కీర్హించెదరనసీ ఇతరులకు అపకారము చేయు
వాడు తన పాపమున తానే నశించుననీ తెలిపెను.

“DBA యెజలుగనొల్లనికజటిం దెలుపగ కమలగర్భునివశ మే”
(ఆం(ధ్ర మహాభారతము-అరణ్యపర్వము--చ,ఆ. 72 ప

“మొప్పెదెలునగలేము మున్న దేళ్లకునై ని” అని వేమన శతకారుడు తెలిపెను,
నిండుకొలువులో తనను MS 08D దుష్యంతునిచూచి శకుంతల తనమనస్సులో
అట్లు భావించెను. “తెలిసికూడ తెలియనట్లుగా” ఉండేవారిని భగవంతుడుకూడ
ఒప్పించలేడని భావం.

“అందని (మాకులపండ్లు గోయదలచుట హిత మే”
(ఆంధ మహాభారతము.విరాటపర్వము.-ద్వి es. 58 ప)

“అందని [మాకుపండ్లు గోయదలచుట” అనునది తెలుగు జాతీయము.
తనపతులు మిక్కి-లి బలవంతులనీ తనను మోహించి కష్టాలపాలు కారాదని
ఎన్నోమార్లు (ద్రౌపది నచ్చచెప్పినన్సు కీచకుడు పెడచెవిన పెట్టును. ఆమెవిసిగిపోయి
రావణాదుల ఉదాహరణాల చూసుచ్చు అందని (మాకుపండ్లు గోయదలచుట ఎవ్వరి
కినికూడ కేమంకాదని పలుకును.
“నివుఖుగవిసిన మెరయని నిప్పుబోలె”
(ఆంధ మహాభారతము.-విరాటపర్వము.చ.ఆ, 75 పు

133

“నివురుగప్పిన నిప్పు” అనునది తెలుగు సామెత బృహన్నల ఆడురూపంలో _
ఉన్నను మిక్కిలి బలశీలి wd, అతదు “నివుజుగవిసిన adhd నిప్పువలె"
ఉన్నాడని కవివర్షించెను.

“మా x SONGS ఃకరింపనగునే”
(ఆంధ్ర మహాభారతము-విరాటపర్వము-చ,ఆ, 220 వ)

పెద్దలమాట జవకూడదనునది సామెత,

Shih కృపాదార్య్య (దోణాచార్యాదియోధులను అందరిని అధిక్షేపించుట,
బూచి ఫీమ్ముడు దుర్యోధనునితో పె పెవిధంగా పలికెను. గొప్పవారిని ఎన్నడును
అవమానము JASA, అట్లు చేసినయెడల అనర్థములుగలుగునసీ బలికెను.
పెద్దలను గొరవింపవలెననునది నిత్యసత్యం౦.

“వలుకవచ్చు గాక పలికినయట్టుల చేయుబట్లు”
(ఆంధ మహాభారతము.విరాట పర్వ ము-పం.ఆ. 90 పు

“మాటలుకాద్యుచేఠలుకావాలి” అనునది నౌ మెత, ఎనో్నోమారులు కర్ణుడు అర్జునుని,
యుద్ధరంగంలో ఓడించెదనని వీరములు పలుకును. కాని యుద్ధరంగంలో అర్జునుని
pees ఓర్వ లేకుం డెను, అతనిస్థితిని చూచి వ్యంగ్యంగా తర్జునుడట్లు పలికెను.

“నీజుపైగవిసిన OS pogo”
(ఆంధ మహాభారతము. విరాట సర్వము-నం ఆ, 851 వృ

“Den” అనగా బూడిదలోనివురుగప్పిన నిప్పువలె” అనునది తెలుగు జాతీయము.

బృహన్నలే అర్జునుడని భీముడు విరాట మహారాజునకు తెలుపుచ్కు అతని
ఫరా[కమము “నీజుమెగవిసిన నిప్పులట్లు” ఉన్నదని పలికెను.
“పలక dace రికి నువ వచ్చు
(ఆం|ధథ మహాభారతము--ఖీస్మ వర్వ Ko- ద్వి.ఆ. 354 3)

“ఎట్లుగానున్నది యట్టయయ్యెడు”
[ఆం(ధ మహాభారతము-భీష్మ పర్వము-ద్వి.ఆ. 884 ప

154

“DO Sb gO అట్ల వుతది"” అనేది తెలుగు జాతీయం.

అనవసర పుత్రవ్యామోహం వలన యుద్ధం సంభవించెనని విచారింపక్క ధృత
రాష్ట్రుడు సంజయునితో _పేవిధంగా వలికెను, _దెవవాక్కులను ఎదిరించుటకు వీలులేక్షు
న్నను మానవుడు తానుచేసే కార్యంలో లోపాన్ని రానివ్వకూడదని సంజయుడు

“ అసత్యముగల్ల నే వృనే”
(ఆం(ధ మహాభారతము-[దోణ పర్వము-(పంఆ, 891 ప్ర

“సత్యమేవజయ తే” అనునది ఆర్యోకిి,

దుర్యోధనుడు (దోణున్ని పాండవ పక్షపాతియని అవహాళనచేయగా అర్జునుని
పరాక్రమమును తెలిసినవారెవ్వరును అట్లు సలుకరని దురో్యోదనునకు ఆచార్యుడు
సమాధానము ఇచ్చాను. అసత్యము నిలువదస్కీ సత్యమే గెలుచుననీ తెలిపెను.
అది నిత్యసత కము,
పనుమంటనుజుకు శలభంబునుటోలి”
(ఆంధ్ర మహాభారతము-[ దో ణ పర్వము-చ,ఆ, 116 పు

“ముంటలలో వడే మిడితలవలె” అనునది తెలుగు జాతీయం. మంటలలో
పడేమిడతలు GADI

శిశుపాలత నయుడుు ధృష్టకేతుడు మొదలగు కౌరవవీరులు అర్జునునిపె
మంటలలోపడే మిడతలవలె దం డెక్సిరని కవి వర్ణించెను.

“శలఖము వహ్ని మీదజనుచందము”
(ఆంద్ర మహాభారతము. దోణ పర్వ ము-సం.ఆ. 118 వ్ర

కొరవ్యసెన్యం అర్జునున్ని కలియుట పైవిధంగా ఉన్నదని కవి వర్ణించెను,
సెన్యము చెల్లాచెదరయ్యెను. కర్ణుడు అగ్నిలోపడే మిడుతవలె అర్జునున్నివెకి వెడలు
TDA) GO కృపాచార్యుడు ఆచార్య నందనునితో పలికెను.

“'పేీరడవిసాచ్చిపొనుంగువడిన కార్చిచ్చుకై వడి”
(ఆంధ్ర మహాభారతము- [దో ణ పర్వము-పం*ఆ. 821 వ)

155

పాండవ వీరులు ఎన్నిబాజాలను చేసినను TSS, అడవిలో వ్యాపించిన
దావానలమువ అె (దోణుడు వారినందరిని దునుమనొాగెను, అడవిలో వ్యాపించిన
దావానలము అనునది జాతీయం,

“ఊరిసినవుందువుల నువ్వుబెస్లైదు”
(ఆంద మహాభారతము-(దోణపర్వము-పం.ఆ. 859 ప

“సండుమీద కారము జల్లినట్టు” మనది తెలుగు జాతీయం.

అర్జునుడు అశ్వ త్థామ గతించెనని అబద్ధ్దమూ డి ఆచార్యుని మరణానికి కారణ
మగుటవిని మిక్కిలి బాధవడును. అప్ఫుడు భీముడు కౌరవులు చేసిన తప్పులెన్నిటినో
ఎత్తిచూపుచ్చు S| పదికి సభలో అవమా నముచేయుట్క లక్క_యింటిలో సెట్టి నివ్నం

29
ర

టించుట మొదలగునవి న్యాయమేనా ఆని (వోశ్నించును. అప్పుడు ఆర్జునుడు ఆత
వెవిదంగా మాట్లాడును. అసలే బాధలో ఉన్నవారిక్కి మరిన్నిచాదలను BH
విషయాల వివరించుట సమంజసముకాదని భావం,

““అనృతభయమునాజ జయం AS”
(ఆం|ధ sor భారతము-(దోణ పర్వము-పం,ఆ. 314 పు

భీమసేనుడు ఇంద్రవర్మ ఏనుగును చంపును. ఇం(దవర్య ఏనుగుసేరు
అశ్వత్థామ. అదినెపంగా పెట్టుకొని అశ్వణ్ఞామ చనిపోయెనని ఎలుగెత్తి చెవ్నవల
సిందిగా కృష్ణుడు భీముడు ధర్మరాజును కోరిరి. యుద్ధములో జయాన్ని పొందుట
HID అబద్దంకం అ FSII, ఇస ఒకవిధంగా అబద్ధ మేకాదనీ వాదించిరి.

“తగువారలొరులదెగదుట్ట పొగడుటయగు”
(ఆం[భ మహాభారతము-కర్ష పర్వ ము-(ప.ఆ. 818 ©)

“వియాననికె నా కయ్యానికె నా సమతుల్యులు కావాలి” అనునది తెలుగునొ మెలి.
త. 5 6.

సమానులై నవారు పరస్పరం దూషించుటక్కు భూషించుటకు సరిపోదురనియా
సూతపు[తుడై న Foot ఎవరైనా దూషించినవ్పటికిని మిన్నకుండవలెనని శల్యుడు
కర్ణునితో పలికెను. మహాభారతకాలంలో (పచులితంగా ఉన్న జాత్యహంకారానికి
నిదర్శనం. ఆది DSHS go.

156

“చెలుతుమనుటనోరిచేటుగాదె”
(ఆంధ మహాభారత ము-కర్లపర్వ ము-ద్వి we 24 ప)

“నోటితీటి” అనునది తెలుగువలుకుబడి. ఆదియె “నోరిచేటు” నకు సమానార్థ
కమని చెప్పవచ్చును.

ఎట్లయినను అర్జునుని ఓడించి దుర్వ్యోధనునకు విజయము సమకూర్చెదనని
పలికే కర్చునిచూచి శల్యుడు పైవిధంగా పలికెను. అర్జునుడు గొప్పవీరుడస్కీ నీవతనిని
గెలుతుననుట నోరిచేపేనని శల్యుడు FHS” నలికెను.

“ఫొదుగుగోయుచాప్నగు”
(ఆంధ మహాభారతము-శాంతిపర్వము-ద్వి.ఆ. 299 ప)

“పాలుతాగి పొదుగు కోయువాడు” అనునది సామెత,

రాజు (పజలనుండి పన్నులు Soir | Sows రాబట్టవలెనుగాన్మి వారిని
WED, హింసించి పన్నులువసూలు చేసినచో పాలు ఎక్కు-వ కావాలనే దుర్చుద్ధితో
పొదుగు కోసినట్టులగునని రాజభర్మాలను తెలుపుచు బృహస్పతి పసుమనుండు అను
రాజుతో పలికెను.

“(మానుపక్షులను (టోచువిధంబున”
(ఆం(ధ మహాభారతము-ళాం తినర్వ ము-ద్వి 0829 ప్ర

కుబేర ముచికుందసంభాణంలోనిది, చెట్టు ఏవిధంగావై తే వక్షులను కాపాడునో
ee రాజు బంధువులను సజ్జనులను కాపాడవలెను.

“(బదికియుండిన శుభములు బడయవచ్చు"
(ఆం(ధ మహాభారతను.-కర్ల పర్వ ము.తృ.ఆ, 18 పు

“pmo బలునొకు తినవచ్చు" అనునది తెలుగు సామెత
భీకరపోరాటం చేసే కర్టునిచూచ్చి ఆతనిని ఎదుర్కొనుటకు తన అశక్తతను
అర్జునుడు కృష్ణునకు నివేవంచుకొనెను, చాలా (పచారములోనున్న సామెత,

“మంటసొరగదలచుమిడతలు"
(ఆంధ్ర మహాభారత ము-కర్ణవర్వము-ద్వి.ఆ, 842 సు

157

“వుంటలోపడే మిడుతవలె” అనునది (HOS DS వలుకుజడి.
పాంచాల సెన్యమును నశింపచేస్కి అర్జునునితో యుద్ధంచేయటకు సిద్దపడు
కర్ణుడు మంటలో (వవేశించు మిడతవలె ఉండెను. అర్జునుడు అతివీరభయంకరుడని
భావం,
“క్షమ మేలగునై ననతికమ దై న్యముదెచ్చు”
[ఆం|ధ మహాభారతము-శాం తిపర్వ ము-తృ.ఆ. 18 పు

ధర్మరాజునకు థీష్కుడు రాజధర్మాలగూర్చి 'తెలుపుచు పైవిధంగా పలికెను,
క్షమాగుణం గొన్బదే ఐనప్పటికి అతిక్షమ మా(తము రాజునకు వనికిరాదిని తెలిపెను.

“తప్పించుకొను Sen RBoAhothsS* wo మేలు”
(ఆంధ మహాభారతము-శాం తిపర్వము-ద్వొింఆం 285 ప్ర

“తప్పించుకు తిరుగువాడు ధన్యుడు సుమతీ అని సుమతిశతకారుడు తెలిపెను
విశేష్మపచారంలో ఉన్న సామెతగా చెప్పవచ్చును

బృహస్పతి వసుమనుండను రాజునకు రాజధర్మాలగూర్చి తెలుసచు రాజు
వీలైనంతవరకు యుద్ధమునకు ముందుండగూడదనియు శాంతికాముకుడై, హింసా
త్మక పద్ధతులలోను తప్పించుకొనే మార్గాన్ని తెలిసికొని ఉండవలెనని తెలిపెను

“ఆసపజ్జం ESD. సుఖకరంబు

(ఆంధ్ర మహాభారతము-శాం తిపర్వము-తృం ఆ. 168 5)

“ese E Roto Neh
పూటకూళ్ల మ్మ పుణ్య మెరుగదు” అన్నది తెలుగుసావెత,
భీష్ముడు ధర్మరాజునకు సుమితుడను Tass PO} వివరించుచున్న

సన్ని వేశం లోనిది. సర్వ ఆనర్జాలకు మూలం ఆశకావున ఎవ్వరును ఆళాపరుడు
కాకూడదని భావం.

హీన వజ్జుడకార్యములై నవి సేసితుదివగచు”
[so మహాభారత ము-ళాం తిపర్వ ము-తృుంఆం 852 స]

జనమేజయమహారాజు [బహ్మహత్వాపాతకముచే జాదపడి శొనకుడను
మునీం(దుని వద్దకు వెడలి తన భాధలను చెస్పుకొనెను అప్పుదు కేవలం హీన

158

(Ses ere sone బాధపడెదరని జనమేజయునితో శౌనకుడు HOS. అకార్య
జు
ములు చేయకూడదని భావం.

“విధికృతంబునకు వగవంబనిలేదు”
(ఆంధిమహాభారతము-శాం తిపర్వ ము-తృ.ఆ, 312 వు

భీమ్మడు ధర్మజునకు రాజనీతిని తెలుపు సందర్భములోనిది. కరఫలమె
వరై నను అనుభ వించవలసిం దేనని భావం.

“మార్దవమున చెల్లనియదిలేదు”
(ఆంధ మ హాభారతము-ళాం తినర్వ ము-తృ,ఆం 277 ప్ర

(పేమతో విషమునై నను తినిపించవచ్చు”నను సా మెతగలదుం

కణికుడు శ(తుంజంమునకు SOLS నీతిని భీమ్మడు ధర్మరాజునకు తెలిపెను,
వీలైనంతవరకు రాజు ఏకార్యానైచ్వనను (పేమతోడనే నెరవేర్చుకొనవలెనని భీష్ముడు
ధర్మరాజునకు తెలిపెను.

“SEES soms నవి యనుస్టిం సవలయు
(Sos మహాభారతము-శాం తిపర్వ Koa 5.03. 858 వ

ISLE DN తమ్మ BND మించిన కార్యాలను తల బెట్టకూ GSO, తలక్రు
మించిన భారం పనికిరాదనీ శౌనకుడు జనమేజయునకు తెలిపెను,

“మృతు్యవుదుర్వారం బైెయపహరించు”
(Sos మహాభారతము-ళాం తిపర్వ ము-చ,ఆ. 24 సం)

“జాతస్యమరణంధృవమ్‌” అనునది సంస్కృత ఆర్య్యోక్సిం

“వేధావిియను (బాహ్మణకుదు రుడు బలవంతులకై నను దుర్భలుల'కై నను
మృత్యువు తప్పదని తన తం(డితో తెలిపెను. మానవుడు ఎన్నడును కర్తవ్యపరా

“సా మెరు గుపొోనుకాళు లు”
(ఆంధ్ర మహాభారతము-శాం తిపర్వ ము=చ,ఆ, 182 ప్ర

159

sS sep esen సీతవై తే

కీతచాధలు పీతవిి అనుతెలుగు సామెతకు దగ్గరగానున్న భావాన్ని Soj.

ఏవిధంగానై తే పాముకాళ్లు పాముకు తెలియునో vÈ విజ్ఞాని తనకర్శవ్యాన్ని
ఇతరుల సహాయము లేకుండనే (గహింపగలుగునని తెలిపెను.

“దవెలుగుచుండెడి దీపంబు వేఅవస్తువుల (వకాశింనజేయునట్టు”
(ఆంధ మహాభారతము-ళాం తిపర్వము.చఆ. 176 వ్ర

దీపముచేమరో దీనము వెలుగునట్లు” అనునది సామెత,

DH a th ధర్మజునకుమను బృహస్పతి సంవాదాన్ని తెలుపుచు ఏవిధంగానై తే
(ప్రకాశించే దీపం DOS How వెలుగును (పసాదించునో vÈ జ్ఞానజ్యోతి
ఇం[వియాలన్సు మనస్సును (వకాళింపచేయునని తెలిపెను.

“NH లుపల్ల మునకు వచ్చిన Eg”
(sols “'మహాభారతము-ళాం తివర్వము-చ,ఆం 418 ప్ర

“సీరుపల్ల మెరుగు,
నిజముదేవుడెరుగు” అనేవి తెలుగుసో Wwe.

ఏవిధంగానై తే నీరువల్లానికి (పవహించిన విభంగా భగవంతునిచే TOS
భడినదిమా(త్రమే లభ్యమగునని “నముచి” అను PSS Thm ఇంద్రునితో పలికెను.

“అశుభమునకును శుభమునకును గౌలముసూవెకర”
(ఆం|ధ మహాభారతము-ళాం తివోర్వ ము.చ.ఆ. 430 ప)

ఇం(దునిపె బలిగెలుచుటయ్ము బల్లిపె ఇం(దుడు గెలుచుటయు కాలమహిమేనని
బలిచకవర్సి ఇం(దునకు తెలిపెను. కాలమహిమచే ఎట్టికార్య మైనను సాధిం Hels
ననీభావం.
“ఆభ్యాసమున మెలగెడునంధు చందంబున”
(ఆంధ మ హాభారతము-శాం తిసర్వము-నం,ఆ. 582 చ)

“అభా్యసముకూసువిద్య” అనునది శా Bos, అభ్యాసంవలన తనఇంటితో
ఎవరిసహాయంలేకనే తిరుగు ఆంధునివలే sor Heh సంనార సాగరంలో పడి
మోకెన్ని పొందలేడని జనకునకు పరాశరముని తెలిపెను

160

“పలుకక యుండుటకం ఇ SK Seo, aspen”
(ఆంధ మహాభారతము-ళాం తిపర్వ ము=పం,ఆ 555 ప)

భీష్మడు ధర్మరాజుతో కొన్ని పరిస్థితులలో ST SoM ఉండడంక"టు సత్యాన్ని
తగినరీతిలో పలుకుటయే [TAD పలికెను.

“సత్యం [బూయాత్స్‌ (పియం(బూయాత్‌, న్మబూయాత్‌ సత్యమ[పియమ్‌”
అనునది ఆర్యోక్తి.

“వలయువస్తువు వగచిన వచ్చునయ్య”
(ఆంధ్ర మహాభారతము-శాం తిపర్వము-చంఆం 412 ప్ర

“నముచి” అను దానవ్యశేస్తుడు సర్వాన్ని కోల్పోయి్యి ఒక ఏకాంతస్థలంలో
తవం చేసికొనుచుండెను ఆ(పదేశానికి ఇం(దుడువచ్చి వీవు బాధపడుచున్నావా యని
అడుగగా అతడు వగచినంతమా(తాన కావలసినవస్తువు అభించదుకదా అని నలికెను.
"Time and Tide wait for none” అను ఆంగ్లసా మెతకు సమానార్థకంగా ఉన్నది.

“పరు నిందించుటదనువర్షించుకొనుటను చితంబులు”
(ఆంధ మహాభారతము-శాంతిపర్వ Se Hose 458 ప)

SOND, ఆత్మస్తుతి వనికిరావనునది ఆర్యోక్తి
భీష్ముడు ధర్మరాజుతో శాస్రతత్స్వాన్ని గూర్చి తెలుపుచు పైవిధంగా పలికెను
“త్రానెరుగండు when సెప్పిననై నను వినగనేరడు”
(vols మటవోభారతము-[దోణ పర్వ ము-చంఆ. 249 ప)

“తనకు SSS, చెబితే వినడు” అనేది తెలుగు సామెత, ధృతరాష్ట్రుడు
సంజయునితో తన కుమారుని మనస్తత్వాన్ని గూర్చి తెలిపెను, తనకు తెలియకున్న
Gio, ఇతరుల సలహాను పాటించిన మేలని భావం,

“a Soe 25% XS 0 Cho”
(So మహాభారతము-శాం తిపర్వము-ష.ఆ. 43 వం)
వశిష్టుడు జనకునకు నొంఖ్యతత్వ్వాన్ని 'తెలుపుచు (వేకృతి జ్టేయమనియ్యు
పురుషుడు జ్ఞానమనియు పేరొ.నెను.

161

“Nore దీపమువోలె వెలుగు”
(ఆంధ మహాభారతము-శాం తిపర్వము-షంఆ, 83 5.)

వశిస్తుడు జనకు నకు అక్షర్క క్షరతత్త్వాలను తెలుపు ఘట్టం లోనిది గాలి
వీచినచో దీపముండదు. ఆత్మానందాన్ని పొందిన యోగి మాత్రమే నిజమైన
ఆనందాన్ని పొందునని భావం,

“అసద్భావము సద్భావమగునె”
(ఆంధ్ర మహాభారతము-శాం తిపర్వము--ష,ఆ. 83 పం)

“ఎన్ని చెప్పినా అబదము నిజవువుతుందా' “ఉల్లి ad, మల్లి మల్లే అనేది
Q ~ oe m m

తెలుగు సామెతలు. వళిస్తుడు జనకునకు LY, కరతత్త్వాల గూర్చి తెలుపుచూ,

గుణాలు [పకృతి సిద్ధంగా ఏర్పడునస్కీ ఒకరి (నభావం వలన _ ఏర్పడవని

పేర్కొ. నెను.

“మూంస భక్ష్షణంబు మానుటకొంచెను Wend”
(So మహాభారతము-అనుశాసనిక పర్వము-చంఆ, 806 వ్ర

“శీవహింస చేయరాదు అనేది ఆరో్య్యోకిిం Dx a th ధర్ముజునితో మాంస
భక్షణం పనికిరాదన్కీ శాకాహారమే మేలని తెలిపెను.

“చేరువ తీర్థంబు కంబను దూరపు Syon మేలు”
(vols మహాభారతము-అనుశాసనిక పర్వము-పం ఆ. 186 ప

శివుడు పార్వతికి మానస్క వాచిక్క కాయికములను (తివిధథ పాపాలను తెల్సు
ఘట్టం లోనిది. దగ్గరగానున్న క్షేత్రము కంటు దూరపు తిర్ధమే మేలని వేదవాక్కు
తెలుపుచున్నదని శివుడు పలికెను,

“పియంబులు కావొకొమీకు [eres SS”
(vols మహాభారతము- అశ్వ మేధ సర్వము-చ,ఆ. 7 సం)

(పాణ వెవ్వరికై నను తీపియే కదా EXS, దేశాధిసతులతో అర్జునుడు
యుద్ధం చేయు సన్నివేశం లోనిదిం

“sr othrooe సర్వంబు”
(ఆం(ధ్ర మహాభారతము.మౌ సల పర్వ ము-ఏకాళ్యా సము-ని22 సం

162

బలరావ.కృష్ణుల దీనావస్థ యాదవ కులక్షయం కాల మహిమను తెలుపుచున్న
వని వేదవ్యాసుడు అర్జునునకు ఉపదేశించెను.

“పాప్పికాలంబగు పనికి నడ్డువడనేల”
[ఆంధ్ర మహాభారతము. మౌ సల వర్వ ము-ఏకాశ్వానము-217 పం)

వేడవ్యాసుడు అర్జునునకు హితోపదేశం చేయు సన్నివేశం లోనిది మహో
మహులచే పూజ్యుడై న కృష్ణుడు సెతం ద్వారకను వదలిపోవుట్క యాదవ కుల
ESD) ఆపలేకపోవుట కేవలం విధి లీలయేనని వేదవ్యాసుడు తెలిపెను, (ars,
కాలమయ్యే పనికి ఎవ్వరును అడ్డుపడలేరని భావం.

“నిప్పును చెదలంటు నొక్కా”
(ఆం|ధ మహాభారతము-మౌ సల పర్వము-ఏకాశ్వా సము. 157 వ

అర్జునుడు ఒలరామకృష్ణుల వెదకుచు వనానికి వెడలును. అచ్చట ఒంటరియై
తపస్సు చేయుచున్న కృష్ణుని చూచి మిక్కిలి బాధవడును. గాంధారి శాపాన్ని
తలచుకొని నిప్పుకు చెదలంటినట్లయ్యెగదా యని బాధవడెను, కాలమహిమచే ఎంతటి
వారైనను ఆనదలపాల య్యెదరని భావం.

“కాలము కాలంబుపోలుగౌ కొంటిని నీ లీలలు గలవే”
(ఆం(ద మహాభారతము-మహపస్థా నపర్వము-భికాశ్వా సము-6 ప

కృష్ణుడు సరమ పద్యప్రాప్తి పొందిన రీతిని బలభ(దుడు ద్వారకా నగరాన్ని
వదలివేసిన 80, యాదవ కుల ఉయ వివరాలను వైశంపాయనుడు జనమేజయునకు
తెలుపుచు వై విధంగా పలికెను, కాలమహిమను ఎవ్వరును తెలియజాలరని భావం,

“జఅినలునకు గౌడులు తోడై నయట్టులు”
(ఆంధ్ర మహాభారతము-అర ణ్యవర్వ ము-[ప, ఆం 396 పం)

మంటకు గాలి తోడనునది (ప్రసిద్ధమైన ఉపమానం, భీమార్థునుల కలయిక
పె విధంగా ఉన్నదని ధర్మరాజు థీమునీతో పలికెను. ఎదురులేని జంటయని భావం,

“అహింస మేటియన జనుభొర్మంబు”
(ఆంధ్ర మహాభారతము. ఆర ల్లా క్రషర్ల్వ ము-సంఆం 448 ప)

163

“అహింసా పరమో ధర్మః” అనునది ఆర్యోక్సీం యక్షుని GAES సమాధా
నంగా ధర్మరాజు అన్ని ధర్మ ములలో కెల్ల అహింసయే (ప్రధానమైన ధర్మమని

“ఆ అునలంబుంజీరబంధింపగా మది నూహించినయట్ల”
(ఆంధ్ర మహాభారతము-ఉ దో్యోగపర్వ ము-తృ+ఆ, 396 వ్ర

“నిన్నును ఒడిన గట్టినలట్లు' అనునది తెలుగు జాతీయం. కౌరవుల వ్యూహాన్ని
'తెలిసికొన్ని సాత్యకి కృష్ణునకు ఎరిగించెను. కృష్ణుని బంధించ తలపెట్టుట అగ్నిని
గుడ్డలో బందింప నెంచినట్లుగా నుండునని ఆతడు భీష్మ (దోణులతో పలికెను,

“యజ్ఞశేషంబు నమృతంబు"”
(ఆం|ధ మహాభారతము-అరణ పర్వ ము-[పంఆం 81 వ

ధర్మరాజు శౌనకునితో D విధంగా పలికెను, యజ్జశేషము అమృత
తుల్యమని భావం.

“అల్బులయెదురరజ్ఞాలు సల్కు.కేటిపెంప”
(ఆంధ మహాభారతను-ళాం తిపర్వము-చ,ఆ. 892 ప)

బలి చక్రవర్శి ఇందునితో తన వైభవాన్ని గూర్చి తెలుపుచు పై విధంగా
పలికెను, ఇం (దుడు కూడా తన వలె గొప్పవాడు గావున పలికితినని భావం,
బలి చక్రవర్తి గర్వాన్ని దెలుపుచున్నది.

“(BOS నవాడు అవధ్యులనైన వధియిం చు”
(ఆంధ మ్య్యుభారతము-అరణ పర్వ ము-(ప.ఆ,. 222 ప)

‘SS కోపమె తనకు శతువు" సుమతీ శతకకారుడు తెలిపెను. (క్రోధ మెల్లి
చేళలను వినర్ణనీయమే.

“| కోధంబు పాపంబు”
(vols మహాభారతము-అఆరణ పర్వ ము-(పంఆ. 222 ప్ర

వె అభిప్రాయాన్నే తెలుపు మరొక సామెత

నా

“అనృతంబు మేటి పాతకము”
(ఆం|ధ వమహాభారతము-ళాం తినర్వ ము--తృ ఆ. 45 ప్ర

“అబద్దమాడరాదు -- సత్యమునే పలుకవలెను” అనునవి హితవాక్కు-లు.
రాజు సత్యాన్నే పలుకవరలెను రాజు సత్యవచనుడై నచో (Seen అతనిపై
విశ్వాసముంచెదరుం

“నివురుగప్పిన నొప్పలునిప్పువోలె”ి
(ఆంధ మ వోభారతము-శల్యవర్వ ము-[ప,ఆ, 868 వ్ర

కృష్ణుడర్దునునికో సుయోధను గూర్చి ఖై విధంగా పలికెను. తన వారందరను
కోలోయినను సుయోధనుడు గుండె నిబ్బరాన్ని కలిగియుండెను. “నివురు గప్పిన
నిపష్పువలె' అనునది తెలుగు సామెత, దుర్యోధనుడు ATS) వీరుడని కృష్ణుని
అభి పాయం. ఇది నిజము,

దుకఖంబు MoS దై వఘటన Bd”
(ఆం(ధ్ర మ హాభారతము-అర ణ్యపర్వ ము-ద్వి ఆ, 77 Se)

సుఖ దుఃఖాలకు దైవమే కారణపమనునది హిందూ మత విశ్వా సము, నలునకు
దైవం (పతికూలించగా కష్టములు కలిగెనని భావం,

“కాలోచితంబులగు క్షమా తేజంబులు గల్పించునది”
(ఆంధ మహాభారతము. అరణ భర్వ ము-( పజ 218 వ.)

ALE పాటు ధర్మ కోపము కూడా అవసరమేనని భావం.

క్షమ గలవానికి బృధ్విసమునకు నిత్యంబు విజయసిద్ధి యగున్‌”
(ఆంధ మహాథారతము-అరణ్యపర్వము-(ప.ఆ. 228 వ)

“సబర్‌ కా ఫల్‌ మీరా హోతా హె” అనునది హిందీ సూక్తి. “ఓపిక
ఉంటే ఓరుగల్లును జయించవచ్చు అనే తెలుగు సూక్తి కలదు. క్షమా గుణము
గొప్పదని భావం.

కడు క్రోధి SSomm నడు
(ఆంధ మహాభారతము. ఆరణ్య పర్వ ము.|వ.ఆ ALL He)

165

కోసము ఎవ్వరికినీ (శ్రేయస్కరము కాదని భావం,
“నూతికవ్న విధంబున*”
(ఆంద్ర మహోాభారతము-ఉ దో్యోగపర్వము-చ.ఆం 196 పం)

ఉలూకుడనువాడు ఖీమసేనునితో గర్వము పనికిరాదని Sayer, నూతిలో
కప్ప ఏ విఛంగానై తే ఒయటి (పవందాన్ని sans, ఆకే ఏమియు తెలియకుండ
౧
గానే నీకు DS బలవఎతుడవని భావించుచున్నావని పలికెను. వారి సంవాదాన్ని
సంజయుడు ఫృతరాస్తునకు తెలిపెను.

“సీతియుతులు సమరమధమ సాదనముగనాడుదురు"
(ఆంది మజాభారతవము- విరాట పర్వ ము-చ*, ఆ. 207 పం)

కర్ణుడు అర్హునునెట్లయినను ఓడించి దుర్యోదనునకు జయము చేకూర్చెదనని
పలుకు మాటలను విని కృపాదాయల్యుడు పె విధంగా SOSH. యుద్ధం తుఎ సాద్దనము
గాని మొకటిది కౌకూడదిని భావం. సొమ్మ wd, BS, దండోపాయములలో
దండము చివరిది

“క్షీ రోదకగ తి”
(ఆంధ్ర మబోభారితము-ఉ దో్యోగ పర్వము-తృ,ఆం 258 వ్ర

సంస్కృృతన్యాయం. Ponys కలసి ఉండుటమనది "స్పేపామునకు
PERAR

ధఖతరాస్తునిలో శ్రీకృష్ణుడు నిండుసభలో ఇట్లుపలికెను. కీరోదకములవలె
వారిరువురును కలసి ఉండవలెనని తన అభిపాయాన్ని DOM») ను.

“Seep Dt 08'S”
(ఆంధ్ర మహాభారతమఉ దో గ వర్వ ము_తృ.జ్ల. 47 వ)

“కీ ద్రోదక్రగత్రో అను సంస్కృత న్యాయానికి తెలుగు ఆనువాదం.
< బే wa క A ఆద స్ట్‌
(శ్రీకృష్ణుడు ధర్మరాజుత. కౌరవుల కుటిలగితిని దెలుపు ఘట్టంలోనిది

భతీంచు (కియన్‌”
(ఆంధ్ర మహాభాగవతము-. 5.5706 276 Se)

“చిన్న చేపను "పెద్ద, చేపను మింగినట్లు” అను Benth సామెతకు సహిసము
గా ఉన్నది. అర్జునుడు ద్వారకలో జరిగిన యదు వంశక్షియాన్ని గూర్చి Gangs,

166

బలవంతులైన యదువంశ రాజులు తమలో తామే బలమైన చేపల్కు బలహీనమైన
చేపలనాహారముగా గొనినట్లు చంపికొనిరని బాధ పడెను.

“కానకపోయి నూతబడు 3 వడి నీ పదభక్తిహీనుడై”
(ఆం|ద మహాభాగవతము-దశ.స్కం, 1658 ప)

ముచికుదుడు (శ్రీకృషుని స్తుతించుచ్చు మూర్లుదు నిన్ను కనలేక (గుడ్డివాడు
eo --- థి G
నూతిలో బడునట్లు పడిపోవునన్మీ ఎరిగినవాడె నీ తత్త్వాన్ని తెలియగలవాడని
పలికెను. జ్ఞానియే భగవతృత్త్వాన్ని తెలిసికొనును.

“పద్య era యాజ్ఞం(దోవగా SLI”
(vols మహాభాగవతము-దిశ.స్కం. 471 ప.)

“శివునాజ్ఞ లేనిదే DD "SA సామెత, D వాక్యం 3 AS మత
సాం(పదాయ రూపంగా కనిపించును. నృగుడను మహారాజు వద్దకు (బాహ్మణులిద్దరు
గోదానమునకై వచ్చిరి, ఎన్నిరకాల (ప్రార్థించినను వినక్కి (శ్రేష్టమైన పవివేల
ఆవులను aš: వలసిందిగా అతనిని (పార్టించిరి. హరిమాట జవదాట శక్యము కాదు
గదా యని రాజు తలంచెను. (బాహ్మణులు భూనురులని భావం,

“3S తీర్ధ ంబులవని పె Baso”
(ఆం|ధ మహాభాగవతము-దశ.స్క౦. 1115 పం)

మునీశ్వరుల దర్శనం bY (పయాణములతో Sir Nx daw, మునీశ్వరులే
గొప్పవారనీ కృష్ణుడు పలికెను,
“ధరణింగలుగవి చోద్యములు నీకు గౌనంబడెనే”
(ఆం|ధ మహాభాగవతము-దళం Syo. 1285 ప
నీటినుండి బయటకు నచ్చిన అక్ఫూరునితో కృష్ణుడు విధంగా DOS x.
తనమహిమలు తనముందే గొన్నగా వర్షించు అక్యూరునితో కృష్ణుడు పైవిధంగా

పలికెను, ఎవ్వర నను తమక్రులేని గొప్పదనాన్ని (9883 0% చూచినచో _పెవిధంగా
పలుకుట సర్వనామాన్యంం

“నీవసర్వ ంబుడలపోయ సీరజాక్షి”
(vols వమహాభాగవతము-అష్షంన్క౦. 387 స
@)

167

నారదవచనముచే దేవతలు రాక్షసులతో యుద్దాన్ని చాలించి విష్ణువు వద్దకు
వెడలిరి. అచట భగవంతుని (ప్రార్థించి సీవేసర్వస్వమని ఆతనిని వేడికొనిరి. కష్టము
లలో ఉన్నవారు భగవంతునిగూర్చి విదంగా పలుకుట సరాసామాన్య౦.

“ఎద్నట బుట్టినచ్చటికి Shad జము [పాణికో టికిన్‌”
© QW.
(ఆంద్ర మహాభాగవతము-సం.స్క_ం. 46 పు

సుయజ్ఞాడను రాజుమరణించగా విలపించు బంధువులను బాలరూనంలోనున్న
యముడుచూచ్చి పెవిదంగా వలికెను. పుట్టిన (MGs మరణించుననే వేదాంత
సారాన్ని ఆవాక్యం తెలుపుచున్నది.

“మృతినొందినవారలు DSS HS”

(ols మవోభాగవతము-స,స్కం. 67 ప్ర

మరణించిన సుయజుడను రాజుయొక్క బంధువులతో చాలరూపంతోనున్న
యముడావిధంగా పలికెను. చనిపోయినవారు డిరిగిరారనునవి VE SSS 904

“బరమాత్ము విష్ణునితరుల్‌ దర్శింపగానేర్తురే”
(ఆంధ్ర మహాభాగవతము-స,స్కం. 148 ప్ర

భగవంతుని అతనిభక్తులే చూడగలరుగాని ఇతరులు చూడలేరని (పహ్లోదుడు
తం[డితో పలికెను. భగవంతుడు భక్కలోలుడుకదా.

“లేనివారికి దిక్కె_య్యదియదియనాకు దిక్కు_నాకు మహాత్మా”
(vols మహాభాగవతము.స.స్క_౦. 265 ప్ర
“Q% 2 లేనివారికి దేవు డేదిక్కు-” అనునది నొ Bos
(వోహ్లాదుని విష్టుభక్సినిచోచి కుపితుజై తం(డి అతనిని HH దిక్కెవరని
(పశ్నించగా BaD or సమాధానమిచ్చాను. భగవంతుడే అందరకు దిక్కని భావం.

“కర్మ విరహితులై హరిగనుట మేలు”
(ఆర్మధ మహాభాగవతము-సంసం్కా. 298 పు

(వోహ్లాదుడు బాలురకు భగవద్భృ్భక్తినిగూర్చి 'తెలుపుచు మానవుడు కర్మవిర
shih కావలెనని వలికెను. భాగవతం భక్తులు కధఅకునిధిం.

168

“కర్మా నుగుణములుగాగ జగతి బుట్టి చచ్చుచు (కమ్మటి బుట్టు నట్ల”
(ఆం|ధ మహాభాగవతము-చంస్క_౦. 858 పు

పురంజనునితో నారదుడు కర్మసిద్ధాంతాన్ని గూర్చి తెలుపుచ్కు పూర్వజన్మ
కర్మను అనుసరించియే Ss జన్యము కలుగునని తెలిపెను.

“ఆత్మ నిత్యుండు”
(ఆంధ్ర మహాభాగవతము-సంస్క_0. 287 వు

TOSS | పకారముగా బొలకులకు (వోహ్లోదుడు ఇం(దుడు తనతల్లిని చెరబట్టిన
విధానాన్ని నారదుడు ఆమెను చెరనుండి విడిపించిన DSTA తెలుపుచ్చు ఆత్మ నిత్య
మని పేర్కానెనుం చావు దేహానికే కాని ఆత్మకు కాదని భావం.

“పుణ్యపరులకు దాతవ్యంబుగాని వస్తువులేదు”
(ఆం|ధ మహాభారతము-శాం తిపర్వము- పం*ఆ. 82 వ

వ్యాసుడు శుకునకు దానగుణచవై భవాన్ని గూర్చి తెలుపుచు చైవిధంగా పలికెను,
కావ్యుడనురాజు తన [పాణాలను ఇచ్చి (బాహ్మ ౯ణుని Så B35, శిచి చక్రవర్తి తన
శరీరాన్ని కోసియిచ్చెనని 'తెలుప్పచు DES 9H OM దాతవ్యంగాని వస్తువులేదనెను.
“పరోపకారార్థ మిదం శరీరం” అనునది ఆర్యోక్సి. పుణ్యపురుషులు తమ శరీరాన్ని
వరుల నుఖమునశే ఉపయోగించెదరని భావం.

“మేలుచెప్పెనేని మేలం[డులోకులు
చేటుచెప్పెనేని చెట్టయం(డ్రు”
(ఆంధ మహాభాగవతము-[పంస్క౦. 804 ద

“పెడితే DLA ODA, పెట్టకుంటే చావుగోరుతారు” అనునది తెలుగుపామెత,

పొగిడేవ్యకి నుండి ENS, వడవలసిందిగా DTSga తెలుపుచున్నది.
లోక రీతికి NSS) నం.

“దినముచే దీపించిన దీవమురెండుగొదె”
(ఆంధ) మహాభాగవతము-తృం స్క-౦. 454 పు

“*దీపముచే మరోదీపము చెలుగునట్లు” అనునది జాతీయం.
దితితన వతితోసంకానేచ్చను (వకటించుచు BOS వలికెనుం సతి పేమచ్చే

169

అతని రూపాన్ని తనలోనిడికొని తనయుని జన్మకు కారణమై SH కావలెనణు
కోరికను తెలుపును. IQ మైనను సంతానవతి కావలెనని కోరుకొనును.

“భగవద్భకులు amen, SHIGA పరోపకార
తాత్పర్య వివేకగరిస్షులెచరింతురు”
(ఆం|ధ మహాభాగవతము-తృ.స్కం. 164 పు

విదురుడు శోకతప్తు డై న యుద్ధవునితో పైవిధంగా పలికెను
సజ్జనులు, భగవద్భక్సులు న్యాయ మెరిగి (పవర్శించెదరని భావం.

“G8 రజత (భాం Sake బోలె”
(Sos మహాభాగవతము-ద్వి.స్కం. 252 5)
“శతి ర జత[భం తి” సంస్కృత నాయం.

బహ్మతపన్నునకు శ్రీమన్నారాయణుడు మెచ్చి జగన్నిర్మాణమునకై అను
మతిని ఇచ్చిన సందర్భములోనిది. (పపంచము మాయాన్నితమని తెలుపుటకు పె
సంస్కృత న్యాయాన్ని ఉదాహరిం పవచ్చునుం

“సత్ర్చురుషులగువారు దేహాభిమా నులుగొయి”
(ఆంధ్ర మహాభాగవతము-చం,స్కం, 541 వ.)

నృథుచక్రవర్తి తాను చేసిన యాగాన్ని ఇం(దుడు భంగపరచినను బొదార్య
ముతో ఆతడు ఇం|దుని క్షమించును. నారాయణుడు చక్రవర్తి పె (వపసన్నుడై ఆతనిని
అన్ముగపించును. మహాత్ములై నవారు దేవోభిమానులుగారనే సత్యాన్ని తెలుపు
చున్నది.
“మన మెజన్మ కారణంబు”
(ఆంధ మహాభాగవతము-చంసం్కా. 890 వ్ర

జన్మకు కారణము మనస్వేనని పరంజనునితో నారదుడు పలికెను. కావున
మనస్సును జయించినవానికి పునర్జన్మ కలుగదని భావం,

“తత్వ నియోగంబుమీగులనిత్యంబు
(sols మహాభాగవతము-వం.స్క_.0. 160 ప్ర

అంగిరసుడను రొజు ఒక వృద్ధ(బాహ్మణునీ శరీరాన్ని చూచి ఆవమానం
చేయను, అతడప్పుడు రాజునకు శరీరం నిత్యం కాదనియు తత్వ్వయోగము నిత్యం కావున

170

సజ్జనుడెన్నడును శరీరానికి (పాధాన్యాన్ని ఇవ్వడని తెలిపెను. “అనిత్యాని శరీరాణి
అని గీతాకారుడు పేర్కొనెను. ఎవరై నను భగవంతునిలో ఐక్యమగుటకే dB) od
ననిభావ౦.
“పూర్వజన్మ ముకర్మమవ [దోవన్‌”
(ఆం|ద మహాభాగవతము. ఏకాదశ, స్క_ం, 25 పు

(బాహ్మాణ శాపానికి s8, హర్క (బహ్మలుుసెతం భీతిచెందెదరనియ్మూ
ఎదిరించుట శక్యము కాదనుటవలన భాగవతకాలములో (బాహ్మణ|(పాధాన్యము
వట్లుందెనో తెలియుచున్నది.

“కాంంబతిచంచలము”
(sold మహభాగవతము-ద్వాదెశం స్కాం 5 ప్ర

HS BrA )(దుడు నరీకి న్న'రే-(దునకు కాలవమహిమను 'తెలుపుచు కాలము అతి
చంచలమని BS, Sk. కావున కాలాన్ని ఎదిరించక్క కాలానుగుణంగా (JH oss
వాడే గొప్పవాడని భావం,

“బృ ంవటితో దామరలు
(ఆముక్తమాల్యద » 25.03. 69 వ్రు
వ్యర్థమైనపనులు చేయువారిని కుంనటిలో తామరలనూట సామాన్యం. ఒకగొప్ప
తెలుగుసలుకుదిడి.

“అంగినభఖియెన నంగంబులటన్‌ snd) చాలసుఖుల్లు"
(ఆవ క్తృదూల్యద - శివ ఆ, 84 ప)

శరీరధారి సుఖంగా ఉన్నప్పుడు శరీరంసుఖంగానే ఉండును, సుఖాలన్నియు
మనస్సువై ఆధారవడి వుండునని అభిప్రాయం.

“తిర్యకృతిగతానుగ BST pe”
(ఆముక్తమాల్యద - 4వ ఆ 25 ఫ్ర

“| Bomossp” అనేది తెలుగు Somos ఒకరివెంట ఒకరు అనాలో
చితంగౌ Beno sro భునస్త S822

“కారణ గుణంబుగలుగవే కార్యమునన్లు”
(ఆముక్షమాల్ల్యద - 4వఆ, 174 స)

171

ఏకార్యమైనను కారణ _పేరితమేనని భావం,

“ఇంటిలో 'దేకు ముల్ల యొ”
(ఆముక్తమాల్యద = 5Sa. 84 ప)

ఇంటి శత్రువును ఈశ్వరుడై నా పట్టుకొ నలేడస్కీ అందువలన ఇంటి శత్రువుతో
Er SE ze ఉండవలసిందనే విషయాన్ని తెలుపుచున్నది.
“Dens నట్టు” అనేది తెలుగు పలుకుబడి.

“మసిపాత మానికముి”
(ఆముక్తమాల్యద = 6వఆ 5 ప)

వీదవారికి మసిపాతమే మానిక్యం. గొప్పదనాన్ని వస్తువులో చూడకూడదనే
అభి పాయాన్ని తెలుపుచున్నది.

“మీన్మి9ంగిన (గుక్కాన్వారధికిం గౌజతయొ”
(ఆముక్తమాల్యద - 6వఆ, 643)

సము(దంలో ఒకచేపను (మైంగినంత మాత్రమున సముదదానిశెట్టి నష్టం
కలుగదు. విజ్ఞాన సాగరములోని ఒకబిందువున్ముగోలి విరవీ గెవారినిగూర్చి తెలుపును.

“పుట్టు నుమతినూతులు(త్రవ్వ బేతాళముల్‌”
(ఆముక్కమాల ్యద-6వఆ, 65 ప్ర

“తప్పులెన్నువారు తమ తప్వ్పులెరుగరు” అని వేమనశతకకారుడు నుడివెను.

తరచిచూచినయెడల ఎవ్వరికై నను తప్పులు దొరుకుననే విషయాన్ని ఈ
సామెత తెలుపుచున్నది,

“enn నీటిని చేర్చుట”
(ఆముక్తమాల్యద = 4వఆ-178 ప)

, BNR sth సముద్రజలాన్నంతటిని ఒక్క-(గుక్క_లో (oR అటుపంటి

వారికి ఎవ్వరును నీరును ఇన్వలేరని భావం. గొప్బవారికి ఎవ్వరును సహాయము
చేయలేరని భానం*

172

“కంచుటద్దములను బూడిదతో తోముట”
(ఆముక్తమాల్యద-4వఆ. 180 ప

కంచుటద్దములను బూడిదతో తోమిన వ్యర్థమగును. అన్తే పాత్రమెరిగి
దానం చేయవలెనని భావం. ఉచితానుచితములను ఎరిగి పవర్తించువాడే గొప్పవాడనీ,
అట్లు కానియెడల వ్యర్థుడగుననియు భావం,

“చేట గౌడు నల్ల గోలనిచ్చి సివ్వంగిందిగుచును”
(ఆముక్తమాన్యాద = 4వఆ, 198 ప్ర

వేటగాడు ఏవిధంగా నల్లగోలనుదించి సింహన్ని వలలోవేసికొసున్నో vÒ
కొందరు మాయమాటలుచెప్పి ఎదుటివారిని మోసంచేసేదరు. అట్టివారితో జ్మాగత్సగా
నుండపలెనని భావం.

ల శి గ్ర ద్రోషము విజ్ఞాన నాశనమునకు మూలము
(ఆముక్కమాల్యద-4వఆ, 194 ప)

ఆరోగ్యకరమైన శరిరములోనే మనస్సు Po ఆరోగ్యంగా ఉండునుః
మైన ఆహారమున్న యెడల శరీరం ఆరోగ్యంగా ఉండును. “అన్నం పరబ్రహ్మ
రూవం” తను వేదోక్కికలదు.

సరి

ఇ
స్వ

“ESBS అగస్త్యార్హ్యము”
(తముక్తృమాల్యద ~ 25 ఆం 175 ప్ర
అగస్త్యుడు సము[ద్రంలోని సీటినంతయు (గోలెను. శరత్కా.లము దానికి

తోడుగా అగస్తునకర్హ్యమవ్వు వలెను. తపకర వన సీరులేకన్న ఎంతకష్టమగునో
పేసామెత 'తేలుపుచిున్నదిం

“తప్పపాత్రయందుం చిన పాలుచిక్కనగును”
(ఆముక్త మాల్యద e నవ ఆం 176 ప్ర

'వేడిపాాతయందుం చిన పాలు చిక్క-నై నట్లు కష్టముల నెదిరించిననే మానవుడు
జొన్నృత్యాన్ని పొధించునేని భావం. “sAd” eS OS SoK yS STE e

ఆ"లఆ ఉనన్‌ DD GB a DALDA
(ఆముక్కమాల్యద e ర్‌ ఆం 61 వ

173

ASD Hx ఎట్లు కాపాడుకొనవలెనో పై సామెత తెలుపుచున్నది. ముత్య
మైనను కాలితడిసినచో సున్నమగును. “తమతమ నెలవులుడప్పిన తమ HHS
శతులౌట తద్యమ”ని సుమతీ శతకారుడు తెలిపెను.

“మం|త్రజవక్రమము - ప్రయోగము”
(ఆముక్తృమాల్యద-5వ ఆ. 86 వ)

ఏమం[తముకై నను ఏసిద్ధాంతమునకై నను (పయోగం ముఖ్యము “Practice
makes man perfect” అను ఆంగ్షసూక్తి “మాటలుకాదు చేతలుకావాలి” అను
తెలుగు సొవెతయు పై అర్థాన్నే సూచించుచున్న వి.
“ఉప్పుచిందియినుమడియగు ను”
(ఆముక్తృమాల్యద-7/వ ఆ. 22 వృ

ఉప్పునుచిందినచో రెండింతలగును. అస్రే తనకంటె SH 5 స్థాయిలో
ఉన్నవారితో ఎట్లున్నను అవమానమే సంభవించునని భావం. స్నేహం ఎప్పుడును
తగువారితో చేయవలెనని భావం.

$576 SoS దేవరకును కొండంతటి 35 5”
(ఏజయవిలాసము = (ప.ఆ, 16 ప్ర

కొండంత దేవునకు కొండంత పత్తిరిని “పెట్టలేరు, “భక్కికలుగు కూడదు
పచ్చాడైనను చాలునని వేమన తెలిపెను. భక్షిముఖ్యమని భావం.

“మొగ మొకయిం త్రై బుజాలుమూ డై”
(విజయవిలాసము Š CAZ 39 ప్ర

మొగమువికసించి ఉత్సాహంతో భుజములుబ్బినవని భావం. మిక్కిలి సంతో
షాన్ని వ్యక్కపరచే తెలుగు పలుకుబడి.

“AS ంతయుజవ దాట న్‌”
(విజయవిలాసము-[ప.ఆ. 5733)

ww జం

174
“SoS Bhan పెట్టుక”
(విజయవిలాసము-[వఆం 60 x)
వినయవి ధేయతలతో (SSE oth మనస్తత్వన్ని తెలుపును. తెంగువనలుకుబడిం
“కాలిన శూలము Bajos? So SoD Sen”
(ఏజయవిలాసము-ద్వి, ఆం 100%)
కాలినళూలాన్ని చెవికి అంటించినట్లయి తే ఎంత బాధకలుగునో అంతబాధ
DOTEA భావం.

“అరచేతిలోని నిమ్మ పంటివలె””
(విజయవిలాసము-ద్వి*ఆ 118పు

“అరచేతితో బైకుంరము అనునది తెలుగుపలుకుబడిం
“మిన్నువిరిగి Basie”
(విజయవిలాసము-ద్వి os. 1493)
తెలుగు పలుకుబడి.

“నిమ్మ కెరువు వేసినచందంబున”
(విజయవిలాసము-ద్వింఆ 1675)

వ్యర్థమయిన భనులుచేయువారి గూర్చి 'తెలుపునది,
“నోరారమాట్తాడు”
(విజయవిలాసము-ద్వి ఆ, 1673)

తని విదీరమాట్లాడినట్లు, తెలుగు పలుకుబడి.

“తల ప్రాణముతోకకువచ్చె
(విజయవిలాసము.ద్వి .ఆ. 176పు

మిక్కిలి కష్టతర మైనదని భావం.

“మొలనూలు ముట్ట Wee”
(విజయవిలాసము-ద్వి*ఆం 209%)

మిక్కిలి చనువును సూచించు WANS om.

175

“నీళ్లలో నిముల్లు”
(విజయవిలాసము-ది? ఆ, 256)
మెత్తగానుండి అవకారయు చేసేమనస్త త్వాన్ని తెలుపుచున్నది.

“safon నేలననికిమాలినమాటన్‌"
(విజయవిలాసము-ద్ని .ఆ. 277 పు

వ్యర్థమెన మాటలుకాక్క చేతలు ముఖ్యమని భావం.

“కయ్యానికి కాలుదువ్వు”
(విజయవిలాసము-తృ.ఆ. 263)
అనవసరముగా పోట్లాడు మనస్త త్వాన్ని తెలుపు పలుకుబడి

“నిప్పు(దొక్కి.న చందమున”
(ఏజయవిలాసము-తృ.ఆ 29 వ్ర

“తట్టంబడిన పులుగుచందంబునో
(విజయవిలాసము-తృ.ఆ. 295]

“ఆర్బెదో తీర్చెదో”
[(విజయవిలాసము-తృఆం 184 పం]
“ఆర్చేవాడివ్యా తీర్చెవాడివాి” అనునది తెలుగు సామెత, వ్యర్థముగా మాట్లాడు
వారిగురించి BOD పలుకుబడి.

“రాత (వ్రాసిన (వాతకు దప్పుగలదె”
[సారంగధర చరి(త్రము-ద్వి.ఆ. 2935 |
భగవన్నిర్ల్ణయాన్ని ఎవ్వరును మార్చలేరని భావం.

“తొలుజన్మంబున జేసిన కొలయునుపుణ goto కట్టికుడువకపో నే”
[సారం గధరచరి(త్రము-ద్వి ఆ. 88 పం]
హిందూధర్మ (పకారం కర్మ సిద్ధాంతాన్ని తెలుపుచున్నది.
“మెత్తనగుచోటనె గుద్దలివాడియేగదా”

[(సారంగధరచరి[తము--ద్వి.ఆ*. 88 పం]

“Bs Nara జూచిన మొత్తబుద్ధగు” అనునది తెలుగు సామెత, బలహీనుడై
నవానినెన్వరై నను అవమానం చేసెదరని భావం.

176

“ఆఅతివినయము ధూర్తలకణము”
[సారంగదరచరిత్రము-ద్వింఆ. 88 పం]
“సుఖమున నేటికి రాయదారముల్‌”
[సారంగభరచరి[త్రము-ద్వి.ఆ. 88 ప
“చీరకజిక్కి నయది మొదలుగా బిడ్డ Seer”
[సారంగదరచరి[తను-ద్వి.ఆ 150 పం]
కష్టాలన్నియు కలసివచ్చుననే భావాన్ని తెలుపు తెలుగు వలుకుఒడిం

“వినాశకాలే విపరీతబుద్ధి”
(సారంగదరచరి[త్రము-ద్వి*ఆ. 144 ప

ILs eo దాస్పరించిన బుద్ధివ(క్రించునని భావం.

“గాలిగలయప్పుడె తూరుపాజబట్టుము”
(సారంగదరచరిత ౨)ము-ద్వి.ఆ, 167 ప్ర

"Make hay while sun shines’ అను BONA? మెతక్రు సమానార్థికం,
ఎప్పుటిపని అప్పుడే చేయవలయునని భావం.

“ముంజేతికంకణమున కద్దం బేల”
(సారంగదరచరి|తము-ద్వి .ఆ. 280 ప్ర
తెలిసినవారికి 2) 5 9-35 చెప్పవలసిన అవసరం లేదని భావం.

“అబ్బు గవాడు బెంకెశాయలదడి గట్టనుటులు”
(సారంగధరచరి త్రము-ద్వి*ఆం 260 3.)
మగవాడు సరిగా అబద్ధమా డలేడని భావం.

“ఆడుటి బొంకెనా గోడవెట్టి నట్టు”
(ఛారంగధరచరితము-ద్వి ఆ. 250 ప )
ఆడవారి OSS Bed) తెలుపు సామెత

“ఇంత ADD ఈచా గెల ము”
[సారం గధరచర్మితము-ద్వి.ఆ 281 సం]
ఇంట గెలిచినవాడే రచ్చ గెలువదలవాడగునని భావం.

177

“నిప్పనినంత నె నోరుపొక్కదుగదా”
(సారంగదరచరి తము-ద్వి,ఆం 268 5.)

మాటలుకాదు చేతలు ముఖ్యమని భావం,

“కధకుకాళ్లు ముంతకు జెవులు”
(సారంగచరచరి[త్రము-తృ.ఆం 18 ప్ర)

SoS NS మాటలనియరం.
oan ధ
"Dodd గదా భూబతుల్‌*"*
(సొరంగదరచరి[తము-తృ.ఆ. 18 పం)
శ
రాజులాతోకింవలేరని భావం.

“చెవులెకన్నులు రాజులకుందలపగన్‌”
(సారంగదరచరిత ము-తృ.ఆ. 52 వృ

రాజులకు చెవులె ఉండునుగాని మనస్సుండగని భావం. కావున వారితో
Sy, yeh బహుజా(గత్తతో మెలగవలెనని భావం.

“నోరిలోవలన్‌ (వేలిడినప్పుడున్‌ గజవనేరడు”
(సారంగధరచరి తము-తృంఆ. 58 వ

“నోట్లో వేలుపెడితే కొరకడు” అను సామెతకు దగ్గరగా ఉన్నరూపం,
అమాయకుడని భావం.

“రాజు మొత్తగొ మొగసొలకున్‌ ane”
(సారంగధరచరి[తము-తృ.ఆ. 80 వృ
నృథ్మాపయాస అని అర్థం. రక్షించేవాడే దండించినప్పుడు అతన్ని మరెవ్వరు
రక్షించలేరని భావం.

“ఉల్రిదిన్నకోమటి పలెనూరకుస్న వాడు”
(సారంగధరచరి[తము-తృ,ఆ. 164 పు
చేసినతప్పును కప్పిపుచ్చుకొనే మనస్తత్వాన్ని తెలుపుసలుకు బడిం

“సాహసం షద్గుణాచై వ”
(సొరంగధరచరి[త్రము-తృ,ఆ. 216 ప

178

“విజయమో వీరస్వక్ల్షమో” అనునది తెలుగుసా Ws, సాహసమున్న వారిని
ఎవరును ఏమి చేయజాలు.

“Sorg చావజేసిన 208 DO నమ్మ రాదు”
(సారంగదరచరి(త్రము-ద్వి.ఆ. 8 పు

ఎట్టిపరిస్థితులలోను GO నమ్ముకూడదని భావం.

“మీమాటలు మం[తములు
(మనుచరితము-[వ.ఆ. 62 ప్ర
గౌరవభావాన్ని సూచించు లెలుగుపలుకుబడి మాటతీరును బట్టి గౌరవం
లఅభిందయనని భావం.

“సీటబుట్టినవాడు PE wsi”
(మనుచరిత్రిము-తృ ఆ. 11 ప)
కష్టాలలో పుట్టిపెరిగి నవానిని మరిన్ని కష్టములు బాధింపవనే భావాన్ని

Boo.

“క్షణకిణముల్‌ జవరాం(డచిత్తముల్‌”
(మనుచరిత్రము-త్సృ్‌ ఆ. 61 పృ
ప్రీలమనస్సు చంచలమైనది కావున వారిని నమ్మకూడదని భావం,

“వుతముచెడ సౌఖ్యమయినను నలయుగలుగ”
(మనుచరితము-తృ.ఆ. 108 వ
“SS Soda సుఖము దక్కాలి” అను సా మెతక్రు IP OBS STS

“రెంటికిన్‌ జేడినరేవడ”
(మనుచరి[తము6తృ.ఆ. 105 ప
ఉభయ(భ ష్టుత్వ మని భావం.
“Seas చిక్కిన కేటి విధంబు”
(మనుచరి[త్రము-తృ.ఆ. 184 వ్ర)

“పాత ఒక రోత కొత్త ఓక వింత” అనేభావాన్ని తెలుపుతున్నది, కొత్తదన
మనిన ఎవ్వరికైనా మోజుండునసి భావం.”

179
“Hoh దాగెడిచోటలేనొకా”
(మనుచరి(తము-చ.ఆ, 105 పు
ఎచ్చటఉన్నను వచ్చే మృత్యువును తప్పించలేరని భావం.
“గుండ్రాదాచినపెండ్రి యేమిబికి జీక్కు-న్‌”
[మనుచరి(తము.పం.ఆ, 18 ప]
“గుం[డాయిదాచిన "పెండ్రి ఆగునా అను సామెతకు గా9౦ధికరూపం.

ఈఘ్యూదృ నుం దావియుబోటెొ
గమనుచరి[క్రము-ష.ఆ. 87 వ]

పరస్పరం (పేమతో కలసియుండుట అని భావం.
ఇట్లుపాచీన సాహిత్యములోనున్న సీతిసం దేశములకు సంబంధించిన
సామెతలపరిశీలించుశు నది.

-: Q & 6 a» o :-

“దానగుణము (శ్రద్ధలేనివానికి లేదు”
(ఆంధ మహాభారతము-ళాం తిపర్వము=పం,ఆ. 250 ప్ర
దానగుణమ్ము (శ్రద్ధ గుణములు మానవునకుండవలసిన దైవగుణాలని గీత
కారుడు పేర్కొనెను.],

తులాధారుడు జాజలికి తెలిపిన [బ్రహ్మ గిపలో aa. UER వ్యకి దానం
చేసినను దానఫలాన్ని ఆనుభవింపలేడు, ఏ HOS నను [శద్ధత్నోచేయవలెను,

“దేవతీర్థములు చూచినంతనె కోర్కె-లిచ్చునే”
(ఆంధ మహాభాగవతము_దశ.స్క-ం౦. 1506 ప

1. అభయం SS gwan S యోగవ్యవస్థిత
దాఫందమకశ్చ యజ్ఞశ్చస్వాధ్యాయ యస్స్కపార్ణవ మ్‌
క హన.

భగవద్షితాత్త్వార్థదర్పణము--(701 De 707 పే
(భగవగ్షీత--16వ అధ్యాయము 1-4 శ్లోకములు)

180

కృష్ణుడు అక్రూరుని హస్తినాపురానికి పంపును. దేవతిర్థాలు కనినంతనే
కోర్కెలు నెరవేరవనియ్య సజ్జనుల సాంగత్యాన్ని అవసరమని పలుకును. పుణ్య
తీర్ధ దర్శనముతోదాటు సజ్జన సాంగత్యము కూడా అవసరమని భావం.

“పుత్తడిబొమ్మ వై వడిన్‌”
(ఆం|ధ మహాభాగవతము-దశ.స్క_ం. 288 వ

“198 డిబొమ్మ” అగునది తెలుగు పలుకుబడి, అమ్మాయి ఆందంగా ఉన్న
యెడల “పుత్తడిబొమ్మ "SS ఉన్నదనుట పరిపాటి. రుక్మి ణే “పుతృడిబొామ్మ" వలె
ఆండముగానున్నదని కవి వర్ణించెను.

“మాటలు వేయు నేటికిన్‌”
(ఆంధ మహాభారతము-దశం.స్కం. 766 ప్ర

“మాటలు abo” అనునది దలుకుబడి. సహదేవుడు ధర్మజుని చూచ్చి
కృష్ణుని సంతుష్టుని BSS ఆందిరను సంతుష్టుల చేసినశ్లేనన్కి దీనిని చెప్పుటవై
“మాటలు వేయు నేటికిన్‌” అని పలుకును. పలుమార్లు చెప్పవలసిన అవసరము
లేదని భావం.

“కమర Sosa”
(ఆంధ మహాభాగవతము-దశ.న్క_౦. 276 ప్ర

“దినదినాభివృద్దియై' అని అర్థము. తెలుగు పలుకుబడి రుక్కిణీ కళ్యాణము
కన్నులనండు వొనరించినది. వారి దొంపత్యం పుతిలుదయించుటచే EHO
తంపరై” వర్టిల్లినదె. FHT నరన్నంతోయు వ్యాపించును. wH మిక్కిలి అభివృద్ధీ
చెందువారిని గూర్చి థె విధంగా HO SSO.

“సీ దయే వారి భాగ్యంబు కొలది"
(ఆంధ మహాభాగనతము=దశంస్క౦, 641 ప్ర

“ని దయ-శాడి [ah OND తెలుగు జోతీరముం ఒకనాడు విప్రుడు
జరాసంధ DOSS రాజుల SHS Syd వద్దకూ చచ్చి..వారిని రకించవలసినదిగా
వేడుకొని “వీ దయె వారి_భాగ కరబుకొఅచ్చోియని “HE, Gi. దయామయుడైన
భగవంతుని కళుణకు కేవలం syfa వారె నొళ్ళకానెదరని భానంం

131

“వనరుహనాభ దాసజినవర్షముకుం గల వేయసాద్య ముల్‌”
(ఆం(ద మహాభాగవతము-దిశంస్క ౦, 710 పం)

“నాకన్న ఘనులమ్మ నా SE Soe’ అనేది (పచారములో ఉన్న సామెత,
భగవంతుడు భక్తులపై ఎనలేని అనురాగాన్ని చూపునని భావం. కృష్ణుడు పాండ
వాగజుని (పార్థనతో హస్తినలో ఉండుటకే నిరయించుకొనును, భగవదృక్తులకు
అనొద్య మేమి SSD భావం.

“కన్ను లకజవుదీర”
(ఆంద మహాభాగవతము-దశ+స్క-౦. 869 వృ

కృష్ణుని సౌందర్యాన్ని గోపికలు కన్నులకజవు తీరినట్లు గౌ (గోలిరని రవి
వర్ణించెను. 'కన్నులకణవుదీటి' అనునది తెలుగు పలుకుబడి.

“అనిశము మాజతాడుస్మతులధములు”
(ఆంధ్ర మహాభాగవతము-నవంస్క_౦. 558 ప్ర

“తం[డి మాట జవదాటరాదు” అనునది సాంఘిక న్యాయం. తండి మాట
నెదిరించు కుమారులభములని పూరుండు యయాతితో చెప్పెను.

“వేది న శోములెల్లి SONS Sh”
(ఆంధ మహాభాగవతము-దశంస్కం. 129 వ

దేవకీదేవి భగవంతునితో తనసంతానాన్ని కంనునిబారినుండి కాపాడవలసిందిగా
(పార్థించును. పుట్టిన (పతికుమారుని కంసుడు చంపుచున్నాడస్కీ నానోచిన నోములెల్ల
నీవేయె నన్నతని నుండి కాపాడవలసిందని ఆమె ఆతనిని (పార్ధించెను, గొప్ప
పలుక్టుబడిగా భాషలో స్థిరపడింది.

“పుట్టువెన్న డునెరుగని పొట్టిపడుగు”
(SoS మహాభాగవతము-అ.స్క౦. 586 వ

పొట్టిగాఉన్న గొప్పవారినిగూర్చి సామాన్యంగా అట్టుపలికెదరు.

వామనుని గూర్చి తెలుపుచ్చు భగవంతునకు జన్మ, మరణొలుండవని కవి
'పేర్కొనెను, వామనుఢు భతవంతుని రూవం కథాః

182

“ఏకప్పుతుడు ననపత్యుడు నొక్క రూపమని”
(ఆంద మహాభారతము-ఆదిపరా ము.చ ఆం 181 ప్ర

“అవ్వ(త్రస్యగతిర్నాస్తి” అనేది సంస్కతలోకోకి, wh బహుసంతాన
ముండవలెనను విశ్వాసము మహాభారత కాలములో నుండెనని PTS go
తెలుపుచున్నది.

“సము[ద్రంబుసొచ్చు యేజులుం బోలె”
(ఆంద్ర మహాభారతము-[ దోణ పర్వ ము-తృ.ఆం 169 వు

“జ్యక్షినాం సాగరోగతిఃకొ అనేది సంస్కతలోకోక్సి DIT SN} సంస్కృత
లోకోక్సికి ఆం[ధ్రానువాదంగా చెప్పవచ్చును.

సెంధవుని ఎట్లయినను పట్టుకొనవలెనను ఆర్జునునకు ఎదురుగా కౌరవ సెన్య
ముండెను. _పెన్యాన్ని ఎదిరించి సైంధవుని ఆతడు పట్టుకొనెను, సముద్రంలో
కలిసే ఏరులవలె _వైన్యసమూహమంతయు ఆర్జునునిచే పరాజితమయ్యెనుం

“మూడగ్ను లయొద్దను నాల్గవయగ్నియనన్‌”
(ఆంధ్ర మవోభారతము-ఆదిపర్వము-స, ఆ. 158 పు

పరాశరుడు రాక్షస సం హారార్థము యజ్ఞాన్ని ఒనరించుచు మూడగ్నులమధ్య
కూర్చున్న విధానం మూడగ్నులవద్దనున్న నాల్గవయగ్ని వలె ఉన్నదని SI BoB.
అగ్నిళుచికి సం కేతము. “వాడొట్టినివృురా” అనేది తెలుగు జాతీయము.

“కన్నులుసెడి నట్లు న్న ది”
[ఆంధ్ర నమ హాభారతము-శల్యవర్వ ము-[పంఆ, ర్‌ 1 పు

బలవంతులైన పాండవ సెన్యంముంద్యు చివరకు మిగిలిపోయిన Drs
చూచిన కన్నులు సెడినట్లున్నదన్ని సంజయుడు చైన్యంగా ధృత రాషు నకు తెలిపెను,
చక్కని తెలుగు పలుకుబడి.
“మా టలు వేయునేల”
(ఆంధ మహాభారతము-[దోణపర్వము-(వ, ఆ. 108 వ్ర

“మాటలువేయేలీ” అనేది చక గాని తెలుగువలుకుబడిం

183

సంజయుడు (దోణుడు చేయు సమరాన్ని వివరించు సన్ని వేశంలో ధృతరాష్ట్ర
నికో పలికెను.

“ర నలక ణమించుక జాల'దె కాల్పంగను.గ శ లాటవులన్‌”
(ఆంధ్ర మహభారతము-ఆదిపర్వము-షంఆం 117 న

కణికషితినుండి (గహింవబడింది,

“నిప్పంటించి వచ్చినాడు” అనేది తెలుగు జాతీయం. చిన్న నిప్పురవ్వ
ఎంతగొప్న SADI నా కాల్చివేయును. కావున ఎవ్వరై నను. ఇతరులతో సంభాషిం
చినపుడు ad CS T ఉండవలెనని భావం.

“శ్రివిహీనుల గరంబర్థింతురే కామినుల్‌”
(ఆంధ్ర మహాభారతము- అరణ్యపర్వ ము-ష.ఆ 165 పం)

“డబ్బులేనివాడెందులకు కొరగాడ” ను సామెతకలదు. రాజ్యము సంపదలను
కోల్పోయిన ఫొండవులను ఆ(శయించుటకంక్కు తనను ఆశయించి పరిణయమాడిన
(శేయమని సెంధవుడు (దౌవదితో పలికెను.

“చాతక పకరములు పర్ణన్యుగోరునట్లు”
(ఆంధ మహాభారతము-ళా. తిపర్వ ము-[పంజి, 344 ఫ్ర

ఏవిధంగానై తే చాతక SH మేఘాలరాకకు చెదిరిచూచునో wh తన
పరివారం _సైతం కృష్ణుని రాకకెధురుచూచునవి ధర్మరాజు కృష్ణునితో పలికెను.
“మేభూనికై ఎదుడచూచుచాతక” మనునచి Semper తీయము,

“సముచిత హింసనమరయనషపషాంసన”
[sols మ STEP O'S ము-శాం SHE -Ks 111 పం]

కౌరవుల మరణం ధర్మరాజును బాధింపచేయును. కౌరవులు దుర్మార్లులనీ,
దుర్మార్గుల సంహారింభి సన్మార్లుల , రక్షించుట హింగక్షానెరదని [ద్రౌపది ధర్మ జునకు
తెలిపెను,
"పురుషుండు సెలుపండుసిడడు”
(ఆం(థ చుహాభారతము- Dag వర్వముంజఆం 198 సల
శ్రీక్ళృష్ణ డద నునకు SHES ఉపదేశించుచు పైవిధంగా KOTH.
(వవంచానికి' SOx, భర్త థగవాసుజేన్‌ని తెలిపెను.

124

“ఏలకుం గోలకు దెచ్చి నకు”
(ఆం|ధ మహాభారతము-[ దోణవర్వము-ద్వి*ఆం 888 ప)
“Som గోలకు దెత్తురు”
(sols మహాభారతము-కర్ష పర్వ ము-తృ,ఆ. 88 ప్ర

“కకానికలు చేయుట” అని అర్థం.
“ఏలకుగోలకు దెచ్చుట” అనునది గొప్ప తెలుగు వలుకుబడిం

“-పేరడవిగూల్చు సపెనుగాలికై పడి”
(ఆంధ్ర మహాభారతము-శల్యవర్వము-( “పంఆం 810 వ

అర్జునుడు కౌరవ నైనికులందరిని నశింవచేయుట్క DSI DHO
నషము చేసినట్లుగా ఉన్నదని సంజయుడు ధృతరాషునకు తెలిపెను
& ioe] ey

“రోయుతీగ కాళ్లంబెనగెందాను”
(sols మహాభారతము-ఆది పర్వ 3509-50 220 Se)

“ఈ కణ ons BS మెదురై నట్లు”

“వెదకబోయినతీగ కాలికిదగిలినట్లు” అనునవి తెలుగుసామెతలు, భీష్ముడు
(దోణుడు విచారించుటకని ఆతనికి 5%, SSS, వస్తు వాహనాదులను ఇచ్చును
(దోణునకు BEES ons తీగకు కాలికిదగిలి నట్లు సంతోషము కలిగెను,

“నిదురపోవునట్టిదిగా దె
(ఆం c మహాభారతను-సౌొప్తిక పర్వ ము-[పంఆఎ)

కృపాచార్యుడు ఆశ్వ శ్థామతో నిదురించి నవారిని చంనగూడదని సలహాయిచ్చెను.
నిదురించినవాడు చనిపోయినవానితో సమానమని భావం. చావును పెద్ద నిదురగా
భారతీయులెంచిరి.

“అగ్నిజ్వా లోత్కరముసయిమిడుతయు యుకుకర ణీ”
[ఆం G మహాభారతము-సాప్పిక పర్వము-[పంఆం 28 పం]

“GAYS బడుమిడుతలనలె” | అనునది తెలుగుసా మెత, పాల డవుల నెట్లయిన
చం”పెదనని అశ్వత్థామ దురో్యభోనునీతో పలుకును. వారిని ఎదిరించుట అగ్ని లోవడే
మిడుతలనంటిదని తలచి నిదురించి నప్పుడు చంపుటకు నిశ్చయించుకొనెను.

185

“ఇంటచిచ్చిడుచాడ్పున”
(ఆంధ్ర మహాభారతము-శల్య పర్వ ము-ద్వి*ఆ. 898 5.)

“వాడు ఇంటికినిస్పుపెట్టువాడురా” అనునది తెలుగుజాతీయం. ఇంటికి నివు
పెట్టుట HSAs Edd. అనగా అట్టివానికి ఉపకారము చేసిన (పతిగా అపకారమే
చేయును. కౌవున అట్టివానికి ఉపకారములెట్టి వరిస్థితిలోను చేయకూడదని భావం,

భీముడు గదా యుద్ధమున దుర్యోధనుని తొడలు 260, ఎడమ కాలితో అతని
తలపే తన్నును. ఈ ఘోరదృశ్యాన్ని ఎందును చూడబోమని దృతరాష్ట్రుడు
సంజయునితో పలుకుచు ఈ చర్య ఇంటికి విప్పుపెట్టు చర్యవలె హేయమైన
నీచమైన చర్య అని పలికెను

*““దీపంబువలన నొండొక దీపంబువంభవించినట్లు*'
(ఆంధ్ర మహాభారతము-ఆదెపర్వము-చంఆం 90 ప ప)

శకుంతల దుష్యంతునితో తన (పేమగాదను వివరించుచ్చు పృ్మతోదయానికి
దుష్యంతుడే కారణమని తెలుస్తను. ఇరుశరీరముల కలయిక వలననే 19 | Heh es -
యించును. కావున దుష్యంతుని తనను స్వీకరించవలసిందిగా (ప్రార్థించును.
“దీసముచే మరొక దీపము వెలుగునట్ల” నునది సామెత.

“కుంభనికిప్త భుజిగంబుచందంబున”
(ఆం [ధమహాభారతము-ళల్య పర్వము. (వ.ఆ, 10 వం)

“కుథడలో నున్నపామువలె” అనునది సామెత. కుమారులు యుద్ధములో
చనిపోయిరని తెలిసిన ధృతరాష్ట్రుడు మిక్కిలి రోదించుచ్చు కుండలోనున్నపామువలె
ఉండెను. మిక్కిలిగా కుండతోఉన్నపాము బున్లలు కొట్టును అనగా అతడు మిక్కిలి
బాథతో కోజముతో ఉండ్తెనని భావం.

“థింత్రకూరల్లు MAKE వేడ్క. సేయు”
(vols మహాభారతము-శల్యపర్వము-ద్వి.ఆ. 93 వ

ధర్మ రాజుమాటలకు సమాధానంగా దుర్యోధనుడు నివిథంగా పలికెను.
రకరకాలకూూరలు కడుపునకు సంతోషాన్ని కలిగించినట్లు, తాను గదను భరించి
వివిధరీతులో పాండవులన్కు*వారిబంధుతోతిని సరహరింతునని BOW toe దుర్యోధనుని
యుద్ధ DEO మైవాక్యం BRDN],

186

“S*0 SAPO Seo”
(ఆంధ మ హిభారతము-శల్య పర్వ ము-[పంఆం 820 సం)

Os Mogi), సాత్యకులచే సౌల్వుడేనుగుతో కింందపడిపోవుట కొండ
రు

గూలినరీతిఐలె ఉన్నదని సంజయుడు ధృతరాష్రునితో పలికెను. “కొండవలెనున్నాడు”
కొండగూలినట్లు నడిపోయిననునవి తెలుగు జాతీయాలు.

“కో ప్రవరుపాలికి భామలువోవనోనరే”
(ఆంధ మహభారతము-ఆదివర్వము-చంఆ. 88 ప్ర

ఇంద్రుడు విశ్వామ్మిత్రుని తపోభంగాని'కై మేనకను పంపుటకు నిశ్చాయించునుం
కోపముగలవారిచెంతకు Qo పోవుటసమంజసం Tod, తనకు భయంగాఉన్నదసీ
ఆమెపలికెను. కోపవరులవద్రకెవ్వరును పోవుటకిష్ట పడరు.

“ఏంతయోటుపడిన నంతియజూదంబునందుదగులుి
(ఆం|ద మహాభారతము- అర ణ్యపర్వము-ద్వింఆ. 63 పం)

కలి ప్రభావముచే పష్కరుడనువాడు నలుని జూదమునకు ఆహ్వూనించును.
ఆ జూదములో నలుడు ఓడిపోవును. ఓడినకొలది మరింత పంతంతో ఆడి తుదకు
సర్వస్వమును కోల్పోవును. “జూదమాడుట తగదను సత్యాన్ని తెలుపుచున్నది,

“సర్వభూతంబులు నాహారంబున జీవించి వర్ధిల్లు”
[ఆం|ధ మ హాభారతము- అరణ్యపర్వ ము-తృ,ఆ 279 వం]

“Some కపోతాన్‌ భాదయని” అనునది వేదవాక్యం. కావున తాను కపోత
మును చంపి తినుటలో తప్పు లేదని (గద్ద శిబి చకవర్తితో వలుకు సన్నివేశము
లోనిది. అందులకే “అన్నం పరబహ్మ స్వరూపమిను సామెత కలదు. జీవుల
న్నింటికి ఆహారమనసరం. ఏ జీవికి ఏ ఆహారము అవసరమో భగవంతుడే నిశ్చ
యించెనని భావం.

“Dard నియోగంబునంబుణ్య పాప ఫలంబు సం[పాప్పించు”
[ఆంధ్ర మ హాభారతము-అరణ్యపర్వ ము--(వంఆం 280 పం

భగవంతుని ఆజ్ఞ వలననే సర్వ కార్యములు సిద్ధించునస్కీ పాప్క పుఖ్యాలు

187

పూర్వజన్మ కర్మ ననుసరించి jar, ంచువనీ ధర్మ ep ch 1దొపదికి తెల్లిపెను, హిందూ
మత విశ్వాస్తాన్ని BID వాక్యం.

“దై వమానుషంబులు గర్క్మపల laa, కి NMS ome”
[vols మహాభారతము-అర ణ్య పర్వము-[వ,ఆ, 238 నం]

పల (షాప్పికి దైవసహాయంతో పాటు పురుష (ప్రయత్నం కూడా అవసరమని
(దొపది ధర్మజునకు తెలిపెను.

“| పాణవిగతు సుఖ దుఃఖములు 'రెండువిడుచు నట్లు”
[vos మ హాభారతము- అరణ్య పర్వము-(వ,ఆ, 244 సం]

సుఖ దుఃఖాలు (పౌణములున్న ౦త వరకే, చనిపోయిన వారికి వీనికో ఏమియు
అవసరము లేధస్కీ ధర్మ మార్షాచరణ మే మానవునకు ముఖ్యమనీ ధర్మరాజు భీముని
శ్లో పలికెను, అది న్నిత్య § $06

“నికృతిపరుల నికృతిజేసి 28008 wom లేదు”
[vo మహాభారతము- అరణ 1పరగము-| Heep. 895 వం]

“మోసమును మోసముచే జయించవలెను”
“ములును ములుతోచే తీయవఖె” ననునవి సామెతలు.
దుర్యోధనాదులు దౌర్జన్యం చేసి రాజ్యాన్ని పొందిరి. కావున వానిని మోనలు
చేసి రాజ్యాన్ని తిరిగి సంపాదించుటలో తప్పులేదని ధర్మరాజుతో భీఘుడు పలికెనుం
దుర్మార్గులమ మోసం తోడనే జయించవలెనని భావం,

“జలంబులత్తుగ్ని వు సశమిల్లువ్రట్లు"
[vols మహ్మాధ్రారతన్లు-అర ణ్యపర్య్వమ్లుచృ సల్ల 22 వం]

శౌనకుడు ఛర్మరాజుతో -పెవిధంగా వలికెను. ఏ విధంగానైతే జలముచే
అగ్ని చలారునో wo శోక సంతవ DS హషదయానికి పొతవాకు/లు ఉపశమనము
నము కలిగించునస్‌ భావం,

188

అరణ్యవాసానికై. బయలుదేరిన పాండవులతో SrA SSH MS) [Seen
భూసురులు మిక్కిలి దుఃఖంతో GH, Sk వదలి వెడలకూడదని (పార్థించెదరు.
ఆ(శితులను ఎప్పుడును వదలకూడదని ఆరో 6కి.

“వద్మ Som సీరంబొందనియట్లు”
[vols మహాభారతము-ఆరణ్యవర్వ ము-, Heese 24వ]

“తామరాకు మీద సీటిబొట్టువలె” అనునది తెలుగు జాతీయం. ఉత్తముడైన
వ్యక్కినీరంటని వద్మవ(త్రమువళ్కె సంసారంలో ఉండికూడ వ్యామోహరహితుడై
ఉండవలెనని కౌనకుడు భర్మరాజుతో పలికెను.

“years తడయక(మింగిన త Sacha”
[ఆంధ మహాభారతము-అరణ్యపర్వము-[ప,ఆం 116 స

“జీర్ణం జీర్ణం వాతాపిజీర్ణం " అనునది తెలుగు HOS. బకాసురుని తమ్ముడె న
చ
కిమ్మూరున్ని వాతాపి తవసిని (మింగినరీతిగా చంపితినని ధర్మరాజుతో భీముడు తెలిపెను,

ఈ*జూదంబు కతమునఖేదంబు గోకుండనేరడు"
(ఆం మహాభారతము-సభాపర్వం 157 3S)

జూదంవలన మిత్రులే శ(తులగుదురని భర్మరాజుతో విదురుడు NOB.
జూదమాడుట పనికిరాదని, భావం.

“తమలో నజూదంబు వాదునగుట్క గలహమూలంబు యెట్టిశాంతులశకై న”
(Sos మహాభారతము-సభాపర్వం--ద్వి*ఆ. 131 ప్ర
BS Sosen కలుగు నష్టాలను ధృతరాష్తునకు విదురుడు BIDA.

"as ందుపాపవృత్త om జూదంబు
(ఆం(ధ్ర మహాభారతము-సభా పర్వ ము-ద్వి*ఆం 166 ప్ర

జూదమాడుట కాహ్వానించిన-దురో్యధనునితో ధర్మరాజు -పెవిధంగా పలికెను,
జూదమెన్నడును పాపకార్యమేం

“కిరి యు నవకీరి ర్హియు' జనులకు స్వర్గ నరక నీమిత్తములు”
(ఆంధ్ర మహాభారతము-ఆదిపర్వము--అ, ఆ, 33:9)

199

మానవుడెన్నడు క్తీర్చిని తెచ్చు శార్యఘులనే చేయఫలయునని భావం,

“ఒక్క. నక్కనిచ్చి సింహమ్ములనిల్చికో”*
(ఆం(ధ్ర మహాభారతము=సభాపర్వము-ద్వింఆ* 181 ప)

నక్క_లాంటి శకునికొర్దక్కు సేంహములవంటి పాండవుల ఫదలుకొనుట
సమంజసముగాదవి విదురుడు KST HAT వలికెన, జూదంవలన నష్టములేగాని
లాభములుగలుగవని భావం.

“ei so¥on అన్యులు arog wie యెంతయు విషమంబు”
(sole మహాభారతము-సభాపర్వ ము-ద్వి,ఆం 1705 వ)

ఆసలు జూదమాడ్తుకే తస్స్క అడ్తీగాక ఇతరులకొరకు జాదమాడుట మరింత
తప్పని ధర్మరాజు దుర్యోభనునితో పలికెను, శకుని దుర్యోధనుని వక్షమున జూద
మాడుట సమంజసముగాదని భావం.

“పరదుఃఖనివారణంబు పరమపుణ కంబు”
(ఆంధ నుహాభాధతము.ఆడిపర్వ ము-ష.ఆి8ర్‌ వ)

“వరో పకారార్థ Doris”

అన్ను ఆర్యోకి, కలదు. ఇతరుల దుఃఖ నివారణమే గొప్నకార్యమనుని కుంతి

“కుక్క_వాతబడిన హవ్యమభంగిన్‌”
(ఆం|ధ మహాభారత ము.ఆరణ పర్య ము.స.ఆ.' 157 వ)

“కృక్క.నొకినకుండో” అనునది తెలుగు జాతీయం. పదినెలలు రావణుని
వద్దనున్న heft తాను నమ్మలేశస్సీ రావణుడవచ్నితుడు MHS, FS అనుమానానికి
SIVSSD, సీతను తానుఏలుకోనని (శ్రీరాముడు సీతతో పలికెను. ఎట్టయితే కక్క
తినిన హవ్యము యజ్ఞపలానికి వనికిరాద్కో oh తానామెతో జీననమును గడపలేనని
తెలిపెను,

190

“అరచేతితో సూర్యున్ని బంధించలేరొ నునది (వసిద్ధమైన తెలుగు సూక్రి,

కన్యగా ఉన్నపుడే కుంతిదేవి కుమారునిగన్ని సంమానికి వెజచివదలివేయ ను.
కర్ణుడు మిక్కిలి అందగాడు.

“x 8 దేహంబునకు నలంకృతిజేసినయట్లమృతుని కీరిడలందన్‌"
(ఆం|ధ మహాభారతము-అరణ్యపర్వము-సంఆ. 800 ప్ర

ఇం|[దుని కపటనాటకాన్ని Boh, చనిపోయి కీరిిసంపాదిం చేబదులు
(బతికియుండుట (శ్రేయస్కరమని తెలుపును. శవమునకు అలంకరణ ౦ చేసినప్పటికి
(వయోజనం లేదు.

పనికిరాని అలంకరకాన్ని “శవాలంకారి మనుటకలదుం

“ఆవులింత తుమ్ము హోసంబు నిష్టీవనంబు D5 HS నములు”
(vole మహాభారతము-విరాటవర్వ ము- | పంఆ. 187 పు

ధౌమ్యుడు పాండవులకు సేవాధర్మాలగూర్చి Ba ఎటెవిధంగా పలికెను,
సాంఘిక మర్యాదను తెలుపు సామెతగా చెప్పవచ్చును.

“కూర్చుట నూత్నరత్నమున కుంకనకంబునకుందగున్‌ ”

తిక్కన భారతరచనకు ఉపక్రమించుచ్చు రత్నమునకు బంగారము కూర్చిన
ఎంత అందముగానుండున్నో తాను రచించిన మహాభారతాన్ని మనుమసిద్ధి రాజునకు
అంకితం ఇచ్చిన అంతే బాగుండునని భావించెను. “బంగౌరమునకు తావి యచ్చి నట్లు”
అనునది తెలుగుసా మెర.

“అంత పట్టిచూడగల రెయెట్టివారు”
(ఆం|ధ మహాభారతము-విరాట పర్వ ము. 182 ప) [5-2]

ధర్మరాజు సన్యాసివేషములో విర్ణాట మహారాజును కొలుచుటకై ఆస్థానమునకు
వెడలును. ఆచ్చటనున్న రాజతనినిగూర్చి సీవెహ్వరవ్య్కు నీగురించి మొత్తం తెలుస
నలసిందని (వశ్నించగా ధర్మరాజు నర్మగర్భంగా విధంగా పలికెను. తాను నిజం
చెప్పకూడదు అట్లని అబద్ధం చెన్నకూడదు, కావున మధ్యేమార్గంగా పైవిధంగా
సమాధా నమిచ్చా ను. ఎట్టివారికై నను మొత్తాన్ని కనుగొనుట సాధ్యంకాదుగదా.

191

“వేగిరపాటువలనుగాదు వెరవుతోడన తప్పించుకొ నవలయు"
(ఆం(ధ మహాభారత ము.విరాటపర్వము-ద్వి.ఆ. 58 వ

కీచకుడు తన అక్కమైన సు OE ఇపైరం ధిని తనమందిరమనకు Vos
వలసిందని ఒత్తిడి చేయగా నర్మగర్భంగా తానట్లుషలికెను ఇది నిత్యసత్యముం
తొందర పడినవారు ఏ పనియు చేయలేరని భావం, “ఉపాయమున్న వాడికి
అపాయము లేద”నునది తెలుగు సామెత.

“బలుగౌలి బేర్చుదావానల మొక్క_రుడార్నబోయినను దీజునె”
(ఆంధ మహాభారతము-విరాటవర్వము-చంఆ 214వ)

కృపాచార్యుడు SAIS అర్జునుని యుద్ధానికి కవ్వించరాదని వలుకుచు
పైవిధంగా పలికెను. బలవంతునితో యుద్ధమునక్షు తలపడుట మూర్ణత్వ మని Dard go
తెలుపుచున్నది.

“మంటలో మిడుతలు సొచ్చి నయట్లు”
(soo మహాభారతము-విరాటచర్వ ము-వం.ఆ, 88 ప్ర

“ముంటలోవడు VAISI” అనునది సామెత

గోగహణమునకై వచ్చి కౌరవనెన్యముతో అర్జునుడు యుద్ధంచేయ
దొడగెను. మంటలో పడినళించెడు మిడతలవలె వారతని బాణములకు wird
e owy D BPO.

“జూదమిచ్చాట నాడంగరాదునుమ్ము”
(wold మహాభారత ము-=విశాట పర్వ ము=పం. es, 204 ప్ర

దురో్యధనునితో ఉత్తరగో_గహణ సమయమున అర్జునుడు పైవిధంగా
పలికెను. ఎవరై న మోసముచేసినయెడల వారినిగూర్చి Bow వలుకుట సర్వ
MPS go. మోసముబేయురాదని హెచ్చరించుట.

“a OOS నవారు Bdhario”
(sole మహాభారతము-ఉ దో్యగ పర్వము-[పఆ, 41పు

“కోవన్సుననుఘ నతకొంచెమెపోవ్లును' అని వేమన శతకకారుడు తెలిపెను,

192

వాసుదేవుడు (ద్రుపదుని దుర్యోధను వద్దకు రాయబారిగా పంపవలసి నదిగా
పాండవులను కోరును. కోపముచే గౌొరవమునశించును. ఉన్నతుడైస వ్యక్తికి
కోపం తగినదికాదని భావం.

"ముడు గుజీరయందు మసిదాకి నట్లు”
(vols మహాభారతము-ఉ దో్యోగ పర్వ o- 295 పృ

మురికి మడుగులో పడిన Ho ఏవిదంగానై తే మురికియగున్నో oe దుర్యో
SHO వలన కురువంశమునకు dh కలిగెనని సంజయుడు ధర్మరాజుతో రాయ
బార సమయమున పలికెను. చెడువారితో స్నేహం కూడదని భావం.

“soars మిడుతలుద(గవృత్తి నుజకదలచు నట్లు”
(ఆం|ధ మహాభారతము-ఉ ద్యోగవర్వ ము-ద్వి.ఆ. 200 ప

“మంటలో పడే మిడుతిలవలె అనునది (SSDS సామెత. '"పాండవులతొ
వైరం కూడదని SASH, ఎఇత్రవ్యామోహాంచే దుర్యోడనుని ధృతరాష్ట్రుడు
వారింపలేకుండెను,

“మిన్న ంఏనయట్టివాని పొడవెంతన్నట్లు”
(ఆంధ్ర మహాభారతము-4ఉ ద్యోగపర్వము-ద్వి.ఆ. 174 వృ

సాక్షాత్తు శివుని జయించిన వానికి కౌరవ Darga) జయించుట ఒకలెక్కా
అని Dx th ధృతరాష్తునితొ పలికెను. అర్జునుని గొప్పదనాన్ని గూర్చి తెలుపుట
“మిన్న ౦దినయట్టివాని పొడ వెంతన్నట్లు'ండునని భావం. ఆకాశము వరకు ఎదిగిన
వాని లెక్కింప వనిలేదుం

“చిచ్చు నకు తోడు గరువలివచ్చుగతిన్‌”
(ఆంధ్ర మహభారతము-ఉ దో్యోగపర్వ ము-ద్వి .ఆ. 191 వు)

గరువలి యనగా గాలి అని అర్థము. అగ్నికి తోడుగా MO ఉన్న యెడల.
మంటలు మరింత ఉభతముగానుండును. “అగ్నికి గాలి తోడన్నట్లు” అనునది
తెలుగు సామెత, భీమార్జునుల కలయిక అగ్నికి వాయువు తోడై నట్లుండునని భావం.

za ళ్లలనగ్ని పుట్టినట్టిద య్యె”
(ఆంధ్ర మహాభారతము-ఉ దో్యోగపర్వము-ద్వింఆం 125 ప)

193

ధర్మరాజునకు కోపం రాదు, అతని కోపము సీటిలో పుట్టిన అగ్నివలె భయం
కరమెనదని సంజయుడు ధృృతరాషునితో కృషుడు చెప్పిన మాటలను చెప్పును.
ఎ ey E3
"Beware the fury of patient man” అని ఆం గ్లోక్తిం

“వాడిమిదప్పి నిప్పులు వేడిమి సెడెనట్లు”
(ఆంధ్ర మహాభారతము-ఉ దో్యోగపర్వ ము-తృంఆ. 187 వ.)

వాడిమి దప్పిన నివ్వులు ఏ వధరిగానై తే వేడిమిని కోల్పోవున్నో అన్తే రాజ
పతులు సైతం తమ (పతాపోన్ని మరచిపోయి జీవించనెంచిన (వేజలలో గౌరవాన్ని
కోలో యెదరని భావం.

“తమతమ నెలవులు దప్పిన తమ O21 KS శ్నతులౌట తథ్యము అని సుమతీ
శతకకారుడు తెలిపెను.

“దారుమంట పె చావీరిగమ్ము నాశలభవర్లము చాడు 5”
(ఆం|ధ మహాభారతము-ఉ B? gA SUs oE 398 వ్ర

“మంటలలో పడే మిడుతలవలె” అనేద్‌ సామెత, రాయభాలిగా వచ్చిన కృష్ణుని
పె కౌరవులు దండయాత్ర జేయుట మంటలలో బడే మిడుతవలె నుండునన్ని విదురుడు
థృతోరాన్షు నకు Boh, "అట్టి చర్యనుండి విరమించుకోనలసిందీగా ఆజొపించమని
ధృతరాష్తుని కోరును.

SB) _ నతాల్మీ"
(Sols మ హాఘఫతము-ఉదో్ళగవర్వ 0-59.09, 114 3.)

"ag లరాకుసుడూరోి ress Bay? ‘Hs తలుగు చలుకుబడులుం
భశీరపళక్యముకాని Satos" mo Bee WN) SS పై పె విఫంగా పలుకుట
సామాన్యం. దుళ్ళాసనుడు BIS అవమా Seba “రక, Seb, భరించితినని
[SSO కృష్ణునకు తెలిపెను

“SSO 'గదత్వకబొలునె"
(ఆంధ మహ్హాభ్ధారతము-ఉ ద్భ్యో గషర్య్యము.త్భ.ఆ, 408 Sa)

Soye GSW Se” అన్న “తెరను HHS దగ్గరగా ఉన్నదా
ధృతరాష్ట్రుడు దుర్యోధనునితో కృమ్ణునవమాసించూట .వచూంచినకు PSH BEB:

194

కొండను కదలుుట ఎంతటి కష్టమెన వన్మో కృష్ణుని ఆవమానించుట అంకేనన్ని
దానివలన వారే నష్టపోయెదరని SOSH.

నారి రాశికించెలియాలి Sear"
(ఆంధ నముహాభారతము-ఉ దో్యోగ పరః ము-చ,ఆ. 22 3.)

Spa రాయబారము Bor esa. సము[ద్రం చెలియలి కట్ట తెగిన ఎంతటి

నష్టము వాటిల్లునో అంతటి నష్టము వాటిల్లగలదిని భీష్మ(దోణులు సుయోభనునక్ష
తెలిపిరి, “సముద్రమునకు S E అనునది తెలుగు పలుకుబడి.

“ముంటలో 88N మిడుతవో లత”
(ఆంధ నాసోభారత ము. భీష్మ పర్వ ము.62 ప.)

“మంటలో పడే మిడుతవలఠలె అనునది తెలుగు సొవెత, యుద్దంలో మరణించు
DIH యుద్ధాగ్నిలో పడి చనిపోయే మిణుతణ వంటివారిని కవి వర్ణించెను.

“కిడొనరించినవానికి కీడగుటరుదయ్య”
(ఆంధ మహాభాగతము--భీష్మ పర్వము-(ప.ఆ. 68 పం)

అపకారం చేసేవారికి నష్టంకలుగునస్కీ పాండవులపకారముచేసిన కొరవులును
అందువలననే నష్టపోయిరని సంజయుడు ధృతరాష్తునితో SOSH.

“చూచెదవుగౌక Bon ws) So”
(01S మహాిభారతము=-భీష్మ పరణము-తు.ఆం 182 3.)

“Sones no” తెలుగుపలుకుబడిః ఆర్థరా(తి ధురో్యభ నుడు భీమ్మ నివద్దకు
వచ్చి పాండవులతొ. DSS సమరాన్ని చెయవలెనని ,పార్షించును. DH
మహారధి ో“చ్తూణదవుగాక వెయి సెష్పనలి” అధివలుకును.

“సముద౦9౦బులుసొచ్చిన యేజులుంటోల”
(ఆంధ మహ్మభారతము-ల్లీష్మ పర్వము_తృ.ఆ. 80 S.)

“నదినోరసాగరో గత” " అనునది HSS “స్యాయం. + ధ్యుతరాష్ట్రనితొ
సంజయుడు,.యుద విశేషాలను .తెలుపచు-కౌరవ."సెనాణలని యు సము1గ్నములోకలిసే
PRODI Bos TAMPA] OP కస

195

“జెక్క-లుగలపాముకై వడి”
(ఆంధ్ర మహాభారతము- E పర్వ ము-తృ.ఆ. 128 వ.)

నొత్యకి చేసినపనికి (దోణుడు కోపించి రెక్కలుగల పామువలె అతనిపైకి
దండెత్తెనని సంజయుడు దృతరా(ష్టునకు తెలిపెను, “OS 3 ONDA నపాము”
చక్కని 'తెలుగువలుకు ఒడి.

“గుండ్లు దేలి భెండ్లుమునిగి నట్ల య్యె”
(Sos మహాభారతము-[దోణ పర్వ ము-తృ.ఆ, 67 వ.)

చాల్మాపసిద్ధమైన తెలుగుసామెత. (ధోణాచార్యుడు వృద్దుడెనను అతడు
(పయోగించిన బాణములచే అర్జునుడు బాధపడుట గుండ్తుదేలిబెండ్లుమునిగి నట్లయ్యెనని
కవి వర్ణించెను. మహావీరునకై నను ఒకప్పుడుబాధలుతపస్పవని భావం.

“చెలియలికట్టసము[దమునిలిపిన[కియొ
(ఆంధ్ర మహాభారతము-[దోణ పర్వ ము-తృ,ఆ. 88 ప.)

దుర్మర్షణుడు పాటని ఎదిరించుట చెలియలికట్టచే సము[దాన్ని daw
పీయత్నించినట్లుగా ఉన్నదని సంజయుడు ధృతరాష్ట్రనితోపలికెను. గొప్పవారిని
అల్బులేమిచేయరని భావం.

“గత BO NEDO DS Kor”
(ఆం|ధ మహాభారతము-[దోణ పర్వము-తృ. ఆ. 29 సం)

యుద్ధరంగములో జరిగ్‌నదానికై నగచుటగతజల సేతు DO «NM SO
సంజయుడు ధృతరాష్ట్ర నకు తెలిపెను. జరీగిన నష్టానికి విచారొంచి (వయోజనం
SGN, మొదటనే జ్యాగత్తగా ఉండిన నష్టము కలిగియుం డెడిదికాదని భావం.

“బూడిదలోన(క్రమ మెజుంగవేల్చిననేయిబోలె”
(ఆంధ మహాభారతము. షో 9 అ వర్వము-ద్వి ఆ, 216 5.)

“బూడిదొలో పోసిన వన్నీరొనునది PS సృంజయుడు తన కొడుకును
పోగొట్టుకొని విలపంచుచుండగ్కా నోరదుడు షోడశరాణ చరిత్రను తెలుపుచ్చు మృత్యు
దేవత నుండి Ase ss తప్పించుకొనలేరని పలికెను ఆంతయును విని ఏమియు

196

మాట్లాడకుండ ఉండిన సృంజయునితో నారదుడు తాను చెప్పినదంతయు వ్యర్థమ
యెకనని బాధసడెనుం

“తగు గొడ్పున మండు మహానలంబు DED”
(ఆంధ్ర మహాభారతము. దోణ సర్వ ము-తృ.ఆం 218 వ)

“అగ్నికి తోడు వాయవన్నట్లు” అనేది PDS. అర్జునుడు మహ వేశము
తో OSHA ఎదుర్కొనిన రీతి am విధంగా ఉన్నదని కవి వర్ణించెను.

“మంచు విరియించు భానుని BO”
(Sos మ హాభారతము-( దోణ వర్వ ము-తృ.ఆ. 168 పం)

s (పొద్దు విడిచిన ఎండ
మొగన్ని విడిచిన ముండ” అనునది తెలుగు సామెత
అర్జునుడు కౌరవ సైన్యాన్ని ఛేదించి సెంధోవునివైపు మంచు తొలగిపోగా వెడలు
భానునివలె వెడలెను. తీక్షణమైన TADS బాణములతో నొప్పించెను.

“Stand గొలీవిందాకు Barons”
(ఆంద మహాభారతము-[ దోణ పర్వము-చ.ఆ. 44 వ

“మంటతో మంట ఢీకొన్నట్లున్నది” (ప్రసిద్ధమైన ఉపమానం. సాత్యకి
కృతవర్మల పోరాటము కొరివితొ మరొక కొరివి తాకినట్లుగౌ ఉండెననగా సమవుజ్జీ
లని భావం.

“పొగలేని మంట చందంబున”
(ఆంధ మహాభారతము-[దోణ పర్వము-చంఆ. 82 వ

“పొగలేని మంటి అనునది Baw పలుకుబడి, నొత్యకి కృతవర్మ వై
(వయోగించిన బాణములన్నియు పొగలేని మంట వలె వ్యర్ధ్థమయ్యెనుం

“ఏలక్రును గోలకున్‌ దెచ్చె”
(ఆం(ధ మహాభారతము-[దోణ పర్వము-పం*,ఆం 801 వ)

“Smf జేయుట” అని ఆర్థం.
“ఏలకు గోలకు దెచ్చుటొ అనునది తెలుగు పలుకుబడి

197

ఆచార్య (దోణుడు పాండవ _పైన్యమునంతయు బాణ (పహారములచే ఏలకు
గోలకు దెచ్చెనని Smo, సహదేవ భీములర్జునునకు SOLE.

“పొగవాసి మెజయు నగ్ని OSS”
(ఆ (ద మహాభారతము-కర్లవర్వము_|ప.ఆ, 180 వ్ర

ఒక చక్కని తెలుగు వలుకుబడి. అర్జునుడు ఇం(దాస్ర్రముచే సంశప్తకులను
సంహరించెను. అతని వాణములనుండి వెలువడిన అగ్నిజ్వాలలలో మసి మాడిలైనా
రని భావం. అర్జునుడు పొగవాసి మెరయు అగ్నివలె నుండెను.

“Dom Moms”
(01d మహాభారత ము-కర్ష పర్వ ము- | Hoe 154 ప)

దృష్టద్యుమ్నాడు కృపాచార్యునితో తలపడి ఓడిపోయనుం WN god ch
ఏలకు Rogi. చెల్లాచెదిరై పోయెనని భావం. తెలుగు పలుకుబడి.

జెక్కలు దెగియున్న శైలంబుల”
[wos మహాభారత ము-కర్ణ పర్వ ము-ద్వి ఆ. 238 సం]

“రెక్కలు BAN SAISI” అనునది తెలుగు సామెత యుద్ధంలో పాండవ
కొరవ నిన్యముల శవముల పరికించిన్న రక్క-లు తెగిన మహాశ్రైలములవలె పడి
యుండినట్లు గా నగవడునని సంజయుడు ధృతరాష్ట్ర నకు తెలిపెను.

“ పట్టవోగలింతు సూర్యుని SAB”
[ఆంధ మహ భారతను-ఆనుకాసనిక సర్వ ము-|ప.ఆః 858 పం]

ఒక చక్కని తెలుగు Samad. గరుత్మంతుడు విష్ణుదేవుని మహిమలను
మునులకు వివరించు ఘట్టములో OS. విష్ణుదేవుని పరాక్రమము పట్టపగలింటి
సూర్యునివలె మిక్కిలి తేజోవంత మైనదని గరుడుడు మునులకు తెలిపెను

“ఆగ్నియందు పడిన దూరియట్లు”
(ఆంధ్ర మబోభారతము-ఆనుశాసనిక పర్వము-ద్వింఆ. 166 ప్ర

“అగ్నియందు పడు మిడుతవలె” అనునది సామెత క్రీమ్మడు ధర్మ రాజునకు
గంగా (ప్రభావాన్ని Bens Sp sos OH. గంగానది SO చాందాయణ (వ్రతా
లెన్ని యైనను నిషషయోజనములేదని తెలిపెను,

198

a9 835 DS ye eo”
(Sos మహాభారతము. అశ్వ మేధ పర్వ ము-ద్వి .ఆ, 33 ప్ర

ఒకచక్క_ని తెలుగు నలుకుబడి ఇందియములక్కు మనస్సునకు గలిగిన
తొలిసంవాద ఘట్టములోనిది. మనస్సు ఇం(దియములతో మీర్మపయోజకులుగా
“ఆరిన ASposS” నున్నారని రెచ్చగొ కను. ఇం[దియాలను జయించవలెననిన
మొదట మనస్సును జయించవలెను.

“విధిపాడిమాలి యిట్టిపాటు దెచ్చె”
(ఆంధ మహాభారతము-_న్య ర్లారోహ ణ పర్వము-ఏకాళ్వాస మ.26 పు

తెలుగుసా మెతగా (పయోగించవచ్చును.

నరకములోను తన తమ్ములనుజూచి ధర్మజుడు మిగులవగచును. ఎవరికి
సహాయముచేయని సుయోధనాదులు స్వర్గములో నుండుటయు తనతమ్ములు నరకంలో
ఉండుటయు కేవలము విధికృత మేనని వగచును.

విధిపాడిమా లియిట్టిపాటు దెచ్చెననివగచును,

“మాటలవేయునేల"
(ఆం|డ మహాభారతము-దశ.స్కం. 1068 5)

చక్కని తెలుగు పలుకుబడి. భగవంతునికాద్యంతములులేవని చెప్పుటకు
మాటలు వేయునేల యనికవితెలిపెనుం

*నసల్రుకబడినయడవి తకెజగున"
[vols మవోభారతము-శల్య పర్వ ము-ద్వి*ఆ.! 67 వ్ర

తెలుగు జాతీయంగా (యోగిం పవచ్చు ను.
విశ్వామ్మితుడు వశిస్తు చెంతనున్న ధేనువునవమానించగ్కా ఆతని రాజ్యంలో
ఉన్న పశువులన్నియు నరుకఒడిన OFINS నశించెనుం

“చిచ్చొడింగశైనయట్లు”
(ఆం|ధ మ హోభారతము-ఉ దో్యోగ పర్వ ము-తృ.ఆ, 118 ప)

తెలుగు పలుకుదడి దొంపది తన బాధలను కృష్ణు నకు రాయబారనమయమున
వివరించు ఘట్టంలో నిది.

199

“అగ్గిసారందలచు నటుల”
[so G మహాభారతము-క ర్షపర్వ ము-ద్వి.ఆ. 363)

పలుకుబడిగా (పయోగింపవచ్చును, అర్జునునితో యుద్ధానికి తలవడుట
అగ్గిలోకి (పవేశించుట వంటిదేయని శల్యుడు SHO నిరుత్సాహ పరచెను.

“జూదంబుననెగ్గుపుట్టు”
(vols మహాభారతము-సభా పర్వ B.-A 8. 205 వ)

ఒక చక్కని సామెతగా ప్రియోగింపవచ్చును. విదురుడు దుర్యోదనుసితో
జూదము కీడును కలిగించును కావున జూదమాడకూడదని పలుకును.

““తృణపాంయంబు”
(ఆంధ్ర మహాభాగవతము-ష.స్క_0. 282 వ్ర

“జీవితముతృణ[పాయంబు” ఆనునడి నొమెత. “తృణ(పాయంబుో చక్కని
తెలుగుపలుకుబడి. “వాడెంత్క గడ్డిపోచ” అని పలుకుట గమనించుచున్నాము.
(బహ్మ దేవుడు దేవతలతో [బ్రాహ్మణుల ఆశీర్వచనమున్న యెడల రాక్షసులగెలుచుట
తృణ(పాయమని SDS Xd.

“వతురుల గొనియాడగమలన భవువశ మే
(ఆం(ధ్ర మహాభాగవతము. ఏకాదశ, స్కం. 823)

ఒక చక్కని సామెతగా (పయోగింవవచ్చును. భక్తిపాథధాన్యాన్ని వివరించు
ఘట్టంలోనిది నారాయణుని స్మరించు భగవద్భక్షులగొనియాడ [బహ్మతరము కాదని
కవి తెలిపెను.

“దారువందువహ్నాచందంబుో
(ఆంద మహాభాగవతము-త్చంస్కం, 497 వ

చక్కని పలుకుబడిగా (సయోగింవవచ్చు ను, దితిగర్భస్థశిశువు “దారువందు
వహ్ని”వలె పెరుగుచున్నాడని దేవతోలు విమ్షుదేవునకు తెలిపిరి.

“కిములచే వ్యధింబడు [కిముకిం బోలి”
(ols *ముహాభారతము.తృ.స్క-_౮. 9890 వ)

200

చక్కని తెలుగుసామెతగా (పయోగించవచ్చును. జీవి తాయ సంసారములోవి
మాయకుబద్దుడె మరలమరల జన్మమును ఎత్తుట (క్రిములచే వ్యధంబడు (కిముకినివలె
నున్నదని గర్భస్టశికువు భగవంతుని స్తుతించుచుపలికెను.

Kom ట్రలువేయునేల”
(ఆంధ మహాభాగవతము-తృు.స్కం* 1024 35)

“వూటలువేయేల” అనునది తెలుగు పలుకుబడి. ఒకవిషయమును పలుమారు

య
చెప్పవలసిన అవసరము లెడనిభావం.

“Ns esol మాటలు వేయునేల”
(ఆం|ద మహాభాగవతము-చంస్క_ం౦. 491 పు

భూదేవి తమకేమి సహాయము చేయుటలేదని [Saw సృథుచ(కవర్తితో విన్న
వించుకొనిరి. రాజు కోపమునకురాగా భూదేవి సమాధానముగా తత్త్వదర్శనులైన
సన్మునులకు మా(త్రమే ఐహికాముష్మికము లభించుననియ్యు దీనికై మాటలువేయేల
అనివలుకును. “Sramdidbo” పలుమారులు చెప్పవలసిన అవసరము లేదని
భావం. చక్కని తెలుగు పలుకుబడి.

“మహాత్ములకు నెగ్గొనరించెడి జస్మముల్‌ Mod”
(ఆం[ధ మహాభాగవతము-చ.స్కం-85 ప)

దక్షుడు త నభర్శయెన శంకరునవమానించగా సతీదేవి ae orm సలుకుచ్చు
ఆత్మాహుతి చేసుకొనెను. సామెతగా ఉపయోగించవచ్చు ను.

“చం[దువెనుచను చం(దిచందంబున ”
(ols నుహాభాగవతము-చంస్క_ం -888 వ్ర

భార్యభర్హల సంబంధాన్ని తెలుపు చక్కని జాతీయం. చం[దునివేంట BAS
వెన్నెలవలెయని భావం. మలయకేతనుడు తన భార్యతో వెడలిన ఘట్టంలోనిది.

“రాతితెన్సబంగి”
(ఆంధ మహాభాగవతము-ష.స్క_ం౦. 268 ప

చక్ళ_ని తెలుగు పలుకుబడి, వ్యర్థ మైనదని భావం,

201

ఈర్ష్య, అసూయ ద్వేషము కోపములు కలిగి {S58 oth మానవులు రాతి
BSjOSE అధోగతి పాలయ్యెదరనియ్యు సజ్జనులు మాత్రమే SYN పొందెదిరని
భావం. పరీక్షిన్న రేందునక్టు HS Ar Å o ches SAS, LIN భేదములను వివరించే
ఘట్టం లోనిది.

“దేటులేనిషదవి నొష్పారువారువోభాగవతులు”
(vols మహాభాగవతము-ష,స్క_ం. 186 ప్ర

సామెతగా (పయోగించవచ్చును.
అజామిశోపాఖ్యానమున శుకమహర్షి భాగవతుల లక్షణాలను తెలుపుచ్చు చేటు
లేనివదవిని పొందినవారు మాత్రమే భాగవతులని పలికెను, “చేటులేని పదవి” అనగా
పరమపదమని భావం,

“దిక్షు లేకు న్న వారల దిక్కు-సీవ”
(volo మహాభాగవతము-ష.స్క-౦. 889 వు

“దిక్కు-లేనివారికి దేన్న డేదిక్స్కు.” అనునది HHS. దేవతలు విష్ణువును
స్తుతించుచు పెవిధంగా పలికిరి.

“రజ్జువునందు సర్ప బ్రాంచి గల్లుగునట్లు”
(ఆం|ధ మఘహాభ్రారతము-షంస్క-ం. 848 వ)

“రజ్జుసర్ప భ్రాంతి” అనునది సంస్కషతన్యాయం. తాడ్ననుజాచి పాముగా
(భ్రమించువానివల్కె మూర్థులు ఐహికసుఖములే గొప్పవని భావించెదరని దేవతలు
భగవంతుని (ప్రార్థించుచు పలికిరి. సజ్జనుడెప్పుడును ఇహముకం"కె నరమునకె
(పాధాన్యమునిచ్చు ను.

“కరవుదీర”
(ఆంధ మహాభాగవతనము-ష.స్క-౦. 892 ప)

తెలుగు పలుకుబడి, దేవతల కన్నుల కజపుదీర్తునట్లుగా భక్కవత్సలుడై న
విష్ణువు (HS 5 Ssh dhs we

“పదనచలిత దీపశిఖం బోలె”
(ఆంధ ముహోభ్రాగనత్తను=సంస్క-౦. 18 వ)

202

“గాలికారిపోయే దీపమువలె” అనుసామెతకు (గౌంధిక రూవమని చెప్పవచ్చును.
విష్ణువును నిందింనిన శిశుపాలుడెట్లు ఆతనిలో ఐక కమయ్యెనని ధర్మరాజు
నారదుని నంశ్నించెను, ఆకధను వివరించు ఘట్టములోనిదావాక్యం.

“కరతలామలకం బై”
(vole మహాభాగవతము-ఏకాదశ. S706 48వ)

2.555, D తెలుగుపలుకుబడి. హరిని ధ్యానముచేయువారికి కైవల్యము
కంతాలామలకమని భావం.

“వారినిగణింప [బహ్మవశ మే”
(ఆంధ మహాభాగవతము-దశ. స్కం. 1827 వృ

ఒక చక్కని తెలుగు జాతీయముగా (పయోగింపవచ్చునుం

దేవానురయుద్ధములోని హతులైన రాక్షసులు మాదన కులములో రాజులుగ
పునర్దన్మించిరన్ని వారు నూటొక్క కులాలలో జన్మించిరని హరితెలిపెను. వారిని
లెక్కించుటకు (బహ్మకుకూడ శక్యంగాదని తెలిపెను. ఎక్కువ విషయాల MS 5
వివరించవలసినపుడు పైవిధంగా మాట్లాడుట సర్వసామా NS Oe

“వృత BH TI”
(Bold మహాభోగవతము-దశంస్క_౦ 1169 ప)
SSI తెలుగు వలుకుబడి. సుభద్ర సౌందర్యమును వర్ణించు ఘట్టం లోనివి.
“మూటలు వేయునేలొ
(ఆంధ మహాభాగవతము-సంస్క౦. 150 పు

“హీనమానవు మనంబున బుట్టిన వెజ్జీవోలె”
[ఆంధ్ర మహాభారతము-ళాం తివర్వ ము-|వే.ఆ. 101 ప]

తెలుగు ADE | SEPA 0 పవచ్చు HH. హీనులై న కౌరవులగూర్ని
ఆలోచొంచుట వ్యర్థమని ధర్మరాజును సాంత్వ నపరచుచు దౌవదివలికెను.

హరిభక్పులబొందనె భూరిసం వదల్‌”ః
(ఆంధ వమహాభారతము*శల్యపర్వమ్ము-పంఆం 805 ప)

203

నొ మెతగానుపయోగింపవచ్చును. శల్యుని కుమారులు పాండవులతో యుద్ధం
చేసి BBM SSH. పాండవులకు హరి తోడుగొనున్నవాడుగావున విజయం వారికే
అభింపగలడని (పజలందరును భావించిరి.

“తపంబునకదా సకల సౌఖ్యంబులు సిద్ధించు”
(ఆం(ధ మహాభారతము.అరణ పర్వ ము--ష.ఆం 107 వ్ర

సామెతగా (పమోగింపవచ్చును. వ్యాసుడు తపో ప్రాధాన్యాన్ని ధర్మరాజునకు
వివరించుచు పైవిధంగా పలికెను.

“యజ్ఞకర్హయచూనె సర్వాధికుండు”
(ఆంధ్ర మహాభారతము-శాంతాపర్వము-ద్వి* ఆం 228 వ్ర

BSS, (బాహ్మణుడు. ward మును సామెతగౌ (పయోగించవచ్చును.
భీమ్మడు భొర్మరాజునకు వర్ణాశ్రమ భోర్మములగూర్చి తెలుపుచు పైవిధంగా
వలికెను. (బ్రాహ్మ ణాధిక్యాన్ని తెలుపు సామెతగా పేర్కొనవచ్చునుం
“వెనరుధ్రుడు యజ్ఞమృగము వెనుగొనుమాడ్కిన్‌”
(sold మహాభారతము--అరణ్యపర్మము-షఆ 825 ప్ర

సామెతగానువయోగిం పవచ్చు ను.
సారీచుడు బంగారు లేడిరూనమున సీలళను (భ్రమింనజేయును రామా జ్ఞబద్ధుడె

లష్మణుడతని ఆనుసరించును. ఎంతవారిరై నను ONT న్మాయనుండి SSPE S
జచాలరని బావం.

“ఏల ల్లబలంబులక్త మిక్కి_లిత పోబలంబు”
(ఆంధ్ర మహాభారతము.ఆది పరం ము-సం ఆ, 109 వ్ర

సామెతగాొ (సయోగించవచ్చునుం వకిష్టునితపోబలం ముందు విశ్వామి(తుడు
ఓడిపోవుట తపోబలమే అన్నిబలవములకం ప గొప్పదని BÉLA.

“లేగలేనిలేగటికుజ్లచందంబున”
(ఆం(ధ మహాభాగవతము పుస్క-_౦. 892 వ

204

సామెతగా [పయోగింవవచ్చును, పరీక్షిత్తు నెన్యసమేతుదై వేటకు వెడలగా
అచ్చట ధర్మ దేవుడు వృషభరూపము ఏకపాదిడై విలపించుచుండెను, అతడు
లేగరెని లేగటికుణ్ణ చందంబున నుండెనని

శొనకుడనుముని సూతునకు తెలిపెన్సు,
తల్లిలేని పిల్లలు అందరికం అ బలహీనులని భావం.

“తామరతంవరై న"
(ఆంధ్ర మహాభారత ము-ఉ ద్యోగవర్వ ము-తృ,ఆ. 858 పు

శెలుగుదలుకుబడి. కౌరవులకు పాండవలతోడి పొత్తు వారివరిని తామరతం

పరంగా నభివృద్ధి చెందించునని భీష్య(దోణులు కర్లునితో పలికిరి, పొత్తు ఉభయులక్షు
కేమరాయకమని భావం.

ఇట్లు (ప్రాచీన కావ్యములలోని సామెతలు జాతీయములు, పలుకుబడులు,
సంప్రదాయాలను పరిశీలించుకెనది,

సామెతలలో న్వారస్యం చెడకుండా ఉండవలెననిన వానిని ఉన్నవి ఉన్నట్లుగనే
వాడవలెనని కొంతమంది పండితుల అభి పాయం.

దూడంనాంపల్లి గారు తమ అభిపాయాన్ని ఇట్లు 'వెలిబుచ్చిరి*

“సామెతను ఉన్నదున్నట్లుగా వాడుకుంటూనే అర్థం పర్థం చెడకుండా

అందంగా [శుతిసుభగంగా వుంటుంది. లేదా సరసం విరసంగా మారి అసలుకెసరు
DIS అనర్హాన్ని తెచ్చిపెడుతుంది.1
అ m @

ఏదిఏమైనను సామెతలు భాషకు సౌందర్యాన్ని, భావానికి గాంభీర్యాన్ని
కలిగించుననుటలో సందేహంలేదు.

I.

దూడం నొంపల్లి-(వబంధాల్లో (పజాసూక్తం
(సవంతి = జూన్‌ 1982 (సాహిత్య మాసప(ికృ

205

588 సాహిత్యములోని సామెతలు

శతకనాహిత్యంలోని నొమెతలను (వతే్యకంగా విభభించుట కష్టం. పద్యములోని
(పతిపాదాన్ని దాదాపుగా సామెతగానే పేర్కొనవచ్చు ను

ఉప్పు కప్పురంబు నొక్క_పోలికనుండు
చూడచూడ రుచుల ewan
పురుషులందు పుణ్య పురుషులువేరయా -
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ

(వేమన శతకము)

దీనిలో తుది పద్యపాదముతప్ప (పతిపాదాన్ని- ఒక సామెతగా గై కొనవచ్చును.
ఉదాహరణమునక్తు

“ఉప్పుకప్పురంబు నొక్క_పోలికనుండు
చూడచూడ రుచులజాడ వేరు
ను ఒక సామెతగా గైకొని

ety,

పురుషులందు పుణ్యపురుషులు "వేరయా
ను మరొక నామెతగా చెప్పవచ్చును, లేదా మూడు సద్యపాదములనొక
సామెతగా చెప్పవచ్చును.
జ
“ఎలుక తోలుదెచ్చి ఏడాది ఉతికిన నలుపునలుపే గాని తెలుపుగాదు”
“అనగనగ రాగమతిశ యిల్లుచునుండు
తినగతినగ వేము తీయనుండు
PEAS వనులు సమకూరుధరలోనో

కక చెప్పువినెడుకుక్క- Bem తీపెటుగునా”
“నీళ్ల బలోని మెసలినిగిడి యేనుగుఐట్టు

బయట కుక్కు, చేత భంగపడును
స్థానబలిమికాొని తనబలిమి కాదయా”

206

మొదలగు ఉదాహరణములను 29) 085 Sh, పేర్కొనవచ్చును, వేమన
శతకాలన్నింటిని నామెతల సమావోరంగా పేర్కొనవచ్చును. సామెతలే పద్య
పాదములుగౌమారెనో పద్యపాదములే సామెతలుగా పిచారంలోనికి వచ్చెనో
చెప్పుట కష్టం.

SH ఇతర శతకాలను నరిశీలించినచో పై సత్యం గోచరమగుచున్నదిం

“నొప్పింపక్క తానొవ్వక తప్పించుకు తిరుగువాడు ధన్యుడు
(నుమతీశతక ము)

“తనకోపమె తనకు శతువు”
“SSNPS S తనకు రకదయ eos
“తన సంతోషమె స్వర్గము”
తనుదుఃఖమె నరకమం th

(సుమతీ శతకము

మొదలగు పద్యపాదాలన్నీ సా మెతలుగానే (పచారంలోనికి వచ్చినవి.

అమే ఇతర శతకాలను పరిశీలించినచో శతకాలు సామెతలకు నిలయాలని
మనకు తెలియును.

శతకములనగా వంద పద్యములున్న కావ్యం. కాని కొన్ని శతకములలో
108 మరియు అంతకుమించి పద్యములున్నవి. శతకాలు ముఖ్యంగా ఒక విషయాన్ని
మనసునకు హత్తునట్లుగా (వాయబడిన పద్యముల సంపుటములని చెప్పవచ్చును.
శతకాలలో (పత్యేక కథా వస్తువుండదు. వివిధ్‌ విషయాలపై వివిధ సమస్యలపై
సమాధానములుగా కనబడే పద్యాలు ఉండును. శతకాలలోని పద్యములు మానవ
సమాకానికి హితబోధ చేయునవిగా ఉండును.

శతకములన్నింటిలోనికి DH, వేమన శతకాలు (వజలనోళ్లలో బాగానలిగిన
వని చెప్పవచ్చును. వేమన శతకవులోని (పతి పద్యపాదనును ఒక సామెతగా
ఉపయోగించవచ్చు ననుటలో సందేహంలేదు. శతకాలు ముఖ్యంగా సమాజంలోని
చెడును ఎత్తిచూపుచ్చు తరుణోపాయమార్షన్ని సున్నితంగా తెలుపుచ్చు హితబోధ
చేయునవిగా ఉండును. శతకాలలోని (పతి వద్యపాదమను ఒక సామెతగానే చెప్ప
వచ్చును, శతకాలు సామెతలుగా మారెన్నో లేదా సామెతలే శతకాలలో చోటుచేను
కొనెనో అన్నట్లుండుటవలన (వతేకించి ఉదాహరణములిచ్చుట కష్టం, శతక
వాజ్యుయమంతయు సామెతల పుట్టగానే ఉదాహరిం పవచ్చునుం

207

జానపద సాహిత్యములో సామెతలు

సామెతను జానపద సాహిత్య ప్మకియగా నెంచవచ్చును. జానవదసాహిత్యానికి
విస్తృత (పయోజనాలున్నవనుటకు నిదర్శనంగా సోవియట్‌ రష్యా కమ్యూనిజాన్ని
(వచారముచేయుటకు నొమెతలను మరియు జానపదసాహిత్యాన్ని ఉపయోగించు.
కొనుట నిదర్శనంగా చెప్పవచ్చును, రాజకీయంగా హిట్లర్‌ _వెతం జాసపదవిజ్ఞానాన్ని
(వచారమునకు వినియోగించుకొనెననగా జానపద నొహిత్యానికి ఎంతవిలవ ఉన్నదో
తెలియుచున్నది. [_ప్రజాబాహుళ్యానికి అర్హమయ్యేరీతిలో చెప్పవలెననిన జానపద
సాహిత్య(ప(క్రియను మించిన మార్గంలేదనుటకు నిదర్శనంగా హిట్లర్‌ నే గైకొన
వచ్చును.

తెలుగులో విప్లవకవిత్వాన్ని ఒకవిధంగా శానవద సాహిత్య వక్రియగానే
చెప్పవచ్చును.

“సామెతలు” జానపద సాహిత్య (ప్మకియలో ఒకభాగం-

2.R.S. Boggs అను పండితుడు సామెతలను జానవదసాహిత ములో
నొకభాగంగా నెంచెను. ఆతడుచేసిన విభజనము ఈ (క్రింది విదంగా ఉన్నది.

General Folklore

Prose Narratire

Ballad, Song, Dance, Game, Music, Verse
Drama

Custom

Geography

Language

. Arts, Craft Architechture

Food, Drink

Belief

vzgronyowp

le సోవియట్‌రషాా కమ్యూనిజాన్ని (వోచారంజేయడానికి శానపదవిజ్ఞానం ఒక
శక్తివంతమైన సాధనమని (గ్రహించింది.
ఆంధ్రుల జానపదవిజ్ఞానం (12వ పేజి) R.V.S. సుందరం
2e తెలుగు జానపద విజ్ఞానము - (వవేశిక
(18 మరియు 14 పే Dr. Be రామరాజు

208

S. Speech
V. Proverb (సామెత)
W. Riddle
పై దానినిబట్టి “సామెత అనేది జానపద విజ్ఞానంలో ఒక భాగమని తెరియచున్నదిం

పొాళ్ళాత్యులు కొంతమంది జానపదులను "Vulgar man’ అనగా మూర్జులుగా
చితించుట జరిగినది. జానపదులు ఎక్కు_వగౌ నిరక్షరాస్యులగుట వలనన్సుసా మెతలు
తరతరాలుగా మౌఖిక (పచారంలోనే ఉండుట వలనను నవనాగరికులలో నౌ మెతల
(యోగం సన్నగిల్లినదినే చెప్పవచ్చును. CA BS’ జానపద సాహిత్యములోని ఒక
ED అని తెలియటవలన్క జానపద సాహిత్యమంతయు ఒక విధంగా సామెతల
మయమనియే చెప్పవచ్చును. మన సాం[పదాయక పండితులేగాక పాశ్చాత్య పండితులు
So సామెతలను ఈసడించిరనుటకు ఈ (క్రింది వాక్యములెనిదర్శ నములు.

Motherwell అను పండితుడు “HEenNders in Introduction to Scottish
Proverbs” అను (Nomads ఉపోద్దాతాన్ని (వాయచు ఇట్లు అభ్మిపాయపడెను.

1'A man whose mind has been enlarged by education and who
has a complete mastery over riches of his own language expresses
his ideas in his own words, and when he refers to any thing beyond
the matter under his view, glances towaids on abstract principle,
A Vulgar man, on the other hand, used those proverbial forms which
tradition and daily use have made familiar to him, and when he makes
a remark which needs confirmation, he clenches it by a proverb”

(భాషపై సాధికారికమైన పాండిత్యంగల వ్యకి ఒక భావాన్ని స్వంతమాట
లలో మాత్రమే తెలుపునస్కీ అనాగరికుడై న వ్యకి మాతం ఇంతకుముందే పడి
కట్టులుగా వున్న పదజాలాన్ని సామెతలను ఆభారం చేసికొని భావాన్ని [వకటించు
నని పె వాక్యం యొక్క అభిపాయం,

వై అభిప్రాయాన్నే మరింత సూటిగ్కా ఘాటుగా ఛెస్టర్‌ ఫీల్డ్‌ అను పండితుడు
తెలిపెను,

2"By the middle of the Eighteenth Century, there seems to
emerge a feeling in the mother country as well as in America that

1. Early American Proverbs and Proverbial Phic ses
B,J. Whiting (Introduction — xiv, xvi pages)
2. The Oxford Dickonary of English Proverbs.
(Compiled by George Smith and Introduction by
Janet E. Hasel tine) Introduction - xvi page

209

proverbs atleast taken seriously, have little place in elevated (1161౬101 6
Lord Chester field may be said to sum up the new attitude when he
wrote to his son on July 25, 1741.

(First Printed in 1774)

There is likewise, an awkwardness of expressions ard words,
most Carefully to be avoided, such as false English, bad pronouncia-
tion, old sayings, and common as proverbs, which aie so many proofs
of having kept bad and low company,for example, if instead of saying
that tastes are different, and that every man has hs own peculiar one,
you should let off a proverb, and say, that what ıs one man’s meat as
another man’s poison, or else. Every one as they like, as the good
man said when he kissed as cow, every body would be persuaded
that you had never kept company with anybody above foot-man and
house-maids.

పై అభ్మిపాయాలను తక్కిన ఆంగ్ల నండితులు కూడ కలిగియుండిరనుటకు
నిదర్శనాలు కలవు. బహుశః జానపద నొహిత్యమనిన పాశ్చాత్య సొం|పదాయ
పండితులక్కుమన పండితులవలెనే చిన్న చూపు 40GSGaxr.Aleyander Hamilton
అను వండితుడు సామెతల (నయోగాన్ని ఎట్లు నిరసించెనో ఈ (కింది వాక్యములు
తెలుపచున్న వి.

"Most of his knowledge was pedantry, being made up of
common place sentences and trite proverbs”

నొవెతలు ఆనిన నీచమైస అభి పాయాలున్న పండితులు న్న a JDS o పె
గొన్న అధి పాయమున్న పండితులుగూడగలరు.

ఉదాహరణమునక్ర Dr. Johnson అను పండితుడు ఛెస్టర్‌ ఫీల్డ్‌ (Chester
Field) పండితుని అభిప్రాయములు తప్పుల తడకలన్సి సామెతలు ఒక గొప్ప
(పయోజనం కొరకు ఉదేశిం పబడినవని ఘంటాపథంగా వివరించెను.

2 ”As Dr. Johnson's antipathy toward Chester field was
stranger than his love for proverbs, this may not be,one of the passa-
ges which led him to say that the * Letters — ‘Teach the morals of
a whore, and the manners of a dancing master”

1. Earlier American Proverbs and Proyerbial Phrases.
B.J. Whiting, (Introduction - P. XV)

2. do .. (P. XV)

210

జాన్సన్‌ అను వండితునకు సామెతలపై గౌరవం Foe, Chester Field
పండితుడు తన కుమారునకు (వాసిన “Letters” అను (గంధము DSS కోవ
DHS. అనగా ఛెస్టర్‌ ఫీల్డ్‌ అను పండితుని ఆభ్మిపాయాలను అతడు గౌరవించ
BSD, సామెతలపై అతడు చేసిన వ్యాఖ్యాలను జాన్సన్‌ పండితుడు నిరసించెననీ
తెలియుచున్నది.

ఆదృష్టవకళాత్తు తెలుగు బాషలో సామెతల (పయోజనం విలువలపై సండితు
లకు ఎక్కవ భేదాభిపాయాలు లేవు.

సామెతలు జానపద సాహిత్య (ప్రక్రియలలో ఒక భాగమని తెలిపినదె.జానపద
నొహిత్యములోని అన్ని శాఖలనుండీ సామెతలను ఎత్కిచూవుట కష్టనొద్య DSS,

జానపద గేయాలలోని కొన్ని ఉదాహరణములను పరిశీలించుచ్చు DSH
జానపద సాపాత్యమునకున్న అవినాభావ సంబంధాన్ని పరిశీలించెదను.

జానపద సాహిత్యానికి సంబంధించిన సామెతలను ఈ (క్రింది విధంగా
విభజించవచ్చు ను,

1) పిల్లలకు సంబంధించిన నొ మెతలు,

2) పండుగలకు వేడుకలకు సంబంధించిన సామెతలు.

8) స్రీలకు సంబంధించిన నౌ మెతలు.

4) (శామికులకు సంబంధించిన పాటలలోని సామెతలు.

5) (పేమ (వలస్రకు సంబంధించిన పాటలలోని సామెతలు.
6) హాస్యమునకు సంబంధించిన సామెతలు.

7) బాధను తెలువు సామెతలు.

8) పారమార్థిక SHG సంబంధించిన సామెతలు.

$) ఇతరములు

దీనిలో తెలిపిన ఉదాహరణములన్నియు! “అం(ధ్మపదేశ జానపద గేయాలు”
అను (గంధమునుండి (గహింపబడినవి.

1. “ఆం(ధ్మపదేశ జానపద గేయాలు”
(తెలుగు విశ్వ విద్యాలయముచే (పచురితము
సంపాదకులు: 1) (2) వి రామరాజు 2) È) (శ్రీపాద గోపాలకృష్ణమూర్తి
8) శ్రీ నేదునూరి గంగాధరం 4) శ్రీ తూమాటి దోణప్ప

211
1. పిల్లలకు సంబంధించిన సామెతలు :

Aro | Sarah నొాహిత్యముతో బాలసాహిత్యం తక్కు. DSA చెప్పవచ్చును.
పిల్లల పెంవకానికి సంబంధించినప్తవారినిలాలించునవి మరియు పిల్లలకు సంతోషాన్ని
కలిగించు సన్నివేశాల వర్షనలను జానవద సాహిత్యంలోనేగలదు. పిల్లలకు సంబంధిం
చిన గేయాలలోని నామెతలన్ను పలుకుబడులన్సు జాతీయాలను పరిశీలిం చెదము,

“మల్లెలు పూచినవి మొగ్గలేకుండొ”
L aZ అద్య = 5
(పాడినవారు - మద్దూరి అన్నపూర్ణ - కృష్ణా జిల్లా - 4 పేజి)

ఆనందంతో పెల్లివిరిసిన పిల్లల ముఖాలు మల్లెలు మొగ్గలనునవి లేకుండా
పూచినట్లున్నవని జానపదుల భావన, చాలా అందమైన హోలిక, మల్లెలవనంలోని
LÁSS పిల్లల ముఖాలలో ఆనందము పెల్లి విరిసెనని భావం.

“ఆదివారమునాడు అమ్మన్న పుకు
(పాడినవారు దే. సింహచలం - గోదావరి జిల్లా 5 పే
(పాసైన WMHS ఉన్నదని తెలియుచున్నది. జానపదులకు శబ్దాలంకారము
లపై మోజు ఎక్కువనీ తెలియుచున్నది.

“బావాపేరూ బంతిపువ్వు--నొపేరు సన్నజాజులు”
(పాడినవారు-పానుగంటి నాగలింగమ్మ--6వ De)

బం తిపువ్వుక అ సన్నజాజుల సువాసన ఎక్కువ. సన్నజాజులు సుకుమార
ముగౌ ఉండెను, బంతివృవ్వులు అందముగా మాత9 మే కనిపించును కాని సన్నజాజు
లలోని సౌకుమార్యం బంతిపూలకులేదు. పైవాక్యములోచక్కని భావం ఇమిడి-
యున్నది. ఒక చక్కని తెలుగుపడిగా చెప్పవచ్చును.

“బం గారుబొమ్మా
తం గెడుపువ్వు
కులదీవంబు
చక్కెర బొమ్మా”
(పాడినవారు — అంగర గంగమ్మ — తూ॥ గో॥ జిల్లా రివ పేజి)

జానవదుల పోలికలలో ఎక్కువ భాగము అనుభవములో వ్యవహారములో
ఉన్నవి మాత౨మే కనబడును, బంగారుబొమ్ము తంగెడుపువ్వు, కులదీపమ్ము

212

ex
2
గ

చక్కెరబొనమ్ము అనునవి చక్కని తెలుగు పలుకుబడులుగా [SHS చెందినవి.
పిల్లలు ఎవ్వరికై నను అందంగా కనబడుటలో ఆశ్చర్య ములేదు.

“కాండలవుండే సిన్నోడు
సెట్టుమీదవుండే పిట్టన్నా”
“కుమ్మ రోనింటికూరమ్మ ”
ఆకసానపొయేక్య కాశమ్మా
అప్పడాలమ్మే కున్నమ్మా
(పాడినవారు వెంపటి అచ్చమ్మ విశా ఖజిల్లా 10 నుండి 12 పేజీలవరకు)
పసిపిల్లలు జాననదుల దృష్టిలో ఎట్లుండిరో పై గేయవంక్తులు తెలుపుచున్న వి.
(వతి పంక్తిని ఒక వలుకుబడిగానే చెప్పవచ్చును. తమకు తెలిసిన వస్తువులతో
పోల్చుట జానపదుల (వశే కత.
“చిలకపిట్ల
టు
moB”
మంచుబల్లి
నరమామిడి
(పాడినవారు తాడేపల్లి బుల్లి వెంకయ్య-మంగము సుబ్బన్న 13 మరియు 14 పేజీలు)

dhos”, పహాంసలతో, మంచుతో మామిడితో పిల్లలను Seo vo జాన.
పదుల కే BOS. (పతి Bob cn ఒక పలుక్షబడియే,

“నారాయణ నారాయణ నక్కతోక
నారాయణ "పెండ్లాము కుక్క-తోక”
(పాడినవారు వడ్డూరి నారాయణ రెడ్డి అనంతప్పరము జిల్లా 15వ పేజి)

పిల్లలు పరస్పర) పరిహాసపూర్వకంగా పలికేమాటల్కు ముఖ్యంగా (గౌమీణులు
మాట్లొడేవి. (గౌమాలలోపిల్లలేకాదు పెద్దలు _పైతం పరిహాసాలాడుకొ నెదురు,
ఇవన్నియు జాతీయములే,

ఈ esol డం

కల్లిముంత దిరిగితె కందిగింజంత

కేజీగుజ్ణం"

(పొడినవాతు వడ్డూరి నారాయణ రెడ్డీ ఆనంతవురం జిల్లా 16వ పేజి)

213

D పదాలు ఒకదానికొకటి సంబంధము లేనివి. జానవదులుచేసే పోలికలు
"పతం ఒక[కమాన్ననుసరించవు. వారికితోచినవిధంగా చమత్కారంగా వానిని
కూర్చుట కాననగునుం

“చింతవానితొజలోన చిలుకలు న్నవీ”
(పాడినవారు SID గుత్తమ్మ అనంతప్పరం జిల్లా 17వ పేజి)

మొదటపరిహాసోక్తులు తరువాత పలుకుబడులుగౌ మారినవిం
“పనిచేయనినాబట్టికి బువ్వైవరు పడతారు
సదితిన్ననాజటికి సీశావరుయిసారు
యు శ్రి cy తాజా బే
గుళ్లోపడుకున్న Wonk యెవరులేపుతారో”
(పాడినవారు బోయినీని నారాయణ అనంతపురము జిల్లా 18వ De)

ఇచ్చట ఒట్టి అనునది మనుష్యపరంగా సంబోధించబడినవి, ముఖ్యముగా
పసిపిల్లలు ముసుగుదిన్ని పడుకొనెదరు కావున కప్పుకొనిన బట్టను సంబోధించినట్లుగా
జానపదుడు తన భావాన్ని వ్యక్కపరచెను. పంచతం(తంలోని DAS Sor జంతువుల
పాొ(తలద్వారా (గంథకర్త ఎట్లు తెలిపెనో ee జానపదులు అన్యావ దేశంగా VBA
ఉపదేశించిరని తెలియుచున్నది. బహుశః ఈ గేయము నేతపనివారలచే పాడబడి
యుండును, సోమరియెనవానికి కార్యసిద్ధి కలుగదని భావం,

“కో bn OME = కోడికిన్ని గింజులేసుకో

కుక్క-నుగజ్తుసుకో - 57-808 కూడేనుకో

TASH SHS - గాడిదకింత కూడేసుకో”
(పాడినవారు = Sard నారాయణరెడ్డి - అనంతపురము జిల్లా = 22వ D.)

దేనిని పెంచుకున్న ప్పటిక్షిని ఇతరులపై ఆధారపడకుండా వాటిని పెంచుకొనుట

SO Sg0. ఆలికి అన్నముపెట్టుట ఊరికి ఉపకారం చేయుట కాదుగదా, ఎవరి

పిల్లలకు వారే ఆహారాన్ని సనముకూర్చుకొనవలెనన్హీ భోజనపానీయాదులకు ఇతరులపై
ఆధారవడి ఉండకూడదనే విషయాన్ని సుతిమెత్తగా తెలుపుచున్నది.

“పొఠుగూరురెడ్డి - కిరసనాయిలు బుడ్డి”

(సొకిగవారు wards, mS రామగాడ్కు రాకట్స అనంతపురం జిల్లా 28వ పేఎ

“iard She మరోవూరి తలారి” అను సామెతను తలపించుచున్నదిం

ఎవ్వర్నికై నను స్థానబలమే ముఖ్యమని భావం.

214

“కోమటి కొండప్ప జుట్టోజి
జుట్టుజిట్లోజి నాకింత మట్లోజి”
ద & ©
(పాడినవారు వరం రామేశప్ప రాకట్ల అనంతపురము జిల్లా 245%.)

కోమటివారు పిసినికొట్టువార్కు వారేమియు దానము చేయరనే విశ్వాసము
(పజల కలదు. కోమటివారిని GY mods er మిగులును కాని మరేమియు
దొరకదని వ్యంగ్యంగా తేలుపు సామెతగ్గా పేర్కానవద్చునుం

“క క్రైలు తేరా తిమ్మ
కడుపు నొసాదమ్మా
పిన్నెగిన్నె తీసుకోరా తిమ్మా
ఇం తేజాలుమాయమ్మా”
ఇంట్లో పడుకోరతిమ్మ
ఇం తేచాలు మాయమ్మ
(పాడినవారు వడ్డూరి నారాయణరెడ్డి రాకట్ల అనంతపురం జిల్లా నరవ పేఎ

“పనికిటోయినారా శివ్వ
చాతకాలేదవ్వా

చిప్ప (ASQ) తీనుకోర శివ్వా
అందుకు తయ్యారవ్వా”

అనునది తెలంగాణంలో (పసిద్ధమైన జానపద సామెత, “పెగేయపాదాలు
సోమరి మనస్తత్వాన్ని తెలుపుచున్న వి. “తిండికి Oxy orev, పనికి పోతరాజు” అను
సామెత కలదు. అమిత భోజనం చేసేవాడు పనిలో అసమర్థుడన్మీ అసమర్ధుడై నవాడే
ఏదోఒక మిషతో పనినుండి తప్పించుకొనునని భావం.

“SAS HEH

తందన్నబాయి”

'తందన్నబాయి” అనగా సీజ్లలేనిదావి అని అర్థం, “మింగ మెతుకులేద్యు
మీసాలకు సంపెంగనూనె” అను సామెత కలదు. పె గేయపాదంకూడ అదేభావాన్ని

(పాడినవారు-మల్లంగి వెంకటరమణ ప్ప-రాకట్ల అనంతపురము జిల్లా 26వ పే.)

215

“నాగీనాగి నల్లేరు
నాగిని పట్టుకు తన్నేరు
(=>)
గూబలుు పట్టుకు తన్నేరు
గుత్తికొండజూ పేరు”
(పాడినవాఎ-కోర కోళ్ల రామన్న - సొల్లాపురం-ఆనంతపురము జిల్లా - 28వ పేఎ

“బావా బావా పన్నీరు
బావను పట్టుక తన్నేరు”
ధ్ర

అను పాటలాంటిదే పె గేయం కూడ షిల్లలు ముఖ్యంగా వానను ఆట
పట్టించు సన్ని వేశనులో పాడుకొనెడి పాట.

పిల్లలకు సంబంధించిన నొమెతలన్సు వలుకుబడులను పరిశీలించుకై నది. పిల్ల
లలో ఉన్న హాస్యభావనల్శు వాని DNS Ted) (వతిబింబించు పలుకుబడులెన్నో
జానపద సాహిత్యములో కలవు. జానపద సాహిత్యము అంతయు చక్కని పలుకు
aos”, జాతీయాలత్తో నిండినదని చెప్పవచ్చును.

స్తా పండగలకు (వేడుకలకు) నంబంధించిన సామెతలు 3

భారతీయ, జనజీవనములో పండుగలకొక (పత్యేక స్థానం కలదు, వేరే
మతములలోనున్న పండుగల కంటె హిందూ మతములో పండుగలా Somsa 07-5,
దాదాపు సంవత్సరమంతయు ఏదో ఒక పండగగా KASS Sar. భారతీయ
జీవన విధానానికి పండుగను ఒక నిదర్శనంగా పేర్కొనవచ్చును. తెలుగు
వారి పండుగలను ఎక్కువే. వుడుగలని, ఎక్కువ చేయునది. పండుగ
లంకే ఎక్కువ ఆనందాన్ని పొందునవి జానపదులేనని చెప్పవచ్చును. (వతి చిన్న
అనుభవాన్ని ఒక"పండుగగౌ జానపదులు మలచికొనిరేమోం

“ఎత్తుకొన్న బిడ్డ ఎ డబాయక్రుండా

చంక నబిడ్ల NC MOLI

చేతి గాజులు చెరగౌక్షుండా”
(పాడినవాారు.సంపన్మడుగుల వెంకటవ్ము-గ్పుంటూర జిల్లా-82 "పే

స్త్రీలకు Pero మోజునుపై షల్పుక్కబడులు తెలాపుచున్న వి. చడువుకొనని
పల్లెటూరి వారికే సంతానమెక్కువ అనునది అందరకు తెలిసినదే. వళ్లెటూరి స్త్రీ ఒక

216

చంకలో బిడ్డనెత్తుకొన్సి భుజము] మరొక విడ్డనెత్తుకొని సంతకు బయలుదేరిన
సన్ని వేశాన్ని _పె పె గేయపాదం తెలుసచున్నది.

“సీలగిరి కన్నెలకు నిత్యమల్లై తోట

నిత్యమల్లై తోటలో నిమ్మల్ల బావి

mA, బుడిగి చెంబు అందరకు మనను
(పాడినవారు-చింతాసోమి దేవమ్మ-నెల్లూరు జిల్లా-కిశివ పే

జానపదులకు శచ్దాలంకారాలనిన మోజను విషయాన్ని పరిసర |పాంతమల
వర్లనపెగల మక్కువను పై పలుకుబడులు తెలుపుచున్న వి.

“ముత్యాల వాకిటిలోను వ(జాల వానగురిసె
వజా9ల వాకిటిలోను రత్నాల వానగురిసె
ఎక్కా గురాలిస్తా ఏలా రాజ్యాలు యిస్తా
అన్నా నీ కూతురునిచ్చీ అరణామియ్యరా”
(పాడినవారు-వెంవటి అచ్చమ్మ -విశాఖ జిల్లా)

మేనరికానికి తెలుగు సమాజంలో ఎంత (పాధాన్యమున్న దో పె సామెతలు
తెలుసచున్న వి. మేనరిక సంబంధమును ఎట్టి పరిస్థితులలోను వదలకూడదను భావం
మన పూర్వీ కులకుం డెడిది.| గామాలలో నేటికి సెతం మేనరిక సంబంధాన్ని వీలై నంత
వరకు HST నరు

కకావ గా రి జుట్టు కూ బంతీపూలు PDS
వీధీ వీధుల as D>) వింతగా ante”
(పాడినవారు-కొత్త పల్లి "శేషమ్మ -తూ॥గో॥ జిల్లా -86వ D.)

ISH బావను ఆట పట్టించే సమయంతో D విధంగా PhS SSH,
చక్కని తెలుగు పలుకు బడులకు జానపద సాహిత్యం నిలయమని చెస్పనచ్చునుం

“నున్నంగా తలదువ్వి నూగాయ asso
ముడి నెనే సిరిలక్కీ మునికొప్పుమిందా”
( పాడినవారు. కోనంకి దేవేంద్రప్పగారి శివమ్మ-కర్నూలు జిల్లా-87వ పే)

“నూగాయ BS" చక్కని తెలుగు Samad, అమ్మాయిని అలంకరించే
విధానాన్ని తెలుపుచున్నది.

217

“అగ్గసాల బాయికీ హంస కావాలి”
(పాడినవారు. మేకల అలి మేలమ్మ -గుత్తి-ఆనంతప్పరవము జిల్లా -385 >.)

“చాయి ఆనునది శ్రీని గౌరవంగౌగాన్కి వ్యంగ్యంగాగాని పిలిచే పదం.
సామాన్యంగా అంజలీ won, రమాబాయి ఆని పిలుచుట గనుచున్నాము, “mos”
‘S08’ అనగా BIR SSO అర్థం. గుణవతిగాని శ్రీని “హంస అనగా
గొప్ప త్రీగా గౌరవించనవసరములేదని విశేషార్థం.

“ములక చెట్టు కిందా మున్నూరు Ser”
(పాడినవారు-తూమా టి తిమ్మక్క, రాకట్ర రాయదిర్లము-అనంతప రము జిల్లా-5 1 "ప్రే

ఎవ్వరైనా పొగడిన యెడల “నన్నవసరంగా ములగ చెట్టించెక్కించకు”
అనుట సామాన్యం కావున ములగచెట్టును ఎక్క_గూడదిని భావం. “Koos చెట్టు
కిందా మున్నూరు దోవలనునదొక పలుకుబడి.

“చుక్క_వోలె పాగజుట్టి చూచినావు దేశ మెల్ల”
(సంపాదకులు-1854లో సేకరించినది-60వ పే

కాముని పున్నమి సందర్భములో వెన్నెల రాతులందు gooh గుమిగూడి
వైన్నెల సులుగులవలె వీథులన్ని తిరుగుచు పాటలు పాడుచు ధనికులను యాచించు
టక ద్ద. ఈ పాటతో పేలు వర్ణన గలదు. “చుక్క_వోలె పాగజుట్టి చూచినావు”
అనునది ఒక చక్కని తెలుగు జాతీయమని చెప్పవచ్చును.

“నుచ్చులవారు మా చాడ గారు
రచ్చాలకేగ్గునమ్మూ
(పాడిిననాయులక్సీ్యనాయి అను జాలిక పొడిన పాట-ముస్తాబాదుం
కరీంనగర్‌ జిల్లా--(1956)-64 పే

బోవను ఆటపట్టించేపాటం “మా ws rey వచ్చుల వారనునది తెౌలుగుఫలుకుబడి
“పెండ్లికి వచ్చిన పెద్దలే సాచి”
(1952లో "సేకరించబడి నడి-మడికొం డ-వరంగలు జిల్లా .67న De)

ఏ DI కెనయ.పె PE వృచ్చిన BSS Thr ఉండెదరు మోసం చేయు
భర్తలకు బహుశః పెద్దలేబుద్ది చెప్పవలెననే ఉ ధేశ్యంతో పెళ్లికి అతిథులను పిలుచుట
అన ఆచార మేర్చడియుండవచ్చును.

218

“సోడు సోడు ముత్యాలిత్తా
సుమ్మ పూల దండలిత్తా”
(పాడినవారు-నర్పమ్మ -బొప్పాపురం, కరీంనగరము జిల్లా-70వ D.)

(పియుని కొరకు ఏ త్యాగమునకై న త్రీ సిద్ధపడునను భావాన్ని ఆగేయపాదం
వివరించుచున్న ds ప్రీకి వతియే నిజమైన భూషణం కదా.

3. Gow సంబంధించిన సామెతలు :

జానపద సాహిత్యంలో స్రీలకు సంబంధించిన సామెతలు ఎక్కువగా ఉన్న
వని చెన్నవచ్చును. జానపద గేయాలను ఎక్కువ PRETO Sor ఒక
కారణముగా చెప్పవచ్చును.

“ఎగ్గు సిగ్గులమారి వ్యాపారి శివుడా
ఏమనిపాడేది యిందరితలోని”
(పాడినవారు-సంవన్మడుగుల వెంకటమ్మ గుంటూరు జిల్లా-78వ పే.)

శివునకు ఇద్దరు భార్యలు. ఏ భార్యయైనా సవతి పోరును సహించదు.
వ్యంగ్యంగా అదే భావాన్ని ఈ గేయం తెలుపుచున్నది.'ఎగ్లు సిగ్గులమారి వ్యాపారి”
చక్క-ని తెలుగు నలుకుబడిం

“సూర్య బాణము తొడిగి సూర్య SSS).
నా పుణ్యముల రాశి వచ్చెనని పాడు”
(పాడినవారు.సంపన్మడుగుల వెంకటమ్మ .గుంటూరు జిల్లా 78వ De)

“నా పుణ్యముల రాశి” చక్కని తెలుగు పలుకుబడి. (పియుని S°SS ఎదురు
చూచి పిియురాల భావాలను తెలుపుచున్నది.

“చూలింత బాలింత సుఖము గోరికే
లేత మామిడి చెట్టు పూత గోరింది”
(పాడినవారు.వెంటూరి గంగమ్మ తూ॥గో।;జిల్లా-74వ De)

“మామిడి చెట్టు పూత” అనునది పలుకుబడి.

219

బాలింతను లేతమామిడి చెట్టుతో పోల్చుట జానపదుల (పతే్యేకత. ఏవిధంగా
33 పూతబట్టిన చెట్టు అందంగా కనిపించునో అపే సంతానవతియెన È జీవితము
i టి ళం Camm
ధన్యమగునని భావం,

“పండుగొచ్చి తేను పిండికేచేటు
అల్లుడొచ్చికేను అత్త Sten”
(పాడినవారు వెంపటి అచ్చమ్మ విశాఖజిల్లా 75వ పే

“జామాత దశమ్మగహః"” అనునది Sow, లోకోకి. wens వారింటికి
వచ్చినయెడల ఎన్నో మర్యాదలు చేయవలసి ఉండును. ముఖ్యంగా ఆత, గౌరికి
వంటశాలలో ఎంతోపవి పెరుగును. ఎంత సహాయము చేసినను అల్లుడత వారికి
కృతజ్ఞుడుగా ఉండడు. పండుగ వచ్చినయెడల ఏదియెట్లున్న ను పిండివంటలు చేయ
వలసి ఉండును. కావున పిండినష్టమగును. పండుగకు పిండి నష్టమైనన్షే అల్లుడు
వచ్చిన అత్తకు నష్టమగునని భావం. అత్తా అల్లుళ్ల సంబంధాన్ని తెలుపు చక్కని
సామెత,

“అద్దరేతిరికాడ నిద్దురపొద్దు
చిటపటలాడించె VASE a”
(పాడినవారు వెంపటి అచ్చమ్మ విశాఖ జిల్లా 75వ పేఎ

“చిటపటలాడింద “చిట్టిబొజ్జ” అందమైన తెలుగు వలుకుబడులు ఆకలితో
నున్న వారికి నిద్రపట్టదు, సరియైన ఆహారం గైకొనినచో నిద్రపట్టుననునది సత్యం.

“రాజులకు తగినట్లు రంభలొచ్చారు”
(పాడినవారు-కల్లూరి అప్పన్న -'్రీకాకుళం జిల్లా 76వ పేఎ

అనురూవదాం పత్యాన్ని తెలుపు సామెత, అందమైన కొడుకులకు తగినట్లుగా
భార్యలు దొరికిరని భావం.
“అల్లుడల్లాడం టె ఒభ్రమండేను
అల్లుడత్త కు దెచ్చె అద్దాలరై s”
(పాడినవారు నూకనౌయి సూరమ్మ - SA ser 793%.)

“అత్తకు అల్లుడాశ-బాపనికి పప్పాశ” అనునది సామెత. అత్తను Moods
కొనవలెనని ఆమెకు అద్దాలరై కను దెచ్చుట మరిన్ని కట్నములకొరకేనని భావ,

220

"2S 2808 క నీకు అందమ్ము
నువుకన్న కూతురూ నాకు అందము”
(పాడి నవారు-నూకపాడు సూరమ్మ Su Auger 7935 పేఎ

అత కు మలెపూలరె క ఇషం. అలునకత కూతురనిన ఇషం. అత్తా అలుళ
అజ m) Qua e3 m s= (A) అటు eny
సంబంధాన్ని తెలుగుచున్న ది.

“సీలమ్మ నీమగడు నిన్నేలడమ్మా

DNOMO OD మానె ఎదురుంచెచాలు

నొష్టకుంకుమలుంటె యిష్టాలుదీరు

పసుపు ఒంటీనుం ప భయమేమినాకు”
(పాడినవారు- దేసినీడు సింహాచలం-విశాఖ జిల్లా 80వ షే -)

“నొష్టకుంకుమలుంకె యిష్టాలుదీరు”ను చక్కని సామెతగా (పయోగింపవచ్చును,
HS, ఎటువంటివాడై SH, భార్య అతని కేమాన్నే కోరుకొనుటకు చక్కని

ఉదాహరణం.

“Foard కూతురాగారాబుపట్టి
కందుతావడబోసి కడుగుతున్నా ది”
(పాడినవారు. దేసిసీడు సింహాచలం -_విశాఖ జిల్లా 84వ పే.)

“గారాబుపట్టి” చక్కని తెలుగు పలుకుబడి. త్రీ పుట్టింటిలో ఎంత సుఖంగౌ

నున్నను అత్తవారింటిలో పనిచేయవలెననె సత్యాన్ని BHANA

“mhon హొయే్యటి ఓదాసిరయ్యా
మాయన్న గోసాయి యాడ Ado ab”
(పాడినవారు-జల్లు లక్ష్మమ్మ -అనంతపురము జిల్లా 89వపే.) '

అన్నా చెల్లెళ్ల అనుబంధాన్ని, అనురాగాన్ని తెలుపుచున్నది.

“టోరుబటోరు మేళాలు టోగమాటల్లా
ab Say o డల్లు మంగళారతులూ”

(పాడినవారు- సెక్కిరాళ్ల ఆయ్యమ్మ-కర్నూలు జిల్లా 02వ పేఎ

221

పెళ్లిళ్లలో బోగముమేళాలుండుట (పాచీన ఆచారం. పెళ్లిపందిరి వర్ణన
కనబడుచున్నది.
“అయిదేళ్ల కుంగరాలు అస కడియాలు
SAGE కుంగరాల్‌ పాలకడియాలు
2808 కంపెనే అన్న రామన్నా”
(పాడినవారు-దాసరి ఓబళమ్మ గారి యంగటమ్మ అనంతప్పరం జిల్లా 94%.)

పదేళ్లు దాటీదాటగనే ఆమె పెళ్లయింది. తన అన్నరామన్న తనకు పెళ్లి చేసె
ననుటవలన బాల్యవివాహ విషయాన్ని పైవాక్యం తెలుపుచున్నది,

“ముక్కు.నాసిమటా ముత్యమై మెరిసే
మెడమీద పధకమూ అద్దమె మెరిసే”
(పాడినవారు-పాలేటి లత్మమ్మ అనంతప్పరము జిల్లా 96%.)
oy

ఈ గేయాన్ని పరిశీలించిన జానపదులు A వర్ణించిన విధానం అమోఘ
మనిపించును తెలుగు జాతీయములతో చక్కని వర్షన చేయుటలో జానవదులు
సిద్ధహస్తులని తెలియుచున్నది.

“చిప్పగిరీనుండి చీటీవచ్చింది
చీటీతోమాయమ్మ చీరంపినాచ”
(మురుకొండ అంఖనమ్మ -అనంతప్పురము జిల్లా 975 పే.)

అత్తవారి ఇంటిలో సెతం శ్రీ తన పుట్టింటి గొవ్పదనాన్నే పౌగడును, తల్లీ
కూతుళ్ల (ఏమను వర్తించునదీ గేయం.

“రాగల్లయిసిరేటి వోరామచిలుకా
మొగుడెందుబోయెనే మొగము శద పే”
(పాడినవారు-బొల్మీని నారాయణమ్మ -అనంతపురము జిల్లా 99S Dn)

QE అన్నిసంపదలకన్నా HO BibT ముఖ్యమని తెలుపుచున్నది. భార్యా
Jyo అనుబంధానికి ధరృణమువంటిదని చెప్పఫచ్చును.

“సూర్యుని చేతికి సులగెకానై తు
వసులోని చేతికి పరిగెకానై తు”
(పాడినవాల-గో పవ్వ చొప్పావర౦ -సిరినిల్ల కరీంనగరము Bu (1956) 1057.)

222

(సులగె-కొమ్మ పరిగె_క[ర్క DER)
జాతీయంగా ఉపయోగించవచ్చును, ఎప్పుడు ఇతరులను దండించు ఆవకాశం
కొరకు ఎదిరిచూచు మనస్త త్వాన్ని తెలుపుచున్నది.

“సామల దేశానికి నన్నియ్యబోకవ్వ
నేనుతినగలేను నొమలబువ్వ
బావలమీదికి నన్ని య్య బోకవా
భారిదొడ్ల పెండ నేదీయలేను
మరదుల మీదికి నన్నియ్యబోకన
మల్లెచెట్టుకు నీళ్ల నేపోయలేను”

కరువు(పాంతానికి తననివ్వ కూడదనుచ్చు బావామరుదులు ఎక్కువగా ఉస్న
యింట్లోకి తనను onde trash, wh పనులు ఎక్కువగా చేయవలసివచ్చు యింటి
లోకి తననివ్వ కూడదని ఆ మెతల్లితో చెప్పెను. తాను HT Mor [Seo సేవచేసెదనని -
తెలుపటవలన స్రీ మనస్తత్వాన్ని తెలుసచున్నదిం

అదీగౌక

“సవతులమీదికి నన్ని య్యబోకవ్వ
సము[దములోతుదిగి నేచూడలేను”

బహుభార్యాత్వమున్న రోజులలోనిదని చెప్సవచ్చును. సవతిగా వెణ్లుటకం"టె
సము[దాన్ని ఈదుట సులభమని భావం.
(పాడినవారు-మాదిగ పోచమ్మ -సటంచెరువు వెదకు జిల్లా - 106,107 పేజీలు)

“కట్టమీది మజ్ఞికాయల్లమా ను”
VMAS తన ఆన్న గారితో తనకు రావలసిన ఆరణం మరియు కట్నాలను

కట్నముశతేని స్త్రీని అత్తవారింటిలో ఆవమానపరచెదిరస్కీ అసహ్యించు
కొనెరనీ భావం. వరకట్న దురాచారం ఎంతవరకు దారితీయునో DIF g0
తెలుపుచున్నది.

“ఫాం DEO కల్లు బుంగెడంతాదెస్తు”
(గుడికననర్తి ద్వారా "సీకరించినది- 1854, 1115.)

223

Saas (గామీణులకుండే ఇష్టాన్ని, కల్లుతో ఎపనియెనను జరుగుననే అభిపా
యాన్ని Snips) a.
“కోడలా కోడలా కొలికిముతా్యమా
సచ్చపాలామీది మీగడేమాయే
వేడిపాలమీది BS SX ad

అత్తనువ్వు బెట్టిన ఆరళ్లవలన
మానన్నగానై తి మం చేలేదురు”
(దేవునూరులో సేకరించినది (1952) 114 పే.)

అత్తాకోడళ్ల సంబంధానికి అద్దం పట్టునటువంటిది అత్తాకోడళ్ల కలసియుండుట్క
(పేమకలిగియుండుట చాలా FH, SOG చెప్పవచ్చును. కోడలు చేసిన (పతిపనికి
ఆత్త ఏదో వంక Bor, నాజన్మ ఎందులకు నేను మానైనా గాకపోతినని కోడలు
బాధపడుట చె గేయంలో కాననగును.

Ques
అత్తాకోడళ్ల సంబంధాన్ని తెలుగ్చ చక్కని జాతీయంగా దీనిలోని | పతివాక్యాన్ని
“సామినాక్ర సంతానందయ చేయరాదా”
(గూడూరి కనపర్తిగారి ద్వారా సేకరించినది-కరీంనగరము జిల్లా 115పే.)

వివాహం సంతానంకొరకేనని ఆర్యులు పలికిరి, సంతానము Hor sho OM,
కుటుంబ సభ్యులకు సంతోషాన్ని కలిగింపజేయును. సంతానం శ్రీకి ఒక (పత్యేక
గౌరవాన్ని కలిగింపజేయును. సంతానవతిగాని స్త్రీని గొడాలని అవహేళన చేయుట
సమాజంలో చూచుచున్నాము. కావున సంతానాన్ని (పసాదించమని భగవంతుని
(పార్థించు త్రీ వేదన దానిలో కాననగును.

ప్రీలకు సంబంధించిన సమస్యలు ġo ఆచారాలు కుటుంబంలో వారిప్మాత
మొదలగునవన్నియు జానపద సాహిత్యంలో (పస్ఫుటంగా వర్ణింపబడినది.

4) కామికులకు సంబంధించిన సామెతలు :-

aremm

(శమశక్తితో జీవించువారు (శ్రామికులు.
“చుట్టు న్నకాపలా చుక్క_లాబోలు
థ్‌
నడుమకమ్మరిబిడ్డ చం దుణ్జిబోలు”
(పాడినవారు పరపతి అన్నమ్మ విశాఖ జిల్లా 123 నుండి 127 ©.)

224.

చక్కని తెలుగు జాతీయం. రైతులు కమ్మరిదగ్గరకు ఏదోపనిపై వెడలెదరు.
కమ్మరి ఎవ్వరి మనస్సును నొప్పించకూడదని భావించి ©. SIH సహాయం చేయ
వలెననుకొనును. రై తులందరి మద్యనున్న కమ్మరి చుక్కల్లో చంద్ర నివలె ఉండెనని
జానపదులు చక్కని వర్ణన చేసిరి. చుక్క-లెన్ని ఉన్నను చం[దునికొర క్కే రైతులంద
రును కమ్మరికొరకే ఉన్నారని భావం.

“HDE పాలిగాడు కూకిలేయంగ
మం డెక్కిి పోలిగొడు మాటలాడంగ”

(పాడినవారు-సరనతి అస్పమ్మ -విశాఖజిల్లా 128 నుండి 127 DS)

వివిధ వృత్తులలోని జనులకార్యాలను వివరించు జాతీయంగా పేర్కొనవచ్చును,

బావగారు = మంతారించ్‌
Sear sor . Boo”
oy గా og]

బావలను ఆటవట్టించే తెలుగు పలుకుబడులు.

(పాడినవారు-మంగము సుబ్బన్ను తూ.గో.జిల్లా 188వ పే

“రాజనాలూ దంచటోతే
రామిరెడ్డి కొడుకు బెక”

(పాడినవారు.మరసు బసవయ్యస్వామి.బళ్లారి జిల్లా 187 పే.)

పెద్దవారిదగ్గర వనితీసుకొన్నను పల్లెటూరి Saw కృళజ్ఞతళో ఉం డెదఠమ
టకునిదర్శ నం.
“ఆగ్గివంటీ దేవుడమ్మా
ఆతారీ రంగనసాయకు లూ”
(పాడినవారు-కొమ్మి నేని లష్మియ్య, భరతయ్యలు PaRI, జీ॥ కడప
భగవంతుని మహాత్మ్యాన్ని SSK లెలుపు జాతీయం,

“గుట్టగుట్టా దిరుగలేనూ
గూనిమేకలు కాయనేనూ

225

పచ్చిపాలు తాగలేనూ
సాయందాన్ని పట్టలేనూ
(అనంతపురము జిల్లాలోనివారు పాడినవి-! 46 పే
(పేమగౌవుండే జని భార్యగా పొందుట కష్టమనే విషయాన్ని ఈ గేయం
తెలుపుచున్నది. చక్కని తెలుగు జాతీయములతో కూడినదాగేయం.

“నిమ్మముల్లూ రొమ్మునాపే
నీలిరైకా సిగ్గుదేలే”
(అనంతపురము జిల్లాలోనివారు పొడినవి--148 పే.)

శృంగార భావాన్ని తెలిపే జానపదగేయం. చక్కని తెలుగు జాతీయంగా
(పయోగింపవచ్చును, శారమికులు తమ Con Bay పోగొట్టుకొనుటకై పాడే
పాటగా నెంచవచ్చునుం

“అడుగనై తే అడుగరాదో

ఆడదానికి Ioga g

కొంగుమూసే కడకుబోతే

కోన్నడకురా కో డెకాడా”
(పాడినవారు.సెక్కి_రాళ్ళ, HE Sos తాలూకా జిల్లా కర్నూలు-148 పేఎ

(ప్రేయసీ (పియుల వలపు కలహాలను వివరించు గేయం. (పశ్న - జవాబు
రూపములోనున్న గేయములలో తెలుగు పలుకుబడులున్న వి. *కొంగుమూసేకడకు”
అనునది తెలుగు పలుకుబడి.

“మేటిమీదబోయే్యటి యెరకల్లసానీ
యీనదీసల్లింది యిసనక | Sep (149 D.)
వృళ్సిధర్మాన్ని తెలుపు తెలుగు జాతీయం. జానపద సాహిత్యంలో వృత్తి
ధర్మాన్ని తెలుపుగేయాలు కలవు.
“మేడకన్న చక్కనిది మేదారిగుడిసె
నీకన్న చక్కినోడు నామేనమామ" (150 పే

చక్కని తెలుగు జాతీయంగా (పయోగింపవచ్చును. డబ్బుకన్నన్సు అందం
కన్నను (పేమయే గొప్పదనే విషయాన్ని కెలుపు జాతీయం.

226

"38 నిండా గళ్లకడవా సెతిలోన సద్దికూడు
యెంతకొట్టుకున్నాను కదలాదు పెడుసూ” (152 పే.)
“De Dor సీళ్లకడవా సేతిలోన సద్దికూ డూ” అనేది తెలుగు పలుకుఒడిగా
(పయోగింపవచ్చు ను.

“సంతాక్రు Sema యిల్లలికినానూ
అక్క_చూతువు రాయెనాయిల్లుతీరూ (158 పేఎ
తనకున్న దారి[ద్య భాధను తెలుపుతుంది అక్కతో. sem ware
(పయోగింపవచ్చు ను.

“వానాగొట్టదాయే వరుదెల్లదాయే
అవ్వామనవాకిట్లా వరుదెక్కాడి దే” (160 De)
eS PSD కోడలు ఏడ్వగా ఇంటిముందు వరదలుగా [పవహించినదన్ని తన
భార్యదుఃథాన్ని సహించలేకపోవుచున్నా నన్న భావనకాదోలు. చమల్కారమైన తెలుగు
పలుకుబడిగౌ చెప్పవచ్చును

“ఏటి కేతం బెట్టి ఎయిపుట్లు బండించి
ఎన్నడూ మెతుకెరుగరశ్నా (162 ©.)
Hes కార్మికుల స్థితిగతుల తెలుపు జాతీయంగా DE KIDAK.

“రచ్చమీదగూసున్న రాజు చూసిండు
రారసుంకరోడ పోరయెలవాడ” (187 పే.)
ధనవంతులు "పేదవారి పై చేసే దౌర్జన్యానికి దర్పణము వంటిది ఒక స్త్రీ
మానమునకు రక్షణలేదని భావం.

“అచ్చుమునల్ల చీరె కొంగున మల్లెపూలు
మొగనిమీదమన్ను కూలికిపంపెనన్ను” (169 పేఎ
కొత్సగా "పెళ్లయిన (శామిక స్త్రీ ఆవేదన. హాయిగా భరతో సుఖంగా ఉందా
మని అనుకున్నను భర్త ఆజ్ఞచే విధిలేక కూలికి పోవలసివచ్చెనని భావం. శోభన
మునాడు 'సెతం బాధలు తప్పవని భావం. వీదవారి whom తెలియజేయు చక్కని
జాతీయం (శామికుల మనోభావాలకు (వతీకయని HAND Noe ఇం కెన్నియైనను
ఉదాహరణములనిన్వ వచ్చును,

227

5) EDES (వలవునకు సంబంధిచిన సామెతలు.
ప ah వం. ప ee ante ae

జానపద సాహిత్యంతో జానపదులవల్సె సూటిగా నిష్కల్మషమైన ఉపమా
నాలకతో కూడిన నా మెతలున్నవని చెప్పవచ్చును.

“చెల్లెలా! చెల్లెలా! చేమం తిమొగ్గా
TAGE Sth HBSS, Ba” (175 పే)
౧ kag. 1
చిలిపి BIO వలపవునుగూర్చి ముద్దుముద్దుగా (53105 లలుగు పలుకుబడిగా
చెప్పవచ్చును,

“అల్లిపువ్వు ఎంతున్న అంద మెంతున్న
ఆడవారెంతున్న ఆలిసరిరారు” (175 పె)
పర స్రీ సంబంధం పనికిరాదనీ భార్య మెమా(త్రమే SY (పేమ ఉండవలెననీ
తెలిపెడు PDST చెప్పవచ్చును. అల్లిపువ్వులో నువాసనలేదు,

“మొగలిపూబవెంతున్న మోహ మెంతున్న
మొగవారెంతున్న మొగునిసరిరారు” (175 పే.)
శ్రీకి భర్తయే (ప్రత్యక్షదైవం. పరపురుషలతో సంబంధం సమంజసమైనది
కాదని భావం. మొగలిపువ్వులో వాసనలేన'క్లే పురుషుల పొందులో వలసండదనిభావం.

“మొలబంటి సీళ్లల్ల మొగలిపూసింది
మొగలిపూవంటిది మొగవారిమనసు” (175పే.)
మగవారి మనస్తత్వాన్ని తెలుపుసామెతగా (వయోగింవపవచ్చును. వాసనలేని
మొగలిపువ్వు వంటిది మగవానిమనస్పని భావం.

“అలబంటినిళ్లల్ల ఆల్లిపూసింది
అల్లిపూవంటిది ఆడవారిమనసు” (175 పే.)
అల్లిపూవువలె సువాననలేన్హి సొక్వమార్యంలేనిది ఆడవాళ్లనునస్సనే కొంత
మంది HMsho అభి పాయాన్ని తెలుస్ససా మెతగా చెప్పవచ్చును.

“కాత గపెండ్రాయె కొన్ని దినములాయె
28 08S Sd) అగవు సేయకురా” (198 పే)

228

ముందుముందు అత్తతో ఎట్లయిన బాధలుతన్నవు. కావున కొత్త పెళ్లి కూతురునై న
తననుఇబ్బందిపె పెట్టకుమని వలపుతో, బాధతో తనభర్హతో చెప్పుకునే శ్రీ అభిప్రాయంగా
BO) Sh) Me లోకరీతిని చెప్పు చక్కని SSS గౌ కూడ లెక్కించవచ్చును.

“అడ్డగో డలెగిరిపోయి ముద్దులాడివ స్తానం పె
BOS HWS aA ఆడకావలో” (189 పే.)

“Stolen kisses are always sweet” ఆను ఆం ససామెత ఒకటున్నడి,
అ[క్రమసంబంధం కొంతమందికెక్స్కు_వ రుచికరంగా ఉండుననుటకు పెసామెతను
ఉదాహరణంగా గై కొనవచ్చును.

“STOLE BASS మామగుడ్లోడు” (193%.)

అత్తమామలు వెట్లుండవలెనో ఆలోచించే ఒక కోడలి భావనకు దర్ప ణమా.
జాతీయం.

“SE 2 Door వక్క- బెట్టి వక్క._లో యేలక్కు బెట్టి”
వక్క-_గొరికినట్లునీసెక్కు గొరికెదెన్న డూ” (194పే.)
(పేయసీ (పియుల మనోభావాలకు దర్పణము

“ఆకుమీదా ఆకుబెట్టే ఆకులో సున్నాము బెట్టీ
వెన్న గరిగీనట్లు నీమనసు గరిగేదెన్నడూ” (194 పే

“వెన్న గరిగినట్లు" “సీమననుగరిగేదెన్నడూ” అనునవి గొప్పతెలుగు
తలుకుబడులని చెవవచ్చును.

“పచ్చికొబ్బరివలె పాయామున్నది సామీ
పాయామెవ్యరిపాలు Sars aver” (185 పేఎ

పాయమనగా “*పాయము (వయస్సు) అని భావం. చక్కని తెలుగు
పలుకుపడులతో గూడిన సామెతగా చెప్పవచ్చునుం

“ఆరటిబొందెలవాలె తొడలూవున్నవి సామీ
తొడలూ యొవ్వరిమీదయేతూర are” (195 పేఎ

(పియునిపే (పియురాలునకుగల శృంగారభావాన్ని తెలుపుచున్నది.

229

“BOS తుంటలనవలె చేతులున్న విసామి
చేతులెన్వరిమీదాయేరూరజాణా” (185 పే

“నిమ్మ పండులవలె రొమ్ములున్నా యిసామ్‌
రొమ్ము లెవ్వరిచేతికిత్తూరజా ౯” (195%.)

పె గేయ పంక్తులన్నీ శృంగార రసానికి చెందినవి. ఒక గడుసు (పియురాలి
మనోభావాల రూపమని చెప్పవచ్చును. [పబండముల aso కొంత జానపద
గేయాలవై ఉన్నదనుటకు ఉదాహరణాలుగౌ చెప్పవచ్చును,

“DFDS నాకే రారా = నాలికిపోతే నాకే రారా
సీ మునుము నేనే కోస్తా- నా మునుము నేనే కోస్తా” [202పే.]

తనకు నచ్చిన వ్యక్తి పె ఎంతటి (పేమనైనా కనబరుస్తుందనుటకు ©
ఉదాహరణముల చెప్పవచ్చును. “మునుము' అనగా వండిన చేనిలోని ఒక భాగము.
కోసేముందు పొలాన్ని మునుములుగా విభజించి మునుములను కోసిన విదంగా
కూలి డబ్బులను ఇచ్చెదరు. ఒకొ్క-క్క-రు రోజునకు కొన్ని మునుములను కోయ
వలసి ఉండును. తాను పేమించిన వ్యకి, చేయవలసిన పనిని తాను చేయుటకు
సిద్ధ మేనని ఆమె తెలిపెను. అతనికై అదనంగా [శమించుటకైన OS మేనని భావం.
సల్లెవడుచులు (పేమను వ్యక్తీకరించు విధానానికి దర్పణము వంటిదా సామెత.

"పొట్టిదాన్న నుకున్నవేమొ - పొందదేమొ నీదు మనసు
పొట్టిదాన్ని గట్టితనము - పష్టైమంచం ఎక్కి_చూడు [218 పేల]

“నల్లదాన్న నుకున్నవేమొ = పొండదేమొ సీదుమనసు
నల్లరేగడి దున్ని చూడు - తెల్లజొన్నలు చండవేమొ”

వలపనకు శరీర బలహీనత లేవీ అడ్డురావని చిలిపిగా తెలిపే సంయురాలి
మనోభావాలు D గేయ పంక్తులలో కనుపించుచున్న వి.చక్క_ని తెలుగు పలుకుబడులు
గానెంచవచ్చు ను.

“So నల్ల దానినని - నానదేమొ నీదు మనను
నల్ల సీ నేరేడు పండు - నానా రుచూలుండు”

230

“ఎజ్జవాన్ని జూసికేను - ఎగురునే మొనీదుమనసు
ABB మేడిపండు - ఇప్పుతేను పురుగులుండు” 218%.

“మేడిపండూచూడ మేలిమైయుండును

పొట్టవిచ్చిచూడ స్పరుగులుండు

పిరికివానిమదిని ఓంకమీలాగురా” అని వేమనశతకకారుడు 25%, Sm,
సై పైమెరుగులకు (ప్రాధాన్యాన్ని ఇవ్వక్క అంతరంగానికే (ప్రాధాన్యాన్ని ఇవ్వ-
వలెననే సత్యాన్ని PAo o తెలుపుచున్నవి చక్కని సామెతలుగా
(వయోగింసవచ్చును.

6) హాన్యమునకు సంబంధించిన సామెతలు 8.

జానపదనొహిత్యములో హాస్యరసమునకు సంబంధించిన సామెతలను
పరిశీలించెచము. జానపదులు నాగరికులకంటె హాస్య వియులని చెప్పవచ్చును,

“ముసలాడుమా తాత వసినిమ్మ పండు
పడుచుదానిని పెండ్లాడి పెకాపులుం డొ 22173.

ముసలితనంలో వివాహమా డేవ్యక్షులగూర్చి వ్యంగ్యంగా వారిస్థితిని గూర్చి
తెలుపనా మెత, “వడుచుదానిని పెండ్లాడి Arog” చక్కని తెలుగుపలుకుబడి
పెళ్లి చేసుకొని ఆమె ఎచ్చటికై నావెడలి ఎవరితోనైనా (పేమకలాపములొనరించునో
యని కాపలాగనుండుటకు మాత్రమే నతడు పనికివచ్చును. పడుచుదానికి ముసలి
మొగుడు కూడడని భావం.

“సుక్క_లకోక కొన్నాడా
మూర తక్కువని ముండలకిచ్చాడా” 222 ss
ఏదో ఒక వంకతో తనకు చెందవలసిన చీరను దక్క-నీయకుండా వేశ్యపాలు
జేసెనని అక్కసుతో భార్య పలికిన మాటలు. వేళశ్యాలోలుడై న HS మనస్తత్వాన్ని
తెలుపు సామెతగా చెవ్నవచ్చును.

“అత కూతురువని అడిగితినిగాని

అతిజాణవే యౌట నిన్ను నేనెరుగ” 224 “Se
“మామకొడుకువని sO) oN BOD
మాటకారుడవౌట నిన్ను VSon” 224 “Se

231
బావామరడళ్ల్ళ సరసోకుల్కు Sos Moen, చక్కిని తెలుగు పలుకుబడులుగా
(పయోగిం పవచ్చునుః

“ono మొగుడూ దండుకుపోతే
సదీగటను గుడేలేదూ
a ©) G
వరాయివమగడు దండుకుబోతే
నాగులగీరా నడిమికిజిం పే” 284 A"

JOES పరాయి మగనిపైనే మక్కువచూపే గడుసు స్రీ మనస్తత్తాన్ని
తెలుపు సామెతగా చెప్పవచ్చును. “పెరటిచెట్టు మందుకు ననికిరాదొను సొమెళ
గలదు, ఆ భావాన్నే హాస్యంగా పె గేయపాదిం తెలుపుచున్నది,

“బళ్లారిలోన బెల్లం బెండమ్మి నట్లుంది” 235 D.
జెల్లమునకు ఒళారి (WHS. [పయోజన శూన్యమైన పనులు చేయకూడదని
హితవుచెప్పే సామెత.
“అంకారి వింకారి యింకారితేలూ
యింకాను సొడమ్మ సంకలోజెలికే” 286 “పే,
ఏదోఒక వంకతో పనిమానుకునే సోమరిగూర్చి వ్యంగ్యంగా అవహేళన
చేయుసావెతగా చెప్పవచ్చును,
“కోడికోడి Sods కొణితెడేఆయె
చెరిగి చెరిగి దంచికే Jaded” 288 “పే.
ఎంతపొదుపు చేసినను తమకుద క్కేది తక్కు-వేనని బాధవడుట.
“సన్న బియ్యం కోడిపెట్టా మేముపెడదామంటిమీ
రాగిముద్దావులవచారు నాకికావలెనంటివీ”
వచ్చిబోగం చిన్నదాన్నీ పక్కవేసామంటిమీ

యెంటజాకిన గుల్లికుక్కా నాకికావవెనంటివీ” 2415.

నీచమైన అభిిపాయాలు నీచమైన అలవాట్లు కలవాడనని వరోతంగొ
ఈసడించుట దీనితోకాననగును. కొంతమంది గౌరవానికి అనర్హులవి పలుకు చమత్రార
భాషణం దీనిలో కాననగును,

232

“కట్టనూరికాడ - కర్వాలబాయిల

తానమూడబటోతె = దానమైపోతివి” 251 3.
అనుకోని కష్టాలెదురుప డెనని విచారించుట “దానమై” పోవుట అనగా చనిపోవుట
అని ఆర్థం.

“గి ధెడూ బియమొండిగద్దల్లజంపి

గూదెల్లగిచ్చిరే మీయన్న గారూ” 242 పే.
ae) ళం

“*ఆరుజాట్టన్నా మూ మూడుజాట్లముద పప్పు

య ne) ©

చాల కేమావొచినసరి తెడ్డునా కే” 244 "పే.

ఆమచేటల అన్నం, మూడుచేటలముద్ధవప్పు తిన్నప్పటికినీ వదిన ఆకలి
తీరలేదని హాస్యంగా మరదలు సంభాషించినతీరుపె జానపదగేయభాగంలో కనిపించు
చున్నది. వదినా మరదళ్ల, బావా-మరదళ్ల హాస్యోకులను చక్కని జాతీయాలుగా
(పయోగింపవచ్చును.

ob
“నీళ్లు యిస్తామం కె-చిల్ల్లూలచెంచాయె
పీట వేస్తామం H-HO సం దాడె నమ్మా” 249 పే
“చావవేస్తామం"టే-సందుకొంచెమా యె
కల్లూ దెస్తామంజు-చెల్లానిపెసాయె” 2497.

కనీసమర్యాదలుకూడ చేయకుండా మరదలు వదినతో సంభాషించినరీతి
కాననగును,

ఆది SENS Sy eo
“సామలుదంచుదామం"బ-సన్నా నిధాన్యమాయె
కొల్లి లుదంచుదామం'ె-కొతృధాన్యమా యె” 249 పే

అని తప్పించుకొనునుం

ఇంకను
“es డినిగో స్తామం కె-గుడ్లమీదికోడాయె

వడుదంచుదామం టె-ఇతృనాలవద్దువదినె" 249 $.

తాను కోడిని కోసి ఆమెకు మర్యాదచేయలేకపొయితినస్కీ వడ్డేమో విత్తనాల
కొరకు అనగా పంటకొరకు (పతే్యకంగౌ దాచినవికాబట్టి వంట వండలేకపోయితినని
గడనుగా సమాధానమిచ్చును, కనీసం వదిన ఇంటికివచ్చి నందులకు (పేమనై నా

233

చూపినదాఅంటే ఆదే లేదని ఈ (క్రింది గేయపాదం తెలుపుచున్నది

“కెగిలిచ్చుకుందామం"టె-కడుపూలబల్లవదినె
కండ్ల చూస్తామన్న కండ్ల చ్చెనాయివడినా” 249 పే.

ఇట్లువదిన్తా మరదళ్ల హోసో్యక్సులన్కు వరిహసోక్తులను తెలుపు జాతీయా-

BO LoD [HOSS గోరవమిచ్చె గడుసుస్తీలు ఉన్నారనుటకు నిదర్శనంగా
ఈ (క్రిందిపంక్తులను పేర్కొనవచ్చును. జ్లీవితానుభవాన్ని కాచి వడబోసినట్లుగా
సూటిగా తెలుపు జాతీయాలుగా వానిని పేర్కొనవచ్చును

“gSA ఈతకొల్లు
బై టిమగన్‌కి తాటికల్లు
నడుమదిరిగే కుంచునకానికి
కొందుకూరికఫాయినొర *

ఈతకల్లుకం"టు తాటికల్లు నాణ్యంలో కొంతతక్కు-వ. PADS ఈతకల్లును
బయటివానికే ఇచ్చినదని భావము. ఇవిచాలదన్నట్లుగౌ వీరివురికం-శును నడుమది 207
కుంటెనకాడు (Broker లాంటివాడు మరింత ఆదృష్టవంతుడు. ఆతనికి వలువై న
కఫాయిసార ఇచ్చినది.

vs

“gods మొగనికి యెడ్తబండీ

బైటిమొగనికి గుఖ్రాలబండి

నడుమదిరిగే కుం టెనకానికి

చెన్నపట్నం రైలుబండీ” 254 "పే
OTS D చాలదన్నట్లుగా

“906 మ్వైగుడు పెనంబోతే

ఈతబరిగె చేతికిత్తు

B టిమొగుడు ప్రైనంబోతే

సంగరికచ్చుల బల్లెమిత్తు” 249 పే

Dio OSM (ప్రయాజము. పూర్వము (ప్రయాణమునకు వెడలేముందు
చేతిలో "ఒకక(ర్రనుంచుకొనుట ఓకే ess. “Bebo మందుకు Saloma”
న్నట్టుగా భర్తఅంటే గౌరవం లేబేమో

234
భర్హకష్టాలలో పాలువంచుకొనెడి భార్యలు ఉన్నారనుటకు నిదర్శనంగా

ROIS, BOTH చాలోజిగౌడా

సెవులగంటీలమ్మికడ్డు బాలోజిగాడాను" 256 “పే

'పేర్కానవచ్చునుం చెరువువెనక పొలము సంవత్సరమునకు మూడుపంటలనిచ్చు నుం
చెవులగంటీలు శ్రీకి (పియమైన ఆభరణాలు. సానూన్యంగా ఏస్రీకై నను బంగారం
మనిన మోజెక్కువం కాని ఇచ్చట నొరవంతమైనభూమి కొనుగోలుకై తన శరీరం
పైనున్న బంగారాన్ని అమ్ముటకు సిద్ధవడెననగా చేనువిలువతోబాట్టు భర్తకష్టాలలో

పాలుపంచుకొనవలెననే మనస్తత్వ o తెలియుచున్నది.

“S5 లోడు మొగుడై నమూతిపుండై న

పొత్తునాతినుమంచునిత్తెపోరాడు” 257 హే

ముసలివాడితోపొంద్యు మూతిమిదిపుండువలె అనర్హదాయకి మని భావం. పడుచు
పెళ్లాన్ని నమ్మలేక కలసితినుమనియే బాధించును. ముసలివారితో బాధపడే పడుచు

పెళ్లాలదీనావస్థను తెలుపచక్కని సామెత,

“Don ముసలమ్మ కూడిపోదాము

సుద్ధబొండలకాడసద్దితిం దాము” 257 De

వృద్ధాప్యంతో భార్యాభర్హలు అన్యోన్యంగా కలసి ఉండవలెననే భావాన్ని
మనోజ్ఞంగా తెలుపు PDE (పయోగించవచ్చును
ఇట్లు కుటుంబజీవనములో హాస్యమునకు దరణములనదగిన సామెతలను

పరిశీలించుకు నది,

7) బాధ (వేదనును తెలుపు సామెతలు:
ఎవరిజీవితంలోనై నా హోస్యంకం'ప బాధలపాలే IHI. ముఖ్యంగా
(గామీణుల జీవితంలో అది మరీ ఎక్కువ అని చెప్పవచ్చును

“కానుప్పలేదని . SoS SAFN
కాళలోనీ పిలి = కలబలుకఠకు నేమో
CHM ae)

అసలే బాధలోవున్న తనకు అపశకునములెదురై మరింత బాధను కలిగించి

261 “Se

235

SSO భావం, బాధలన్ని కలసికట్టుగా వచ్చునన్న సత్యాన్ని Say సామెతగా
(వయోగింపవచ్చును.

“నున్నంగ Sochde నూగాయ జడవేసి
సాందువంబడి Ld D సందమామనుకొంటి" 272 పే.

“సగందమామనుకొంటి” అనునది మనోజ్ఞమైన తెలుగు నలుకుబడి. అలంక
రణంలో అమ్మాయి అందము ఇనుమడించుననుటకు నిదర్శనంగా wars go
పేర్కొనవచ్చును.

“యింటిలో మగదిక్కు-లేక యెద్దలిడిసే దిక్కులేక
సాకిరేవూ a డ్లకాడ కాకిశళోకం జేనెనన్నా” 274 D.

ఏ GBT పురుమనితో డవసరమని తెలుపుచున్నది.

“వొంటిగాణ్ణికా శ్హుదెందుకే వూరూరకూ డెందుకే
మంచాలు యెక్కే_దెందుకే లంచాలు తినేదెందుకే” 274 పే.

శ్రీకి పరుషుడెంత అవసరమో పురుషునకు ప్రీ కూడ అంతే అవసరము.
లోకరీతిని చాలా సమాజంగా తెలుపు జాతీయంగా పేర్కొనవచ్చునుం

“తొక్క _సెకీలుబాయె తిరిగే కారూనుబాయె
యెద్దులబండి మనకొచ్చానయో కొడుకా Bos eras” 280 2.

ఒకప్పుడు సుఖాలలో తేలిపోయ్యి తర్వాత కష్టాలపాలై న వ్యక్తి జీవితచరిత్రను
తెలుపుచున్నది. “కలిమిలేములు కావడికుండల'నెడు భావాన్ని తెలుపు జాతీయంగా
నెంచచచ్చును.

“సుద్ద బొందలకాడ నీ

నుద్దిదియ్యంగానే

సుదితిన్నటాయెనే Som” 289 >.
Q లు

(పేయసీ (పియుల' సంబంధాన్ని మనోజ్ఞంగా తేలసణేయం. జానపద
సాహిత్యంలోని వలుగేయవంక్తులను జాతీయాలుగా (పయోగించవచ్చును. సుద్ది-

236

అనగా స్మృతి అని అర్ధము-ఆ మెజ్జావకానికి వచ్చినంతనే తాన్నన్నంతిన్నంత ఆనం
దాన్ని పొందెననుటవలన ఆమెవైఎంతటి (పేమను కలిగియుండెనో తెలియుచున్నది.

“SENOS show - కడవల్లా నింపుకోని
DOS OS os - SSO వింపుకోని
హెౌకోర్టుకు పోతరు కొడకో” 292 ©.

కొడుకును కోల్పోయిదీనంగా విలపించే ఒక మాతృహృదయావేదన కాననగును
కోర్టులలో న్యాయం తొందరగ్కా తేలికగా లభించదను అంతరార్థాన్ని సూచించు
జాతీయంగా పేర్కొనవచ్చును

OHSS సాహిత్యంలోని ఉపమా నములస్నీ నిత్యజీ వితానుభవంలోనివే, అందు
వలననే స్వచ్చంగ్కా నిత్యనూతనంగా ఉండును.

8) పారమార్థి కదీమునకు సంబంధించిన సామెతలు :

భారతీయులు ఇహముకం"టె పరానికే ఎక్కువ (పాధాన్యమునిచ్చిరి, ఎవరు
చేసుకున్న పుణ్యం మామే వారిని కొపాడునని హిందువుల నమ్మకం.

“చేతిలో బెల్లం ఉన్నంతసేపూ కాకిబలగమం టొ” 296 పే,

“తెప్పలుగ చెరువు నిండిన కప్పలు పదివేలుచేర”నని సుమతీ శతక కారుడు
తెలిపెను, “కాకిబలగమ*నునది గొప్ప తెలుగుపలుకుబడి, సామెతగా (పయోగింప
వచ్చును.

“ఏడ్చేరూ ఆర్చేరుగాని యెవరూరారువెంట” 296 పే.

[(సపంచములో ఎవరై నను ఒంటరిగా జన్మించ్చి ఒంటరిగానే మరణించెదరు,
బంధాలగ్ని మధ్యలో ఏర్పడినవే, జీవన సారాన్ని తెలిపే ఒక గొప్ప సామెతగౌ
భాఏంచవచ్చునుం

“he os, కూర్చుండ బెట్టిరీ మాయబొమ్మనంటో 296 &.
ఛా ఉట

మానవశరీరమొక మాయబౌమ్మ అని జానవదుల భావన. శంకరాచార్యులవారి
మాయాసిద్ధాంతనును తలపించుచుస్నది. ఒకసామెతగా [పయోగింపవచ్చునుం

237

ధన ధాన్యము తాయెవరి సదార్థము
ధర్ముముతనవెంటా
చేసినపానము JISH go
Sth Ke నవెంటా” 297 పే
పాప పుణ్యాలు మా(తమే గణింపబడునని SOD గొప్పలోకోకిగా చెప్పవచ్చును.

“భూతి పూసినవాడు లింగడూ
తులసిమాల వేసినవాడు Sonar” 800 3.

35,3 Bho గుర్తులను తెలుపుచున్న వి.
“తోలుకట్టి నవాడు లింగడూ

పట్టుశాలువ కట్టినవాడు రంగడూ” 800 పే.
శివుడు తోలునుధరించువాడస్కీ పీతాంబరాన్ని ధరించినవాడు విష్ణువనీ భావం.
“ఎదునెక్కి_నవాడు లింగడ్యూ
(æ)
FOSIE నవాడు రంగడూ” 301+ పే
శివుడు వృషభాన్ని ఆధిరోపహించగ్కా శ్రీమహావిష్ణువు గరుడారూఢు డై నాడని భావం.
శవ వైప్పవుల (సత్యేకతలను తెలుపు జాతీయాలుగా చైవానినెన్న వచ్చును,
“Somme పొపమ్మకొక్కుడే ముత్యమ్మ” 802 పే.
పాతభూయిష్టమెన శరీరములోనున్న ఆత్మ LE È ముత్యమువంటిదని
భావము. “Sosro పానమ్మ” అనునది చక్కని తెలుగు పలుకుబడిగౌ
చెప్పవచ్చును,
“ఆత్మలో పరమాత్మయున్నాడు aver” 804 “పే.
ఆత్మలోనే పరమాత్మ ఉన్నాడస్కీ అతనికొరకై వేరేచోట వెదకనలసిన ఆన
సరము లేదనీ తెలిపే గొప్ప పారమార్థిక నొమెతగా చెప్పవచ్చును,
“యిల్లువాకిలిరోసి యిల్లాలికడరోసి

యిడుపులేగతి ఆయెరో లింగయ్య” 806 À.
SOBIO కోల్పోయిన శివుడు హిమాలయ పర్వతం పై ఉండి తపస్సు చేయ

238

SUR. సుఖములన్నీ Sod, ఇంటిని భార్యాపిల్లలను వదలినవాడు ass
డని భావం,

“కండ్లులేనివాడు చూచే
చేయిలేనివోడు కో సి” 821 పే

భగవంతునిదయ ఉన్న యెడల కట్టలేనివాడుకూడ చూడగలడస్కీ చేతులులేని
వాడు (Go పనులుచేయగలుగునని భావం. భగవంతునిదయ ఉన్న యెడల ఏకార్యా
BAT చేయగలరని భావం.

“ఆలికడుపున మొగుడుబు"కై
ముగనికడుపన ఆళిబు కై” 321 పే

BS ch స్త్రీకి కుమారునిగా జన్మించునస్కీ కూతురే భార్య ప్రతిరూపమనీ
హిందువుల నమ్మకం. అనగా భార్యాభర్హల (పతిబింబములే వారి సంతొనమని భావం.

“చింతచెట్టు కొనలమీద చిలుక ఉన్నదీ.
చిలుకపొట్టలోన బంగరు పలుకులున్న వీ” 824 సేం

మానవుని పుట్టించేద్కి జీవింవజేసేది ఒక అపూర్య మైన్క ఎవరు తెలుసుకొనలేని
YS Ghd పైవాక్యం తెలుపుచున్నది. “చింతచెట్టు” శరీరాన్ని సూచించగా “చిలుక”
(పాణానికీ సరికేతమై ఉండును. చిలుకలోని బంగరుపలుకులనునవి. ఆత్మ రూపం
గానెంఛచవచ్చును. గొప్ప పారమార్థిక సత్యాన్ని మామూలుమాటలలో చెప్పుట
జానపదుని (పతే కత,

BOAO ఉదహారణిములను ఇవ్వవచ్చును. భారతీయ జీవనంలో అంతర
హితంగా ఉండిన వేదాంత భావనగా గై కొనవచ్చును.

9) ఇతరములు:
Ce

“జ్బాన్సిపోరిక్రోన్సు కావించు BM
Sp విరిచే పొయిని పెట్టినట్లుండు” 888 3.

SSM సరిపడని వారితో స్నేహం చేయకూడదని భావం, అటువంటిస్నే హం
అనవసరమైన జేదాభిపాయాలకు మా(తమే డారి తీయునని భోచంం

239

“ఆయినవారితో కావించు BOM
ఆకు wad మడత పెట్టినట్టుండు” 888 2.

ఆప్పులతో స్నేహం అభ్మిపాయ భేదాలకు తావివ్వదు ఆకు మడచి మడత
పెట్టినట్లుగా వారి స్నేహము దినదినాభివృద్దియగును.

“కాని వారీ మనసు కంట్లోది నలుసు
(పాణం DF ono wry పక్కలో పోటు” 333 సే.

“కంట్లో Sen x0” “పక్కలో పోటు” అనునవి తెలుగు పలుకుబడులు
చెడువారితో స్నేహము కూడదని భావం.

“అయినవారీ మాట అమృతంపు తేట
(బతికి ఉన్న ందాక భాగ్యంపు మాటి 8883 పే

జానపద సాహిత్యమంతయు సామెతలకు నెలవు, కొన్ని జానపద గాధలు
సామెతలను ఆధారం చేసికొని జనించగ్యా కొన్ని జానపద కోధలనుండియే
ఉద్భవించినవి.

జానపద సాహిత్యం మౌళికముగా మౌఖిక (పచారాన్ని ఆధారం చేసికొనినది
కావున, మౌఖికానికి సామెతలే మిక్కిలి అనువై నవి కాబట్టీ జానపద సాహిత్యంలో
సామెతలు కోకొల్లలని చెప్పవచ్చునుం

జానపద సాహిత్యంలో సామెతలను [వశతే్యకంగా వింగడించుట కష్టం.
మొత్తము సాహిత్యం సామెతలకు నెలవు అనియే చెప్పవచ్చును.

టై అభిప్రాయాన్ని దృష్టిలో వుంచుకొనే ఈ ఆధ్యాయాన్ని ముగించుట
జరిగినది.

240

ఆధునిక సాహిత్యములో సామెతలు

సామెతల ముఖ్య ఉదేశ్యం పామరులకు నీతిని నేర్పు'పే అందువలననే
సా Som వండితులు జానపద సాహిత్యంలోని [KEAT ేరొ-నిరి, నాగరికత
పెరిగిన కొద్దీ సామెతల (ప్రయోగం తగ్గుచున్నదినుటకు ఉదాహరణంగా నేటి
సోహిత్యాన్ని పేర్కొన వచ్చుతు. [ప్రాచీన సాహిత్యమున్తు నేటి సాహిత్యము
పరిశీలించి చూసినచో ఆధునిక సాహిత్యంలో సామెతల (వపయోగం తక్కువనే
చెనవచ్చునుం

ఆధునిక సాహిత్యంలో సామెతలు ముఖ్యంగా వారప్మతికల వలనగాని లేదా
ఏ వండితుని వలనగాని లేదా రాజకీయ నాయకుని విశేష సంభాషణా చమత్కృతి
వలనగాని ఏర్పడి యుండవచ్చును.

ఆధునిక సాహిత్యంలో eH, వ్యవహరంలో కాని సామెతల (పయోగం
తక్కు-వనుటకు ఈ 503 వాక్యాలనే నిదర్శనంగా గైకొనవచ్చును.

వురి ఈ కాలంలో సోమెతను వాడుకోవటం చాలావరకు తరిగిపోయింది.

మన తరంవారికి సామెతను వాడుకునే నమయంలేదు. అసలు సామెత నోటికీ
వచ్చిన వాశ్లే తక్కువ. ఒకవేళ వచ్చినా దానిని వాడుకొనే తీరుబాటు TH, సద్యః
స్ఫూర్తిగాన్కీ నేటీ యాం(తిక జీవనంలో కానరావటంలేదు.”

TOS Bord, వారప్మతికలలోగాని వచ్చే సూక్తులు చాలావరకు
అనువాదాలే అనీ చెప్పవచ్చును. వివిధ భాషలలోని ముఖ్యమైన వోక్యాలను
అనువాదము చేసి సూక్తులుగా వేయుట word oF (sry సాధనాలలో ఒకభాగమై
పోయింది,

ఉదాహరణమునకు“ఆం(ధజ్యో్యతి'వారషతికలోని సూక్తులను పరిశీలిం చెదముం

1. APRS... సి. వేదవతి (18వ పే)

1)

2)

ల్‌)

4)

5)

6)

8)

9)

10)

241

“శాసన సభ్యుడు తన ఓటర్లకన్నా SOD తక్కు.వవాడు కారాదు.
వారు. తెలివి తక్క్కు-వవారు TH అతన్ని ఎన్నుకున్నారు.

— Bros రస్సెల్‌
క్షు

ఆట దది చేత మెప్పులు సంపాదించుకు Nar సర్వనాశనమై పోతారు
సర్వనాశనమై పోయినవారినే లోకం మెచ్చుకుంటుంది”
— మార్కస్‌ eS Doda

DHS MSobw తన గడియారాన్ని ఇతరుల గడియారాలకంజు

అయిదు నిమిషాలు ముందు "పెట్టుకొ Sarto.
ఆ DoDI S బెల్‌.

ఆశతో జీవితం గడిపేవారు ఉపవాసాలతో మరణిస్తారు.
= (ఫాంక్షిన్‌

ఉత్తముల్ని వివేకం మద్యోూముల్ని ఆనుభవం, అధముల్ని అవసరం,
జంతువుల్ని స్వభావం నడిపిసాయిం
= సిసిరో

కష్టపడడంకాద్కు వరులకోనం కష్టపడడం తేనెటీగ గొప్పదనం.

= జాన్‌ (SSS Sd

(బ్రహ్మాండమైన తస్పులు ఎన్నో చేసినతల్వూత IPD ఎవరూ ఎప్పుడూ

గొవ్బవారు కాలేరు.
= గాడ్‌ సన్‌
భా &

ఒక పొనుచదువుని ఆచరణతో పెట్టడానికి వది TH లోకజ్ఞానం కావాలి.
ఆ పర్షియన్‌ సామెత

మూర్జునితో చెలిమి కత్తీని కౌగలించుకోవడం.
= బెంజమిన్‌

విరిగిపోవనడంకం“టె వంగపోవడం మేలు.
జ సా_ట్లండ్‌ సామెత

242

11) లక్యాన్ని మరచిపోవడం విజయానికి కీలకం,
= బెంజమిన్‌ డి(జేలి

అనువాదములే కాక కొన్నిసా మెతలను కూడ ప్మతికలు సృష్టించినవి. ఏది
ఏమైనను ఆధునిక సాహిత్యములో సావెతల సృష్టి వీయోగము రెండును
తక్రు-వేనని చెప్పవచ్చు నుం

ఆంద్రజ్యోతిలో “ఈవారం సూక్తి” పేరవెలువడిన CO irom
ఉదాహరణంగా గైకొని ఈ అధ్యాయమును ముగించెదను.

“అలంకార శాస్ర్రంచదివి మరీ ఆవడలు చెయ్యమన్నా ట్ట,”
ఆం(ధజ్యో్యతి = 80.782

చాదస్తుల లక్షణముణు తెలుపునది. (వతిదానికి TY పమాణము కావలెనను
వింతలక్షణముకల వారినిగూర్చి 'తెలుపునది.

“విలువై నది కొత,దికాకపోవచ్చు ఎ SS Soe విలువైసది కాకపోవచ్చు
ఆంధజ్యోతి = 9.7.82

పాతకొత్తల మేలు కలయిక అవసరమని భావం, మంచి కేవలం కొత్త దో
లేదా పాతదో కాదు, మంచి లక్షణములే మంచిని సూచించును.

“అయిష్టం వేరు 2 అనహ్యంవేరుం Ss ఇష్టంలేని వ్యక్తలను అసహ్యించు
కోవలసిన అవసరంలేదు, వారినిగురించి ఎక్కడా (పస్తావించడం Sr SVs.”
5 ఆం(ధ్రజో్యతి - 16.7-82

ఏదిఏమైనను ఆధునిక సాహిత్యంలో సామెతల సంఖ్య తక్కువనియే Bx)
వచ్చును, అందువలననే సలు ఉదాహరణములను ఇవ్వ లేకపోయితినిం

243

- సామెతలు - విజేమాంతములు :-

ఈ (కింది IPP ok ved M76) వరికీలించెదము

1) సామెతలు - మనస్తత్వ పరిశీలనము.
శ్రి భాషావిశేషములు,ః

3) సామెతలు - కథలు.

4) ఇతర భాషలలోని సామెతలు.

1) సామెతలు - మనస్తత్వ పరిశీలనము.

సా మెతలెందుశకేర్పడినవ నుటకు. ఈ కింది కారణములను పేర్కొనవచ్చును,
1) Srs, అర్థమగు రీతిలో విషయాన్ని తెలుపవలననే ఆకాంక్ష
2) సూటిగా* భావాన్ని తెలుపదలచినప్పటిక్కి అసలు విషయాన్ని మరుగుపరచి
మరొక వస్తువునుదాహరణంగాగై కొని తెలిపినబాగుందును అను ed Sisson,
8) ఒకేమాటలోగాన్సి ఒకే వాక్యింలోగాని వీలై నంత ఎక్కు_వ విషయాన్ని తెలుప
వలెను అనే 457.00.
4) తాను పొందిన అన్నుభవాన్ని తన తోటివారికి ఆనందం ఆశ్చర్యాన్ని కలిగించే
విధంగా తెలువవలెననే కోరిక.
5). , పామరుణకు nH Oo. అర్థమయేే్యరీతిలో వాక్య నిర్మా ఇముండవలెనని తలంచుట.
6)- అలంకాఠయుక్త మై మనస్సునకు హత్తుకు పోవునట్లుగౌ తెలుపవలెననే "ఆకాంక్ష,

పె కారణములలనో కొన్ని MA, అన్నీ గాని సొ మెళలేర్చుడుటకు అవకాశము ను
కల్పించియుుడవచ్చు నుం

మానవస్వ భావములో ఒక (పత్యేకత ఉన్నదని చెప్పవచ్చును. తనకు. తెలిసిన
విషయాన్ని Shom తెలుపవలెననే తపన కలవాడు మానవుడు. తనకు కలిగిన
జభయావజయానుభవములను గూర్చి అకిళ్లయోక్తులతో తనవారితో తెలుస్పకొనే
(షవ్నకత్రికలవాడు. D. సుఖదుఃవాలన్సు వావిక్షిధారితీసిన. పరిస్థితులను. తనతోటి

244

వారితో తెలుస్పకొనే WKS S exo మానవునిలో ఉన్నది. అట్టు తెలిపేసమయములో
కొంత వినూత్న త్వాన్ని చమత్యా-రాన్ని మేళవించి తన ఉద్దేశ్యాలను సొగనుగా
'తెలుపకొనే గుణంకలవాడు మానవుడు.

నామెతలు ఆధునిక నొహిత్యంలోకం D పా9చీన సాహిత్యంలోన్సు జానవద
సాహిత్యంలోను కనబడుటకు కారణములు మానవుని సాంఘిక జీవనములో వచ్చిన
మార్ప్చులేయని చెప్పవచ్చును.

ఆధునిక కుటుంబవ్యవస్థతో (పాచీన కుటుంబ వ్యవస్థనుపోల్సి నను లేదా నొటి
జీవన BOD, నేటి జీవనశైలి పరికించినను కారణములు తెలియనగును.

పూర్వసమాజంలో ఉమ్మడి “కుటుంబవ్యవస్థ ఉండేది. కావున అత్తాకోడం[డకు
భార్యాభర్హలకు, అన్నదమ్ములకు అతా అల్లుం(డక్కు ఆతమామలక్కు త ల్లిదం (డు
OM, వదినెమరదళ్ల క్కు చావామరదులక్కు బావామరదళ్ల కు- ఇట్లు (పతివారికిని సంబం
ధించిన సామెతలెన్నో ఏర్పడుటకవకాశముండెను. కాని ఆధునిక సమాజములో
కుటుంబవ్యవస్థ చాలావరకు మార్చునొందినది. నేడు ఎచ్చటచూచినను చిన్నకుటుం
బములే కాననగును ఉమ్మడి కుటుంబవ్యవస్థ దాదాపు మృగ్యమనే చెప్పవచ్చును.
(బతుకు తెరువునక్రై åB? sA తనవూరున్తు కన్న త ల్లిదిం[డ్రులను nso, ఒకొక్క.
మారు భార్యానమేతుడై, ఒకొగాకగామారు ఒంటరివాడై వేరే (గౌమమునక్కో పట్టణ
మునకో వెడలవలసి వచ్చుచున్నది. పరిమితకుటుంబ ఆవశ్యకతవలనను "పెరిగిన
ధరలవలనను భార్యాభర్తలు వారిపిల్లలు అదికూడ ఒక్క-రిద్దరు మాత్రమే ఒక
కుటుంబములో ఉండుట గమనించుచున్నాము. అదీగాక భార్యాభర్తలు ఇరువురు
ఉద్యోగం చేయునెడల వారికి తీరికగా మాట్లాడుకొనే అవకాశము 'సెతం మృగ్యమని
చెప్పవచ్చును. పెవానికితోడు అధికధోరల్కు ఆకాశమునంటుచున్న ఇంటిబాడుగలు
మొత్తం కుటుంబమంతా ఒక ఇరుకుగదిలో ఉండవలసిన పరిస్థితిని కల్పించుచున్న వి.
కావున సంభాషణమంతా పొడి పొడిమాటలకే పరిమితమై తానుపనిచేసే కార్యాల
యం I అవకతవకలన్గు గూర్చి చర్చించుటకొరకో లేదా తాను పొందటోయే చిరు
(పమోషన్ల చర్చకో పరిమితమగుచున్నది, కావున ఆందంగా సంభాషించుకొనుటకు
ఆవకాశం దాదాపు లేదనే చెప్పవచ్చును. అట్టి సమయములో సామెతలు
ఉద్భవించుటకు అవకాశ Ds, 4a?

oe సంఘజీవనాన్ని గమనించినప్పటికిని ఈభేదం (వస్సుటంగా కనబడు
చున్నది. ఈనాటి పల్లెజీవనమునక్కు పాతకాలపు పల్లెజీవనానికి చాలా భేదమున్నదిం

243

పట్టణాలలోని సంగతి చెవ్పుటకే వీలులేదు. ఎవరికివారే యమునాతీరే-చాలా సందర్భా
లలో (వక్క-యింటిలో నివసిస్తున్నవారెవరో తెలియుకపోవుట, వారేమిచేసినను మన
Bomhms అనే OO పతాభావముండుట అందరకును అనుభవమే. వల్లె పజలలో eo
పాతకాలపు (పేమలుగాన్మి ఉమ్మడిగా ఏవిషయానైష్ననా కలసి చర్చించుకొనే మన
సృత్వంగాని నేడు లేవవియే చెప్పవచ్చును. చర్చల అన-తరం పెద్దల మాటలను
పాటించి వారి ఇభ్మిపాయాలకు గౌరవమివ్వవలెవను తలంపు వచ్చుటకవకాశ మేలేదు.
బదులుగా ఈనాటిపల్లెలు పార్టీపరమైన భేదాలతో, పరస్పర 3B షమ్యాలతో, రాజకీయ
కక్షలతో కుళ్చిపోవుచున్నవని చెప్పవచ్చును,

పె సన్నివేశాలను ఆధునిక సాసాత్యంలో పామెళలుధ్భవించకపోవు టకు
కారణాలుగా పేర్కొనవచ్చును (వేశాంత జీవనములోనే సామెతలు ఉదయించుట
కవకాశ మెక్కు. నేమో.

2) భాషా విశేషములు?

సామెతలు జనసామా న్యములో నలిగిపోయిన పదణంధాలు. ఒక భావమును
స్పష్టంగా చెప్పదలచుకొనినపుడు సామెతలనుపయోగించుట సర్వ Mir Ngo.

సామెతలలో సమతాభావ్లముండునని సంపత్తుమారాచార్యులు గౌరు wv) arch
పడిరి. సామెతలు నొమాన్యంగా å SH, దృష్టాంతాది అలంకారభరితములె ఉండును.
సర్వాలంకారములకు భూషణమనదగిన ఉపమాలంకారయుక్త మైన సామెతలేఎక్కు_వ.

కొన్ని ఉపమానమ్ముల్లు ప్లామెత్తలవలె భాసింళ్లును, TH సామెతలు కావు.
సా మెతలన్న TO mos జన సామాన్య (ఫయోగమునే కొంతవరక్షు Erdos
శకి SND) Me

భాషా విశేషములను ఈకింది విధంగా తెలుపవచ్చును,
(i) సామెతలలో సమత ఉండును.

సొమాన్యంగా సామెతను రెండు దళములుగా విభజింపవచ్చును.
“ఆంబలి తాగేవానికి
మీనాలె క్తే వాడొక్తడు”
“అంగట్లో అస్నీ వున్నాయి!
ఆుల్లునిశ్రోట్టో శఫి Bod”

246
“చంకన పిల్ల నెత్తుకొని!
ఊరంత తిరిగినట్టు”
పై సామెతలను పరిశీలించిన రెండు దళములు సుస్పష్టముగా కనిపించును,

“ఆంబరి తాగేవానిక్‌” ఒకభాగము కాగా
PBS వాడొకడు” అనునది రెండవ భాగమగును.

SO తక్కిన సామెతలలో Do దళవిభజనం కనవడుచున్నది. సామెత
లను పలుకుటలో ఒక లయ కూడా కాననగును. ఆ “లయియే సామెతకు (పాణమని
చెప్పవచ్చును. ఏ సామెతలను పరిశీలించిన ఆ విషయం తెలియును.

Gi) Sa ముఖ్యంగా పోలికను ఆధారం చేసికొని వుండును.

ఉవమాలంకారము గాన్ని దృష్టాంతాలంకారము గౌని సామెతలలో ఎక్కువగా
గోచరించును. ఒక్కాక్కప్పుడు వ్యాజస్తుతో లేదా వ్యాజనిందో లేదా అతిశయోక్స్య
లంకారమో వానిలో కనబడును.

వివిధ అలంకారములకు ఉదాహరణంగా ఈ (క్రింది సామెతలను ఉదాహర
ea the పేర్కొనవచ్చును
“దెప్పుదినెడి కుక్క చెరకు తీపెరుగునా”
ఉప్పు కప్పురంబు నొక్కుపోలికనుండు"
“రామునివంటి రాజుంజప్కే హనుమంతుని వంటి బంటు వుండును
“ఎద్దునెక్కి.న వాడు శివుడు KAIS నవాడు విష్ణువు”

“ఆందచందం BD మగడు మంచమునిండా ఉన్నట్లు”
ii) a మెతలతో (పయోగింపబడు బాష అందరకు అర్హమగు రీతిలో నుండును.

(i

అందరకు అర్ధముగానట్లయితే దానిలో స్వారస్యమే ఉండదు, పెపెచ్చు
“సామెత” జానపద సాహిత్యంలోని ఒక [ష్మకియ. కావున్న జానపదులకిందుదాటు
లోనున్న భాషలో [వయోగింపబడిన సామెతకే విలువ ఏక్కు_వయని చెప్పవచ్చును

“ముప్పయ్యేళ్లు సాముజేస్తి మూలకున్న ముసలమ్మను కొట్టినట్లు”

247
కడివెడంత Dob a Gs char, $8 daw లోకువే”

మొడలగు సామెతలను పరిశీలించిన యెడల సాామెతలలోని పోలికలస్నీ
సామాన్య sos ypg ఖ్లాషను కలిగియుండునని తెలియుచున్నది.

(iv) సామెతలు సమాజములోమన్న మంచి చెడులను BO, మానవులకు

హితబోధ సేయును.

సామెతలలో ఏక్కువ భాగము నీతి బోధకములనే చెప్పవచ్చును. కావుననే
శతకములలోని శద్యపాదములు చాలావరకు సామెతలుగౌ (HHA పొందినవి.
సామెతల ముఖ్య ఉదేశ్యం Dgo సమాజమునకు హితబోధను ఒనరించుటయే.

“aod శఢ్రీవై ష్టవుల్కే mb రొయ్యకేమైనట్లు”
JS Sob కూడు వన్హైడెనన్ను చాలు”
“డబ్బవ్వనివాడు బండి ముందెక్క్కను”

మొదలగు నొమెతలను ఫ్‌రిశీలించినచో సమాజమునక్ష ఉపయోగపదడుకే
హితబోధ 'సేయుపే సామెతల ముఖ్య ధర్మమని తెలయుచున్నది. సామెతలలో
ఎన్నియో లౌకిక సత్యాలు కాననగుమ్లు,

3. సామెతలు - కథలు 2

య

కధలను ఆధారం చేసికొని సామెతలు Ijam, కొన్ని సామెతలను ఆధారం చేసి
కొని కథలు ఏర్పడెనని చెన్నవచ్చును.

సామెతలను ఆధారం చేసికొనిన కృథలన్లు వరిశీలిం RSM,

సామెతలలో కధలు - కథలలో సా మెళ్ళల్లు కాననగును. కొన్నీ (పసిద్ధములై న

నవ్న్వ నాలుగు విధాల చేటు
రామాయణ KE నంబింథ్లింబినది

సీతారాముల పట్టాభి షేకం సమయములో లక్మణుడకస్మాత్తుగా నవ్వును. ఆ
నవ్వు అచ్చట నున్నవారిలో రకరకాల అనుమానాలకు తావిచ్చెనుం

248

పదినెలలు లంకలో వున్న ASH, తాను భార్యగా మరల స్వీకరించినందు
వలన నవ్వుచున్నాడేమోనని (శ్రీరాముడు తలంచునుం

లక్కణుని Sos, సీతకు లక్ష్కుణుని శీలముపై శంకను కలుగజేసెను.

వట్టాభిషేకాన్ని చూచుటకై వచ్చిన Sea శ్రీరామునవహేళన చేయుటకే
నవ్విరని భావించిరి. శ్రీరాముని పట్టాభిషేకం రాముని గొప్పదనం THD, లక్మణుడే
లేకున్నయెడల రామునకు రావణుని గెలుచుటకవకాశ మెక్కడిదనే ఆలోచనను
కలిగింవజేయును.

కాని లక్క్ముణుడు నవ్వుటకు పై కారణములే వి సరియైనవి కావు. ఆ విషయం
తనకు తెలియును. ఆరక్యానికి రామునితో 'వెడలు నప్పుడు ఊర్మిళా దేవికి తన నిద్ర
నిచ్చి తాను మరల అయోధ్యకు వచ్చినప్పుడు ఆమె నిదురనణు లకొనెను. ఇన్నాళ్లు
తాను చూడని భార్య ఈనాడెదురుగా ఉన్నను అతడందువలన చూడలేకబోయెను.
అదీగాడ శ్రీరామ వట్టాభిషేకాని్ని తమ కన్నులకరవుదీరునట్లుగా (పజలందరు చూచు
చుండగ్కౌ ఏ పట్టాభిషేకాన్ని కనుటకై తానిన్నాళ్ళ తపించెనో అట్టి ఉత్సవం తన
కళ్ల ఎదుట జరిగినను తాను చూడలేకపోవుచున్నానని తనలో తానే చాధవడ్కి విధి
విలాసమునకు ఆశ్చర్యముతో నవ్వెను. తనకిలా నిద అడ్డువచ్చుచున్నదని విచిత్రం

కాబట్టి ఎవరైనను సభా మర్యాదను పాటించవలెననే విషయాన్ని, అట్లు
కానిచో అనుమా నములు వచ్చుటకాస్కారముండుననీ పై OP? Bod తెలుపచున్నదిం

పదింటిలో పదకొండు

(శ్రీరాముడు సర్వసన్నద్దుడ్కై రావణాసురునిపై యుద్ధమునకు సిద్ధపడ్డ సమ
యంలో విభీషణుడు లాముని వద్దకు వచ్చును. ఆట్టు ఎదురుగా వచ్చు విభీషణుని
జూచి మాయావియెన రావణుడే ఏదైనా పన్నాగం పన్నినాడేమోనని హనుమంతుడు
మొదలై న వీరులందరును తలంచి అతనిని చంపుటకు అనుజ్ఞ ఇవ్వవలసిందిగా
శ్రీరాముని కోరిరి. కాని శ్రీరాముడు అట్టి పనినుండి వారిని నివారించును పది తలల
రావణాసురుని చంపుటకు సిద్ధవడినప్పుడు ఈ పదకొండవ తలను సంవారించుట
మాత్రము ఏమి కష్టమగునని వారిని నివారించును. నిజంగా విఖీషణుడే మోసం చేయ
దలచిన అతడే నష్టపోవునని రాముడు వారికి NODS yp. వదితలలను సంహరించు
టకు సిద్ధపడినప్పుద్యు పదకొండవ తలను సంహరించుట మాతం ఏమంత కిష్టమగు

- 249

నని ఎదురు (పశ్న చేయును. కష్టములలో WAY TSS మరిన్ని కష్టములు కలుగును.
కావున బాధఫడక కష్టములను ఎదిరించవలెనని భావం. నష్టములలో నున్న వారికి
మరింత నష్టములు కలుగును. కాని అప్పుడే సద సద్వివేక విచక్షణ అవసరమని
భావం.

అశోకవనములో" సీత

రావణునిచే బందీయె సీతాదేవి అశోకవనంలో ఎన్నో మానసిక వేదనలను
ఆనుభవించును. ఏదో ఒక మిషతో రావణుడు మాటిమాటికచ్చటకు వచ్చుటో
లేదా ఆమె తన మనస్సును మార్చుకొనవలసిందిగా తన వరిచారకులతో సందేశము
ను వంపుటో చేయును వానినన్ని౦టిని- సీతాదేవి తిరస్కురించును. పీత మనస్సు
రామునియంఎ-దే'లగ్నమగుట Sod, అళోకవనంలోనున్న సీతాదేవి చింతా[కాంతయె
ఉన్న ESO, సంతోషమునేమా[త్రమూ-పొందలేకపోయెనని భావం. అకోకవనం చాలా
అందమైన ఉద్యానవనమైనను ఆమెకు సంతోషాన్ని ఇవ్వలేకుండెను. బాధలలో

నున్నవారు సంతోషాన్ని అనుభవింపలేరని భావం. భాదలలోనున్న శ్రీని “అశోక
వనంలో సీతొవలె నున్నావనుట- సర్వ సోమా న్యం.

రామాయణములో పిడకల Sa

రామాయణ కథా కాలకేపం రసవత్తరముగా జరుగుచున్న సమయంలో
ఎవరో అనవసర (ప్రసంగములతో విసిగించగ్యా ఈ సామెత ఏర్పడి, ఉండవత్ను ను.
లేదా కధకుడు విషయ గాంభీర్యతను దృష్టిలో నుంచుకొని [eso మనస్సును
ఠంజించజేయటకై ఏదైనా జక పిట్టకథను చెప్పియాండబచ్చును. కధలో లీనమై
DATS , అశు: విషయాన్ని మర్చిపోయ్యి దానినే మరి౪త పొడిగించి అసలు soe

వంవ్పువాటిల్లే విధంగ మార్చుతున్న సమయంలో _పేఉకుతొకడు-లేచి “రామయణం
SF ఈ సిథకలపేట. యేమిట”ని god ఉండవచ్చును, ఆ విథంగా భనవ్యవహార
ములో ఈ+సా మెత, argh చెందియుం డవణ్ము నః

SSI” ట్టువాడు, నిలువ్మనొ ట్లువాడు
తోగవుతొడి NL So తేగులబెట్టినట్లు

CAB శై వాచారాన్ని తెలుపను: నిలువుణోొట్టు. వై ప్టతాచారాన్ని తెలుపును.
ఈ సామెత 385,285 మతన్జుల భేడాభిపారియాలను Bw Sp, A. వారిరువురు

250

పోట్లాడి అందరకు లాభాన్ని కలిగించే సృత్రమునే తగులబెట్టిరి, వారి మత భేదాలు
మరియు మతాచారాలు ఇతరులకు ISo లాభమును చేకూర్చకపోగ్కా వారి
చర్యలు మా(తం సతమును ఆ(శయించిన వారందరక్త నష్టాన్ని కలిగించినవి. మత
వై షమ్యములు మానవులకు అపకారము చేయుననే నిత్యసత్యాన్ని ఈ సామెత 'తెలుపు
చున్నది. అది నిత్యసత్యమని చెప్పవచ్చును.

అచెకు వచ్చిన గుకకాలు అగడ లు దొటునా
Q es యని

పూర్వం రాజులలో పరస్పర వైషమ్యములు అధికంగా ఉండెడివి. వారు
తమ రక్షణార్థము రాజ్యము చుట్టు ఐలమెన కోటగోడలను కొట్టుకొనెడివారు. అట్టి
కోట గోడలను దాటవలెననీన మంచి వైపుణ్యం గల గుట్టాల అవసరం IPD,
శిక్షణ పొందని గుజ్జములతో (పయోజనముండదు. పెపెచ్చు అధైెకువచ్చిన OE ep
ఆ పనిని+అఆసలు చేయజాలవు, కావున నాసిరకమైన వస్తువుల కొనుగోలు TS సమ
యంలో గాన్ని బలహీనులను రక్షణార్ధం నియోగించిన సమయంలో గాని ఈ సామెత
(పయోగము కాననగునుం

అమ్మాయి పుట్టింది అంటే ఆయువు సగ్యం కుంగిన ట్రై

సమాజంలోని వరకట్న సమస్యకు eos em PRS. తల్లిదండ్రుల మనో
భావాలకు (పతీక అని "చెప్పవచ్చును. ఆనాటిక్కీ ఈనాటికీ ఆడపిల్లల తల్లిదం[డ్రులు
పొందే మనోవేదనను తెలుపుచున్నది.

ఆర్జిలకు పనులుకావు, ఆశీర్వ చనాలకు బిడ్డలు పుట్టరు

పరస్పరము 'తగవులాడుకొనిన నష్టమగునే కాని -లాభమెన్నటికి కలుగదు
కేవలం whe పెట్టుకొన్నంత మాత్రాన అధికారులు పనిచేయరు. vom సరియైన
పద్దతిలో అధికారుల దృష్టికి తీసుకొని రాగలిగిననాడే వనులు నెరవేరును. అలాగే
పెద్దల ఆశీర్వాదం అవసర మైనను వారి ఆశీర్వచనముచే మా(తమే పిల్లలు కలుగరు,
ఏ పనికై నను భగవదను(గ హ ముతో పాటు మానవ (వయత్నము ' అవసరమనే
విషయాన్ని తెలుపుచున్నది.

ఆవుల. మళ్లించినవా డే అర్జునుడు

SER బార DII నందింధింబిన FF

_ అర్జునుడు బృహన్నల రూపములో విరటుని కొలువులో నుండును. విరటుని
కుమారుడై న AS om రథసారథిగా బయలుదేర్నును. అచ్చటనున్న సెనికులంద

251

రును అతని రూపాన్ని చూచి మొదట సందేహించెదరు. TA ఉతర కుమారుడు...
(సైన్యాన్ని చూచి పారిపోవుటకు సిద్ధపడగ్కా బృహన్నల అతనినాప్కి అతనికిబదులుగో
తానే యుద్ధం చేయ నిశ్నయించును, యుద్ధంలో కొరవ నిన్యాన్నుంతను ఓడించి.
గోవులను (గ్రహించుకొని తిరిగి విరాట నగరమునకు వెడలు సమయంలో అర్జునుడే
బృహన్నల రూపములో వచ్చెనని కౌరవ Ome BONS. అప్పటినుండియు
“ఆవులను మళ్లించి నవాడే అర్జునుడ”ను సామెత ఏర్పడినది. కేవలం మాటలలో గాక
చేతలలో కార్యాన్ని చూపవలెనని భావం, మాటల కంటు చేతలు కష్టమని భావం.

కంచెలేని చేను, కన్న తల్లిలేని OS
య a

Fou చులకన జలరుహాతంతువు
చులకన తృణకణము దూదిచులకన సుమ్మీ
యిలనెగయు ధూళి చులకన
చులకన మరి తల్లిలేని సుతుడు కుమారా
[అనంతామాత్యుడు - భోజరాజీయము]

భోజరాజీయములో అనంతామాత్యుడు తల్లిలేని బిడ్డలను ఎంత చులకనగా
[Daan చూసెదరో కళ్లకు కట్టినట్లుగా వర్ణించెను. గోవు తన దూడకు చెప్పు నీతి
SSDS ఆ BS 900 ఇది నిత్యసత్యం, సమాజంతో తల్లిలేని ave ఎన్ని
ఇబ్బందులపాలు కావలసి వచ్చుచున్న దో పె సామెత మనకు తెలుపుచున్నది. కంచె
లేని చేను ఏ విధంగానై తే రక్షణ లేకుండా నశించిపోవున్నో అన్తే తల్లిలేని పిల్లలు
reo బాధలను పొందెదరని భావం.

ఇట్లు ఎన్నేని ఉదాహరణములను ఇవ్వవచ్చును. (పత సామెత ఏదేని ఒక
గొప్ప నీతి సందేశాన్ని తెలుపునదై ఉండును. దాదాపు (పతి సామెత వెనుక ఏదో
ఒక కథ ఉండుటయో లేదా ఒక సమాజ “అనుభవసాళముండుటయో జరుగును.
సమాజపు ఆనుభవసారమే సామెతయని చెప్పవచ్చును.

£ ఇతర భాషలలోని సొమెత్తలు £
సామెతలు సార్వజనినమైన "సత్యాన్ని తెలుపును. కావున” ఇతర భాషలలో

సెతం వానికి సమతుల్యమైన Mie కలవు. ముఖ్యంగా తెలుగు భాషకు అతి
సన్నిహితములైన (Sith ios Md, భారతీయ Pod 088 rds Hos

252

చెన సంన్కృృత భాషలోగాని తుల్యమైన సామెతలెన్నో కలవు. అంతర్జాతీయ
భాషమైన ఆంగ్లభాషలో -పైతం తుల్యమైన సామెతలు కొన్ని గలవనుటకు

1) తలుగు - తమిళము

1, తెలుగు? “దొంగను దొంగే వట్టాలి”
తమిళము; తిరుడనె HHS, తిరుడనే వేండమ్‌.

2, Bu 'తేలుకు పెత్తనమిస్తే తెల్లవార్లు కుట్టును
తమి॥॥ Saw, మణియం కుడుత్తాల్‌ నిమిషత్శక్ళు నిమిషం
S™ £000
8. Bu జగ మెరిగిన (బాహ్మణునికి జం దెమేలా
తమి॥ వొడరీండ పార్చానుక్కు. పూనుల్‌ వేశిడుమా
4. Bu కుంటి MHDS జారిందే సాకు
తమి! నొండికుదురై క్కు. షరిక్కి_ నదుళాకు్క_
5. Bı తగిలిన SOS Soom, TAOS ఇల్లే నొగులును
కక Dou పట్టకాలిలే పడుం కెట్టకుడియే కెడుం

ఇట్లు ఎన్నేని ఉదాహరణములను ఇవ్వవచ్చును. భాష ఏదైనా భావమొక్క టే.
ఏ సమాజములో నై నా మానవ గుణగణమనులు మారవు, కష్ట సుఖానుభవాలలో పెద్ద
తేడా వుండదు. oH ఒక సమాజపు అనుభవానికి మరొక సమాజానుభవానికి పెద్దగా
తేడా వుండదు.

2) తెలుగు. _ కన్నడం

లిపిలో సారూప్యత మిక్కు._టముగౌనున్న భాషలుగా తెలుగు, కన్న డములను
పేర్కొనవచ్చును. లిపిలోనే కాదు భావ (పకటనలో DSO సారూప్యత ఉన్నదనే
విషయాన్ని ఈ [కింది సామెతలు బలపరుచుచున్న విం

1) an ఆర చేయిచూసి* ఆవలక్షణమనిపిలచుకొ న్నట్టు
త్ర॥ అంగైయ్‌తోశీసి అవలక్షణం అన్ని పికొండహ గై

253

2) తె1 అతృకొకకాలం, కోడలుకొకకాలము.

Sir అత్త గె ఒందుకాల్క PIA ఒందుకాల
8) Bu HEADS ఐశ్వర్యంవ స్తే అర్థరాతిలో గొడుగు పట్టమన్నాడట

క11 Sox ఐశ్వర్యబందదిె ఆర్గరా(తి BHO కాడెహడిసికొండ
4) Bı ఆ(తగానికి బుద్ధిమట్టు

xu ఆతగారిగె బుదిమటు

Q బి

5) Bu కూడు ఉడికిన తర్వాత పొయ్యిమండును

Su eb మేలెఒలె ఉరియతు కాట్టు మేలె బుద్దిమంతు
పె సామెతలను పరిశీలించిన విడల తెలుగునుండి నౌమెతలు కన్న డమునక్ర
వచ్చెనో కన్న డములోనుండి తెలుగు భాషలోకి (వవేశించెనో తెలుపుట కష్టమన్న
ట్లుగాతోచును. భాషలు వేరైనా పజల warned, OS పె ఉదాహరణముల

ది

వలన తెలియనగును. సామెతలు సర్వ కాల సర్వావస్థలకు చెందినవని చప్పవచ్చు మ.
3) తెలుగు = సంస్కృతము

“తల్లి సంస్కృతంబు ఎల్లభాషలకు ను” అను నానుడికలదు. కావున వాలా
సామెతలు సంస్కృత భాషలోనుండి వచ్చియుండవచ్చు ను.

1) Siu గంతకు తగినదొంత
Son యోగ్యం యోగ్య నయుజ్య తే
2) Bn తల్లిచాలు పిల్లకు తప్పుతున్న దా
Son Mrs tire, తాదృశీప్ప తీ
8) తె; అంగిటబెల్లము్యుు ఆత్మలో విషము
Son విషకుంభం పయోముఖం
4) తె HLTH ఒకగుణమ్ము జిహ్వకు ఒకరుచి
Son లోకోభిన్నరుచిః
5) Bi ఏినుగుమింగిన వెలగపండు
Sonu ఆజగాౌమయదా లక్మీర్నారికేల ఫలాంబువత్‌ 4

1 Fu ఆజగౌమయదాలత్మీ ర్నారికేల ఫలాంబువత్‌
నిర్ణగామయదా ody ర్లజభుక్కన్‌ oss.

254

తెలుగునకు సమానార్దక మైన సామెతలెన్నో సంస్కృతమున కలవు, బహుశః
సంస్కతభాషలోనుండియే తెలుగులోనికి (పవేశించియుండవచ్చు ను.

4 తెలుగు. ఆంగ్రము

ఆంగ్లభాష అంతర్జాతీయ భాష-[పసంచములో ఉన్న భాషాపదములన్నీ ఆంగ్ల
భాషలో కనుపించుననిన ఆతిశయోకికా దేమో-ఆం గ్రభాషలోనికి (వపంచభాషలోనున్న
SOS) [గంధములు అనువదింపబడినవి. కావున ఆంగ్లభాషలో సమానార్థకములైన
సామెతలెన్నో ఉండుటకు అవకాశమున్నది. ఆంగ్లభాషలో సమానార్థకములై న
కొన్ని సామెతలను పరిశీలించెదము,

1) Bn అంగటో బెలము గుళోలి. గానికి నె వేద్యము.
య ce య Qu
sou Willing to be liberal at the expense of others.
2) Bn అప్పు ముప్పు
eon Debt is the worst poverty.

3) తె॥ కంకణాలచెయ్యి ఆడితే కడియములచెయ్యి ఆడును,

eon Where woman leads man follows.

4) Bı గోవులనుకోసి చెప్పులు దానము చేసినట్టు

son Steal te goose and give the giblets in alms.

5) తె; AP SoS Ho, కొండంత చేస్తాడు.

eon To make a mountain of a mole-hill.

సామెతలు జనవ్యవహారములో నలిగిన మాటలని చెప్పవచ్చును. కావున
ఆన్ని భాషలలోను సమానార్థకాలై న సా మెతలుండుటకు అవకాశమున్నది. మానవుని
గుణాలు మౌళికంగా ఏసమాజంలోనై నా ఒక్కటిగానే వుండును కావున నొరూప్యం
గల సామెతలు IKST ఉండుటకు అవకాశమున్న ది.

255

== ఉప సంహారము +.
సామెతల విస్పృతినిబట్టి వై విధ్యాన్నిబట్టి వానిగురించి సమ్ముగ వరిశోదన
కష్టతరమైన NLA చెవ్నవచ్చును.

నాకుతో చినరీతిలో ఒక పథకం [వకారము ఈ సామెతలను సవిమర్శకంగా
చర్చించుట జరిగినది. బుదజనులకానందాన్ని కలిగిం పగలదని భావించెదనుం

సామెతలనుగూర్చి ఎంత పరిశోధన చేసినను తక్కువే, కావున మరిన్ని
పరిశోధక (గంధములు వెలువడవలెనని ఆకాంషిస్తూ ముగిస్తున్నాను,

లి చోట లోల SL

256

ఆనుబంధము
ఉపయుక్త గింథనూచిక

1. తెలుగు

) OLS మహాభాగవతము - బమ్మెరపోతన
(ఆం పం సాహిత్య ఎకాడమి (వచురణ)
) ఆంధ మహాభారతము ~ కవి[తయము
(18 పర్వములు) (ఉస్మానియా విశ్వ విద్యాలయ
తెలుగుుశాఖచే మ్ముదితము-1988)
3) ఆం(ధ్రుల జానపద విజ్ఞానము .R.V.S, సుందరం
4) ఆంధ్రపదేశ్‌ జానపద గేయములు తెలుగు విశ్వ విద్యాలయముచే
(89388) ము[ద్రితము
సంపాదకులు :
- శ్రీ వి, రామరాజు
- 8) QS గోపాల కృష్ణమూర్తి
= (శ్రీ నేదునూరి గంగాధరం
= (శ్రీ తూమాటి దోణప్ప
5) ఆంధ శతక way rss, - 3.9. శా॥ కె. గోపాలర్భృష్తారావు

6) ఆధునికాంధ్ర కవిత్వము
సంప్రదాయములు (ప్రయోగములు = FH సి, నారాయణరెడ్డి
T) ఆముక్తృమాల్యది a EPE దేవరాయలు
8) అముక్తమాల్యదా సౌందర్యము - ఆదార్య శ్రీతుమ్మ పూడి కోకుశ్వరరావు
9) కావ్యాలంకార సంగ్రహము = నన్నిధానము సూర్యనారాయణ MQ)
10) తెలుగు నొ మెతలు Oe పం సాహిత్య ఎకాడమీ
(పచురణము
సంపాదకులు :

SU దివాకర్ల వేంకటావధాని
ze యళోదా రెడ్డి
- మరుపూరు కోదండరామిరెడ్డి

11)
12)
13)
14)
15)
16)
17)
18)
19)

20)

21)
22)
28)
24)
25)
26)
27)
28)
29)
30)

31)

32)

33)

34)
35)

257

తాళ్ల పాక కవులు ఎ IPn Bars ఆనందమూర్తి
తాళ్ల పాకవారి పలుకుబళ్లు - రామలక్షీ BOS)
తెలుగు పల్లెపదాలలో (పజాబీవనము - యెల్లండ రఘుమారెర్డి
తెలుగు సామెతలు.జానపది సంస్కృతి ఏ దొమోదరరావు
ఉత్తరహరివంశము - నాచనసోమన
తెలుగు జానపదగేయ విజ్ఞానం = S11 వి రామరాజు
తెలంగాణా (శ్రామిక గేయాలు = Sti జీ, లింగారెడ్డి
తెలుగు MMe కవిత్వము డా! టి.వి, సుబ్బారావు
తెలుగు జానపద గేయగాధలు = దా నాయనికృషకుమారి
తెలుగు జాతీయములు సంపాదకుడు
= మధురకవి-నాళముకృషారా వు

తెలుగు నొమెతలు-మానవ స్వభావము = D. రామాచార్యులు
తెలుగు సామెతలలో సంఘజీవనము = టి.వి. రామనర సయ్య
తెలుగు పలుకుబడుల తీరుతెన్నులు డా॥ |పకొశచందిశతపధి
తెలుగు జానవద సాహిత్యము.పురాగౌధలు = TP రావి (పేమలత
తెలుగు జానపద విజ్ఞానము = Br వి రామరాజు
తెలంగాణా పల్రెపాటలు - దొ॥ వి, రామరాజు
నన్నయ్య (పసన్న కధా క వితార్థయుక్తి = విశ్వనాథ సత్యనారాయణ
(పబంధాల్లో (పజాసూక్కం - దూడంనాంపల్లి
(వోజాకవి వేమన ad. గోపాల్‌
(పాజ్బి న్నయయుగము Ti దివాకర్ల వేంకటావధాని
(పజాసూక్తం - యువభారతి పంచురణ
(బహ్మవిద్యా భాండాగౌరము - శ్రీనచ్చిదానందస్వాములవారు
భగవద్గీతానిలయం జమ్మికుంట BAT

భగవద్గీత - స్వామి చిదృవానందగారి
వ్యాఖ్యా నముతో

మనుచరి[తము - అల్లసాని VIS

మేఘసం దేశము = కాళిదాసు [ సంస్కృతము]

258

86) మహబూబ్‌నగర్‌ జిల్లా కధలు - దాః బుక్కాబాలస్వ్వామి
87) _ వేమనసూక్తి రత్నాకరము - నాదెళ్ల పురుషోత్త PH) ow
399% 2.3) తము
38) వేమన్న వేదము — B% |%
89) విజయ విలాస హృదయోల్లాసము - శ్రీ తాపీ ధర్మారావు
వ్యాఖ్యానముతో
40) వేమన వద్యములు - గొల్లపూడి వీరాస్వామిచే
THLE
41) రంగనాధ రామాయణము - గోనబుద్ధారెడ్డి
42) రామాయణ విశేషములు - సురవరం పితాపరెడ్డి
48) రామాయణము ప వాల్మీకి [సంస్కృతము]
44) శాలివాహనగౌధా సప్తశతీసారము - రాళ్లపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ
45) సంస్కృృతన్యాయములు - కూచిభొట్ల [SHITTY
వ మట్టి నరసింహ m
46) సామెత - సీం వేదవతి
47) సారంగధర చరిత్రము చేమకూర వేంకటకవి
48) సాహితీమంజూష కళాసివంతి పిచురణ
49) సూక్తిముక్తావళి

PAO

U N =|

Wo oF

259
నిఘంటువులు

le తెలుగు నిఘంటువు -బహుజననల్లి సీతారామాచార్య
2. సూర్యరాయాంధ్ర నిషుంటువు

ఉపకరించిన ఆంగ్ల (గంధములు

An Exordial Essay J.G. Holland
The American Folklore Allan Dundes
A Coilection of Telugu Proverbs

(Translated, Illustrated and explained

together with some Sanskrit Proverbs) -M.W. Carr
An antiquity of Proverbs D,E. Mervin
Before a Great Volume of Proverbs (ASRC హైదరావాదుసాజన్యం తో)
Book of Wisdom Ben Sire
Curiosities of Literature (ASRC హైదరాబాదు
The Phiosophy of Proverbs సౌజన్యంతో)
Canterbury Tales Chaucer
Chinese Vocabulary Doolittle
English Proverbs John Ray
Essays R.W. Emerson
Epistles Homer
Essays-Machiavelli Macaulay
Early American Proverbs and
Proverbial phrases BJ Whiting
Epics, Myths and Legends of ndia P. Thomas
Folklore and Life Edited by Richard M. Dorson
The Folk Tale Stith Thomson
Gnomologia Thomas Fuller
The History of philosophy Thomas Stanley
Hand Book of Proverbs H.G. Bohn
Historical Sketches J.H. Newman
Henderson’s Introduction to
Scottish proverbs Motherwell
Lectures on the conduct of
Understanding Sydney Smith
Letters Lord Chester Field
Legal Maxim Sir John Mockintosh
Literary Studies Bagehot

Letters John Keats

28
29

30
31

32
33

35
36

260

Moral Lessons to Proverbs Samuel Palmer
The Macmiulian Book of Proverbs

Maxims and Famous phrases, Builon Stevenson
Mystery Windows Lowell
Moral Essays in Proverbs Samuel Palmer
New Dictionary of Thoughts (ASRC, హైదరాబాదు సౌజన్యంతో)
Novum Organum Francis Bacon
THE NEW TESTAMENT

Of Ancient and Modern Living Sir William Temple
THE OLD TESTAMENT

37 The Oxford Dictionary of Quotations Oxford University Press
(New Edition)
38 The Oxford Dictionary of Compiled by George Smith
English Proverbs and Introduction by Haseltine
39 Poor Richard’s Aimanac Benjamin Franklin
40 ౧6౧566 Joseph John Bert
41 Psycho-Analysis Sigmund Fraeud
42 Quotations Edited by Frank D Souza
43 Racial Proverbs S.G. Champion
44 Sandra Bellion George Meredith
45 Sayings FS Cozzen
46 Sermons Robert South
47 Sermons to Young Woman John Fordyce
48 Tolem and Taboo Sigmund Fraeud
Dictionaries

1
2
3

The Oxford English Dictionary
The Random House Dictionary
The Webster's Dictionary

ప 39) కలు
l; వలు హృతికలలోని వ్యాసములు
నం సుఖ g T ఆం(ధజ్యోతి (దిన మరియు నార ష్మలికలు)

ఇ౦0ట Urge

1. శ్రీ ఆవడ గారితో (మదరాసులో వారి నివాసగృహ ములో)

2. శ్రీ బూదరాజు రాధాకృష్ణ గారితో (ఎ.ఆర్‌. కృష్ణగారి ఇంటిలో)

4 K +